"ΣΟΛΩΝ" για τη σύνθεση και τον οικολογικό πολιτισμό

ΠΟΛΙΤΗΣ 'Η ΚΡΑΤΟΣ; - ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΠΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΟ

2012-01-31T01:24:00.001+02:00

Ρυθμιστές κλίμακας στον σύγχρονο άνθρωπο και τον πολιτισμό
Η ζωή διαμορφώνεται από την προσπάθεια ικανοποίησης της ανάγκης του προσώπου για ελευθερία και της ανάγκης της κοινωνίας για συστημική οργάνωση. Και οι δύο ανάγκες είναι πάντα παρούσες και απαιτούν ικανοποίηση.
Μεγάλες κρίσεις επιβίωσης προέκυψαν κάθε φορά που επιδιώχτηκε η ικανοποίηση της μιας ανάγκης εις βάρος της άλλης. Αυτό συνέβη ακόμη και εάν υπήρξαν συστήματα που υποστήριζαν ότι ευνοούν την ανάπτυξη του προσώπου, ενώ στην πραγματικότητα το αλλοτρίωναν ως πρόσωπο.

Για πρώτη φορά διαφαίνεται η ευκαιρία οικοδόμησης ενός πολιτισμού που η ικανοποίηση
α) της ανάγκης του προσώπου για απρόσκοπτη πορεία απελευθέρωσης και αυτογνωσίας και
β) της ανάγκης για αποτελεσματική συστημική οργάνωση της κοινωνίας, να μην υπονομεύει η μία την άλλη. Θεμέλιο επιτυχίας αποτελεί η αναγνώριση της σημασίας της καλής θέλησης και των ορθών ανθρωπίνων σχέσεων σε προσωπικό και διεθνές επίπεδο*.

Η ζωή μας -και η εξέλιξη γενικότερα- διαμορφώνονται μέσω μιας δυαδικής δυναμικής κλίμακας. Η μικρή κλίμακα λειτουργεί μέσα από τις προσωπικές δυναμικές των σχέσεων. Η μεγάλη κλίμακα διαμορφώνεται μέσα από τις συστημικές δυναμικές. Κάθε απόπειρα απόλυτης αναγωγής των συνθηκών της ζωής και της εξέλιξής της σε μια μόνο από τις δύο αυτές δυναμικές, (είτε διαμέσου ενός εξωτερικού ολοκληρωτισμού, είτε διαμέσου μιας κοσμοθεωρητικής προσέγγισης) αποτελεί απεμπόληση της πραγματικότητας τόσο της ανάγκης για ελευθερία όσο και της ανάγκης για συστημική οργάνωση.
Η συνάντηση της ελευθερίας και της συστημικής οργάνωσης είναι διαρκής και είναι στη φύση της ζωής. Η ζωή μάς συνδέει τόσο με τις ενδογενείς δυναμικές και προοπτικές όσο και με τις περιβαλλοντικές δυναμικές και προοπτικές μεγάλης κλίμακας.

Στην ιστορία οι εξελικτικές κρίσεις των πολιτισμών παρατηρούνται όταν:
1. οι δύο αυτές κλίμακες (της προσωπικής ανάγκης για ελευθερία και της ανάγκης για συστημική οργάνωση) δεν μπορούν να συλλειτουργήσουν εποικοδομητικά η μια για την άλλη
2. υπάρχει ένα ανέκφραστο δυναμικό το οποίο προσδίδει στη μια από τις δύο κλίμακες μια προοπτική ανάπτυξης αναντίστοιχη με την άλλη.

Ένα ιστορικό παράδειγμα
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εξέλιξη της σχέσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας με τον Χριστιανισμό. Η εξουσιαστική ιεραρχία -ή μια οικονομική δομή σχέσεων- της εποχής άφηνε ανέκφραστο ένα μέρος του ανθρωπολογικού δυναμικού της μικρής κλίμακας. Αυτό το ανέκφραστο δυναμικό περιλάμβανε την ανάγκη του ανθρώπου να νιώθει την αξία του, να αναζητά την ελευθερία του, την ταυτότητά του, το όνειρό του, την ισότητά του, την αξία του. Την ανάγκη του να νιώθει τη σχέση του με τους άλλους και την αδελφοσύνη.

Αυτή την ανάγκη εξέφρασε ο Χριστιανισμός ο οποίος εμφανίστηκε ως εναλλακτικότητα απέναντι στο σύστημα εξουσίας (μεγάλη κλίμακα) της εποχής. Εξέφρασε την ικανότητα της καλής θέλησης να ομορφαίνει την καθημερινή ζωή και να δίνει μια διαφορετική προοπτική στις ανθρώπινες σχέσεις από αυτή που επέβαλε η μεγάλη κλίμακα μέχρι τότε. Όπως γνωρίζουμε όλοι από την ιστορία αυτή η δυναμική, αν και αρχικά διαμορφώθηκε συγκρουσιακά απέναντι στο σύστημα, αυτή τελικά ενσωματώθηκε στη δυναμική του συστήματος εξουσίας.
Εδώ παρατηρείται το παράδοξο: Με τον Χριστιανισμό η πολιτική έκλεισε τον κύκλο της ως ιστορική κυριαρχία στον άνθρωπο. Όταν όμως η θρησκεία έγινε πλέον και αυτή πολιτική -στον Μεσαίωνα- τότε ο άνθρωπος επιδίωξε μέσω της πολιτικής να ανακτήσει αυτό που έχασε μέσω της αλλοτρίωσης του Χριστιανισμού. Ο Χριστιανισμός είχε αλλοτριωθεί στο πεδίο της συστημικής διαμόρφωσης «των σχέσεων του Καίσαρα» θα λέγαμε συμβολικά.

Ο άνθρωπος έκανε το επόμενό του βήμα μέσω μιας πολιτικής πράξης και ερχόμενος σε σύγκρουση με τη θρησκεία. Αυτή τη φορά την διακήρυξη της ανάκτησης της αξίας του την έκανε με μια πολιτική πράξη. Η Γαλλική Επανάσταση είναι η κορυφαία πράξη. Διεκδίκησε το δικαίωμα της ελευθερίας -ως «νέα ιδέα στην Ευρώπη» όπως είπε ο Σαιν Ζυστ- της ευτυχίας, της αδελφοσύνης, της αξίας, της δικαιοσύνης, της ισότητας στις ανθρώπινες σχέσεις και της ανθρώπινης έκφρασης στη ζωή.
Όλα αυτά τα διεκδίκησε ως πολιτικό κίνημα μέχρις ότου η οικονομική δυναμική του συστήματος να καταφέρει να ενσωματώσει αυτήν την πολιτισμική διακήρυξη της πολιτικής. Δηλαδή, η οικονομική δυναμική του συστήματος εμπορευματοποίησε την ψυχολογική διακήρυξη -κατά βάση- του ανθρώπου και την έκανε μέρος μιας εξουσίας, όπως νωρίτερα έγινε μέρος της εξουσίας η θρησκεία, σε όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα.

Το χαμένο παράδειγμα της μικρής κλίμακας
Στην εποχή μας βρισκόμαστε σε άλλο ένα σημείο μετάβασης. Βιώνουμε τη μεγάλη διαπάλη μεταξύ της διεκδίκησης των πραγματικών αξιών και της επιβολής ως εξουσία, γοητεία, αυθεντία ή ολοκληρωτισμό ενός συστήματος, που θέλει να αξιοποιήσει την ανάγκη της καθημερινότητάς μας ενισχύοντας τα παραπάνω χαρακτηριστικά.

Πράγματι, τί αξιόλογο μπορεί να δει κανείς μέσα στην παγίδευση -όπως παρατηρούν και άλλοι στοχαστές- της εξέλιξης του ανθρώπου στον βαθμό που κυριαρχείται από ένα πρότυπο διοίκησης μεγάλης κλίμακας.

Αντιθέτως, σε ένα πρότυπο της καθημερινότητας μπορεί κανείς να ανακαλύψει πάρα πολλά. Μπορεί να απελευθερώσει δυνατότητες, να αλλάξει τους όρους της ζωής μέσα από τη συζήτηση, την ισότητα, την προσέγγιση του διαφορετικού ως πρόσωπο, ως φύλο, ως ψυχολογικό πεδίο, ως παράδειγμα σκέψης ή συναισθήματος ή μέσα από αυτό να διευρύνει τελικά τους ορίζοντές του, να χάσει την ομοιογένεια, την ομοιομορφία και να εκφράσει τη ροή της δυναμικής αλλαγής μέσα στον βίο με έναν τρόπο λυτρωτικό.

Ζώντας σε μια μεταβατική εποχή
Είναι η πρώτη φορά που οι δύο κλίμακες -της προσωπικής ανάγκης για ελευθερία και της ανάγκης για συστημική οργάνωση- μπορούν να αλληλεπιδράσουν μεταξύ τους δημιουργικά χωρίς να είναι δεσμευμένες σε μια έλλειψη δυνατοτήτων προσαρμογής.

Η ισορροπία που παρατηρείται ανάμεσα στις δύο κλίμακες στη σημερινή εποχή, καθιστά λιγότερο τραγικές τις συνέπειες π.χ. της οικονομικής κρίσης, της δημοσιονομικής αναδιάρθρωσης της οικονομίας σε σχέση με άλλες εποχές. Αυτό συμβαίνει επειδή η μικρή κλίμακα –σε παγκόσμιο επίπεδο πλέον- λειτουργεί με μια σχετική ψυχολογική αυτονομία και ανεξαρτησία. Η μικρή κλίμακα αποτελεί το πεδίο επένδυσης της ζωής και ανάδειξης της ζωτικότητας του ανθρώπου. Με αυτό τον τρόπο λειτουργεί ως ένα στοιχείο περιορισμού της αίσθησης της δραματικότητας. Αυτό ισχύει σε κάποιες συνθήκες και εντός ορισμένων ορίων, γιατί όταν οι πιέσεις της μιας κλίμακας υπερβούν τα όρια επαναρύθμισης της άλλης κλίμακας, τότε έχουμε τραγικές μεταπτώσεις ή εκπτώσεις. [1]

Όμως, αυτή η ευκολία της εναλλακτικότητας των δύο κλιμάκων διαμορφώνει και μια όψη προβλήματος.
Κατά πρώτον, οι άνθρωποι δεν ασχολούνται στοχαστικά, συμμετοχικά και διαβουλευτικά στην αντιμετώπιση των προβλημάτων της συστημικής κλίμακας.

Κατά δεύτερον, οι άνθρωποι δεν λειτουργούν με επαρκή ψυχολογική εμβάθυνση της χαμηλής ή ήπιας κλίμακας, επειδή ακριβώς αυτή η τραγικότητα είναι περιστασιακή. Οι άνθρωποι σε αυτή την κλίμακα δεν λειτουργούν με γνωστική προσπέλαση με αποτέλεσμα να μην μπορούν να λειτουργήσουν αυτομοχλευτικά. Αυτό είναι ένα πάγιο αίτημα και κεντρικό σημείο όλων των φιλοσοφικών ρευμάτων, των θρησκειών και σε μικρότερο βαθμό όλων των ψυχολογικών θεωριών.

Η αυτογνωσιακή και η βιωματική αυτομόχλευση του ανθρώπινου παράγοντα δεν λειτουργεί επειδή μέσα του κυριαρχούν ακόμη οι δυνάμεις φυγής, οι δυνάμεις της ψυχολογικής αντανακλαστικής προσέγγισης -στα ζητήματα της ήπιας προσωπικής ή χαμηλής κλίμακας- που αποτελούν πάγιους ενστικτώδεις αταβιστικούς μηχανισμούς και δεν λειτουργούν επικλητικά στη διαδικασία της εσωτερικής ολοκλήρωσης. [2]

Οι επιδράσεις της μεγάλης κλίμακας (συστημική οργάνωση) που ασκούνται στη μικρή (προσωπική) κλίμακα ασκούνται ως πεδία ερεθισμού ή πίεσης ή όχλησης ή στήριξης. Το πρόβλημα είναι ότι οι συστημικές επιδράσεις της μεγάλης κλίμακας δεν γίνονται άμεσα αντιληπτές και δεν διασυνδέονται με τη μικρή κλίμακα, παρά μόνο σε μαζικές συνθήκες που προκαλούν συνθήκες πανικού ή μαζικής ψυχολογίας γενικότερα (αρνητικής ή θετικής δυναμικής). [3].

Ταυτόχρονα, οι περισπασμοί της μικρής κλίμακας -της προσωπικής κλίμακας- δεν οδηγούν σε γενικές τάσεις και συνήθως λειτουργούν ως περισπασμοί για τη στοχαστικότητα. Έτσι αναπτύσσονται πλάνες τόσο προς τη μεγάλη κλίμακα όσο και ως προς τη μικρή κλίμακα, ενώ -το ζητούμενο θα ήτανε και υφίσταται πλέον ως δυνατότητα- να φτάσουμε ρυθμιστικά, ερμηνευτικά, αμβλυντικά και δραστικά σε μια ενιαία αντιμετώπιση στις κλίμακες αυτές -από τη μεριά της συνείδησης, από τη μεριά της εσωτερικότητας μας- και μάλιστα να λειτουργήσουμε και με όρους ομαδικότητας και συνεργατικότητας με όρους που οδηγούν σε μια και συστημική και βιωματική-εσωτερική καθολικότητα.

Υπάρχει αυτή η δυνατότητα να οδηγηθούμε σε μια ενιαία ερμηνευτική αλλά το δυστύχημα είναι ότι δεν κινούμαστε στις αποκρίσεις μας -καταρχήν ερμηνευτικά- με μια βιωματική εσωτερικότητα αλλά και με μια αναλυτική συστημικότητα.

Η πρόκληση
Αν καταφέρναμε να προσεγγίσουμε τα ζητήματα της ζωής με έναν νέο τρόπο –τόσο ερμηνευτικά όσο και αποκριτικά- με συνεργατική δράση τότε θα οδηγούμασταν σε μια παράλληλη βιωματική και συστημική εξέλιξη.

Το ζήτημα της διασταύρωσης της μικρής και της μεγάλης κλίμακας, της προσωπικής και της κοινωνικής -που φτάνει ως τα όρια της ανθρωπότητας με όλη την δυναμική της ιστορικότητας και της συστημικότητας- αφορά στον πυρήνα του το πλήρες ξεδίπλωμα της ενέργειας του ανθρώπου. Μέσω της διασταύρωσης της μικρής και της μεγάλης κλίμακας ο άνθρωπος απελευθερώνεται, ως εσωτερικότητα, φτάνοντας την αυτοπραγμάτωση χωρίς να λειτουργεί ως προϋπόθεσή της η επιθυμία και η εκπλήρωσή της η οποία πάντα λειτουργεί ως μια συστημική αντιδικία και ως έκφραση ιδιοτελούς κινήτρου. [4]
Αναπτύσσοντας λοιπόν σωστές ανθρώπινες σχέσεις και καλή θέληση μπορούμε να ξεδιπλώσουμε με ένα πολύ πιο αποδοτικό τρόπο τις δυνατότητές μας και να βρεθούμε σε μια υπεύθυνη αυτοεκπλήρωση που αναγνωρίζει το περιβάλλον και αποκεντρώνεται μέσα σε αυτό με μια διακριτική συνταύτιση και με μια αμοιβαιότητα που καθιστά ταυτόσημη την ελευθερία και την αδελφοσύνη.

Βασικές θέσεις του κειμένου:
• Η ζωή διαμορφώνεται από δύο δυναμικές που πρέπει να αλληλοϋποστηρίζονται: α.η ανάγκη για ελευθερία του προσώπου και β.η ανάγκη για συστημική οργάνωση
• Οι εξελικτικές κρίσεις παρατηρούνται όταν αναπτύσσεται η μια δυναμική εις βάρος της άλλης
• Για πρώτη φορά οι δύο κλίμακες δείχνουν ότι μπορούν να αλληλεπιδράσουν μεταξύ τους δημιουργικά
• Αναπτύσσοντας σωστές ανθρώπινες σχέσεις και καλή θέληση μπορούμε να ξεδιπλώσουμε τις δυνατότητές μας επιτυγχάνοντας μια υπεύθυνη αυτοεκπλήρωση που αναγνωρίζει το περιβάλλον και αποκεντρώνεται μέσα σε αυτό με μια διακριτική συνταύτιση και με μια αμοιβαιότητα που καθιστά ταυτόσημη την ελευθερία και την αδελφοσύνη.

Αναφορές-σημειώσεις:
*Εισαγωγικό σχόλιο της συντακτικής ομάδας του solon.org.gr
[1] Γιάννης Ζήσης, “Ο κίνδυνος ενός νέου ολοκληρωτισμού”
[2] Γιάννης Ζήσης “H ανάγκη για ένα νέο μεγάλο πνευματικό πλανητικό εγχείρημα”
[3] Καρλ Γιούνγκ “Αυτογνωσία και πολιτικές κρίσεις”
[4] Ιωάννα Μουτσοπούλου, “Το αυτογνωσιακό νόημα της ευτυχίας και οι ανθρώπινες σχέσεις – Ο επαναπροσδιορισμός της αγάπης, της επιθυμίας και της ελευθερίας"

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Φωτό:wikimedia

ΛΑΘΡΕΜΠΟΡΙΟ ΕΛΕΦΑΝΤΟΔΟΝΤΟΥ: ΧΡΥΣΕΣ ΔΟΥΛΕΙΕΣ, ΠΑΡΑΘΥΡΑΚΙΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΡΙΣΙΑ

2012-01-30T02:51:00.001+02:00

Το εμπόριο ελεφαντόδοντου μπορεί θεωρητικά να έχει απαγορευτεί διεθνώς από το 1990, αλλά μόνο το 2011 κατασχέθηκαν 23 τόνοι, ποσότητα που απαιτεί τον θάνατο τουλάχιστον 2.500 ελεφάντων.

Καθώς το ελεφαντόδοντο είναι προϊόν που αντέχει στο χρόνο, τα αποθέματα που υπάρχουν μπορεί να έχουν προέλθει από θανάτους ελεφάντων αρκετά χρόνια πριν.
Όμως από το 2007 παρατηρείται τεράστια αύξηση στη λαθρεμπορία ελεφαντόδοντου σε παγκόσμιο επίπεδο, δεδομένο που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι και οι θανατώσεις ελεφάντων είναι επίσης αυξανόμενες.

Το ελεφαντόδοντο είναι λευκή οδοντική ουσία που προέρχεται από τους χαυλιόδοντες των ελεφάντων και από κάποια άλλα ζώα, όπως κάποια είδη ιπποπόταμων, φαλαινών και του –αφανισμένου- μαμούθ. Το ελεφαντόδοντο από ελέφαντες προτιμάται καθώς έχει μεγαλύτερο μέγεθος και καλύτερη ποιότητα από αυτή των υπολοίπων ζώων. Το άσπρο ελεφαντόδοντο του αφρικανικού ελέφαντα μάλιστα θεωρείται το καλύτερο παγκοσμίως.

Σύμφωνα με το δίκτυο Traffic, το οποίο παρακολουθεί και καταγράφει το εμπόριο προϊόντων ζώων, το 2011 ήταν η χρονιά με την μεγαλύτερη διακίνηση ελεφαντόδοντου την τελευταία 20ετία, αν ληφθούν υπόψη οι κατασχέσεις τεράστιων ποσοτήτων που έλαβαν χώρα σε όλο τον πλανήτη.
Η ποσότητα των κατασχεθέντων μάλιστα είναι όλο και μεγαλύτερη τα τελευταία 14 χρόνια. Σε 13 περιπτώσεις κατασχέσεων το συνολικό βάρος ξεπερνούσε τα 800 κιλά, με το σύνολο του ελεφαντόδοντου που κατασχέθηκε την προηγούμενη χρονιά να ξεπερνά τους 23,6 τόνους, έναντι 9,7 το 2010. [1]

Σύμφωνα με το δίκτυο ο βασικός λόγος κλιμάκωσης του λαθρεμπορίου ελεφαντόδοντου είναι η αυξανόμενη ζήτηση από τις ασιατικές αγορές και ιδίως την Κίνα, η οποία σύμφωνα με τα όσα διαρρέουν πληρώνει σε εξαιρετικά υψηλές τιμές.
Οι δύο τελευταίες μεγάλες κατασχέσεις είχαν σημείο προορισμού λιμάνια της Άπω Ανατολής. Η πρώτη (συνολικού βάρους 727 κιλών) θα ξεκίναγε από την Μομπάσα της Κένυα όπου και κατασχέθηκε, και η δεύτερη πριν από μερικές ημέρες στη Μαλαισία, όταν κατασχέθηκε φορτίο 492 κιλών προερχόμενο από το Κέιπ Τάουν της Νότιας Αφρικής.
Η Κίνα και η Ταϊλάνδη αποτελούν τους συνηθέστερους προορισμούς του ελεφαντόδοντου, η εμπορία του οποίου έχει απαγορευτεί βάσει της Σύμβασης για το Διεθνές Εμπόριο των Ειδών Χλωρίδας και Πανίδας τα οποία απειλούνται με Εξαφάνιση (CITES). Η CITES υπεγράφη από 80 κράτη το 1973, τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 1975 και έως τώρα την έχουν υπογράψει 175 κράτη. Το ζήτημα είναι όμως πόσα από αυτά την τηρούν…

Οι ασιατικοί ελέφαντες προστατεύονταν από την Συνθήκη CITES από το 1973, ενώ οι αφρικανικοί ελέφαντες μπήκαν στη πρώτη λίστα επικινδυνότητας (Appendix One-είδη τα οποία κινδυνεύουν με εξαφάνιση και η εμπορία προϊόντων των οποίων απαγορεύεται) το 1990.
Κάποιες αφρικανικές χώρες όμως, προκειμένου να μπορούν να εμπορεύονται ακόμα ελεφαντόδοντο, προσπαθούσαν να διατηρήσουν τους αφρικανικούς ελέφαντες σε στάτους Appendix Two (είδη που δεν κινδυνεύουν απαραίτητα με εξαφάνιση και το εμπόριο των προϊόντων τους δεν απαγορεύεται, αλλά πρέπει να ελέγχεται). [2]
Αλλά και μετά την απαγόρευση του 1990, κάποιες κυβερνήσεις ισχυρίζονται ότι ο πληθυσμός των ελεφάντων δεν κινδυνεύει από το εμπόριο! Ήδη το 1990 ο πληθυσμός των ελεφάντων στην Αφρική είχε πέσει στις 600.000 όταν μόλις μία δεκαετία πριν, το 1979, ξεπερνούσε το 1,3 εκ.

Όμως και η ίδια η διεθνής κοινότητα και οι οργανώσεις της έχουν αφήσει κάποια «παραθυράκια» για το εμπόριο ελεφαντόδοντου. Μια ειδική συμφωνία του 1997 επιτρέπει την εμπορία σε πολύ εξαιρετικές περιπτώσεις. Ακόμα και το δίκτυο Traffic συναίνεσε σε μία «νόμιμη» πώληση 108 τόνων στην Κίνα και την Ιαπωνία το 2008, εκτιμώντας ότι έτσι θα έπεφταν οι τιμές στο κύκλωμα της λαθρεμπορίας.
Επιπλέον οι κατηγορίες που βαραίνουν αποκλειστικά τις ασιατικές χώρες μοιάζουν με μία προσπάθεια αποποίησης ευθυνών για την επί αιώνες θανάτωση ελεφάντων για τις καταναλωτικές υπερβολές που προέκυψαν ιδίως μετά την βιομηχανική επανάσταση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η θανάτωση χιλιάδων ελεφάντων από τον 19ο αιώνα για να φτιάχνονται στην δυτική Ευρώπη καλά ...πλήκτρα πιάνων και μπάλες μπιλιάρδου!

Σε όλο αυτό το πλαίσιο δεν είναι τόσο απορίας άξιο που οι λαθρέμποροι εμφανίζονται πανίσχυροι. Για την διακίνηση του πολύτιμου προϊόντος χρησιμοποιούν εκτός από πλοία και αεροπλάνα, ενώ η διεθνής απαγόρευσή του έχει ως αποτέλεσμα την άνοδο των τιμών. Το μόνο κοινό στοιχείο που έχουν στην διάθεσή τους οι αρχές, είναι το σημείο εκκίνησης (Αφρική) και προορισμού (Ασία). Οι λαθρέμποροι έχοντας όλα τα μεταφορικά μέσα στην διάθεσή τους έχουν βέβαια και τη δυνατότητα να αλλάζουν συνεχώς τις πορείες και τα σημεία αναχώρησης και άφιξης.

Το ελεφαντόδοντο αποτελεί λόγω της σύστασής του ένα προϊόν εξαιρετικής ανθεκτικότητας και ομορφιάς για αυτό και είναι περιζήτητο από τα αρχαία χρόνια. Στην αρχαία Ελλάδα και την αρχαία Ρώμη το χρησιμοποιούσαν για την κατασκευή αγαλμάτων, θρησκευτικών και άλλων ειδών μεγάλης αξίας, αλλά και όπλων. Στο σύγχρονο κόσμο, ήταν περιζήτητο για την κατασκευή ακριβών μουσικών οργάνων (π.χ. πλήκτρα πιάνων), σπιτικών σκευών (π.χ. ακριβών μαχαιροπήρουνων, κτλ), μπαλών μπιλιάρδου, κομπολογιών, διάφορων παιχνιδιών και άλλων εκλεπτυσμένων προϊόντων.

[1] 2011: “Annus horribilis” for African Elephants, Traffic, 29 Δεκεμβρίου 2011,
[2] How Cites works

Πηγές: Traffic, Elephant Trade Information System, The Guardian
Φωτό:wikipedia

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
aris@solon.org.gr

ΝΕΡΟ ΑΚΡΙΒΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΧΡΥΣΑΦΙ – ΜΙΑ ΤΥΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΓΕΝΤΙΝΗ

2012-01-27T02:46:00.001+02:00

Μία κρυφή συμφωνία μεταξύ της τοπικής κυβέρνησης της επαρχίας Λα Ριόχα στην Αργεντινή και της καναδικής εταιρίας Οσίσκο για την εγκατάσταση ενός ορυχείου χρυσού, έχει ξεσηκώσει τους κατοίκους της περιοχής.

Οι κάτοικοι της ορεινής περιοχής φοβούνται ότι η εγκατάσταση του ορυχείου θα φέρει μόλυνση αλλά και ανεπάρκεια των υδάτινων πόρων στην περιοχή, με αποτελέσματα καταστροφικά τόσο για τη διαβίωση όσο και για τις παραγωγικές δυνατότητες της περιοχής.

Με βάση το παρελθόν αλλά και το παρόν του τρόπου εξορύξεων τόσο στην χώρα τους, όσο και στην Χιλή, την Παραγουάη και την Βολιβία, δεν φαίνεται να έχουν άδικο…

Στην Αργεντινή οι τοπικές αρχές έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν για την εκμετάλλευση και την προστασία των πλουτοπαραγωγικών πόρων της περιοχής.
Η κρατική εταιρία EMSE (Energía y Minerales Sociedad del Estado) για τη λειτουργία της οποίας είναι υπεύθυνη η επαρχία, υπέγραψε συμφωνία για την εγκατάσταση ορυχείου στην περιοχή Νεβάδος ντε Φαματίνα, με την καναδική εταιρία εξόρυξης Οσίσκο (Osisko Mining Corporation).

Οι αρχές προσπάθησαν να κρατήσουν μυστική την υπογραφή της συμφωνίας παρά τις καταστρεπτικές επιπτώσεις που θα έχει η εγκατάσταση ορυχείου στην περιοχή. Ο τοπικός πληθυσμός ξεσηκώθηκε αφού το ορυχείο προβλέπεται να εγκατασταθεί σε περιοχή η οποία θεωρείται εξαιρετικά ζωτική για την ύδρευση ολόκληρης της –άγονης και ημιάγονης σε σημαντικό ποσοστό- επαρχίας.

Η εξόρυξη χρυσού προϋποθέτει την χρησιμοποίηση τεράστιων ποσοτήτων νερού, το οποίο δεν βρίσκεται σε αφθονία στην επαρχία, ενώ η χρήση κυανιούχων αλάτων στις εξορύξεις περικλείει σοβαρό κίνδυνο για τον υδροφόρο ορίζοντα, με ανυπολόγιστες συνέπειες για την χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής.
Όπως αναφέρουν τα ψηφίσματα των κατοίκων, η εταιρία κάποια στιγμή μετά από 10 ή 20 χρόνια θα εγκαταλείψει την περιοχή αφήνοντας τα όλα μολυσμένα, έχοντας καταστρέψει την φύση και μαζί με αυτήν κάθε δυνατότητα αειφορικής ανάπτυξης που αυτή προσφέρει στους κατοίκους (γεωργία, τουρισμός, κτλ.)

Επιπλέον οι κάτοικοι αναφέρουν ότι η οικονομία της ορεινής αυτής επαρχίας στηρίζεται σε τεράστιο βαθμό στην χρησιμοποίηση και σωστή διαχείριση των υδάτων, καθώς μέσω αυτών παράγονται τα περίφημα κρασιά της περιοχής, καθώς και άλλα αγροτικά προϊόντα (π.χ. φυστίκια, φουντούκια, λάδι, βαμβάκι, ροδάκινα, κλπ.) τα οποία αποτελούν μοναδική πηγή εισοδήματος για μεγάλο μέρος του τοπικού πληθυσμού.

Το ορυχείο θα είναι στο έδαφος και όχι στο υπέδαφος, δεδομένο που δημιουργεί επιπλέον περιβαλλοντικά προβλήματα και άμεσους κινδύνους για την δημόσια υγεία. Ένα από τα βασικά αιτήματα των κατοίκων, στον αγώνα των οποίων αρχίζουν να συμπαρίστανται και γειτονικές επαρχίες εκφράζοντας την αλληλεγγύη τους, είναι η απαγόρευση σε εθνικό επίπεδο, της εξόρυξης σε «ανοιχτά» ορυχεία.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η απομακρυσμένη Φαματίνα διαμαρτύρεται.
Το ορυχείο έχουν βάλει «στο μάτι» εδώ και χρόνια εταιρίες από ολόκληρο τον κόσμο. Είναι η τρίτη φορά που οι κάτοικοι προσπαθούν να σταματήσουν την εγκατάσταση ορυχείων στην περιοχή. Τις άλλες δύο φορές, προ πενταετίας, κατάφεραν να ανατρέψουν τα σχέδια της τοπικής κυβέρνησης που είχε συμφωνήσει αρχικά με μία καναδική και στην συνέχεια με μία κινεζική εταιρία.
Οι επιτυχημένες διαμαρτυρίες των κατοίκων ίσως να ήταν και ο βασικός λόγος που οι τοπικοί αξιωματούχοι προσπάθησαν να κρατήσουν την συμφωνία μυστική, εξαγριώνοντας όπως είναι φυσικό τους ντόπιους. Ο δήμαρχος της Φαματίνα, Ίσμαελ Μπορνταγκαράι, στην προσπάθειά του να βρει και να μελετήσει την «μυστική» σύμβαση συνάντησε κλειστές πόρτες από την πλευρά των αξιωματούχων της επαρχίας και είναι χαρακτηριστικό ότι ήταν η εταιρία (Οσίσκο) που τον προμήθευσε με ένα αντίγραφο της συμφωνίας.

Σε μία ιστορία που επαναλαμβάνεται χωρίς τέλος στην Χιλή, την Αργεντινή, την Παραγουάη και άλλες χώρες της Νότιας Αμερικής, οι κυβερνήσεις υπογράφουν συμβάσεις με εξορυκτικές εταιρίες χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τους το περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος.
Πρωτοπόρος σε αυτού του είδους των συμβάσεων ήταν το καθεστώς Πινοτσέτ στη Χιλή. Δεν ήταν το πρώτο που υπέγραφε συμφωνίες τέτοιου είδους, ήταν όμως η αρχή για την υπογραφή συμβολαίων στα οποία οι εταιρίες είχαν τον απόλυτο κυριολεκτικά έλεγχο στον τρόπο παραγωγής, απέναντι –και εν τέλει εναντίον- των τοπικών κοινωνιών. Οι συμβάσεις που υπέγραφε με τις εταιρίες, θύμιζαν τον τρόπο εκμετάλλευσης των ορυχείων από τους Ισπανούς κατακτητές 400 χρόνια πριν.
Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα αυτών των συμφωνιών ήταν το νερό, καθώς κυβερνήσεις και εταιρίες δεν υπολόγιζαν την αλόγιστη σπατάλη τεραστίων ποσοτήτων νερού την στιγμή που οι τοπικές κοινωνίες υπέφεραν από λειψυδρία, δεδομένο το οποίο διατηρείται ακόμα και σήμερα ιδίως στη βόρεια Χιλή.

Στον βωμό της «ανάπτυξης με κάθε κόστος» (και για τους… λίγους) η αλόγιστη δράση των εταιριών μέσω της αμέριστης κυβερνητικής υποστήριξης δικτατορικών, αλλά και μετέπειτα δημοκρατικών καθεστώτων έχει επιφέρει τεράστια προβλήματα σε μία τεράστια περιοχή του λεγόμενου «νότιου κώνου» της Λατινικής Αμερικής:
α) στην ποιότητα και διάρκεια ζωής των κατοίκων,
β) στην τοπική βιοποικιλότητα,
γ) στην ποιότητα και την επάρκεια των διαθέσιμων υδάτινων πόρων.

Πηγές: Inter Press Service News Agency, Apoyemos al pueblo de Famatina, Greenpeace Argentina
Χάρτης: Η επαρχία Λα Ριόχα στην Αργεντινή (wikipedia)

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
aris@solon.org.gr

ΤΟ ΑΠΙΘΑΝΟ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ

2012-01-26T00:02:00.001+02:00

Το απίθανο είναι το νετρόνιο της ιστορίας, αυτή η κρισιμότητα που διαπερνάει ολότελα την ανθρώπινη φύση και τις μαζικές της αιχμές. Κι όπως ποτέ δεν γίνεται συνειδητό το απίθανο στην πορεία της πραγμάτωσής του όσο η συνείδησή μας είναι αλλοτριωμένη από την καθημερινότητα. [1]

Η καθημερινότητα είναι μια καταλυτική κατάσταση της ταχείας εξάπλωσης του απίθανου και των νεοπλασματικών του δυνάμεων πάνω στους ανθρώπους.

Μήπως δεν ήμασταν διακοπές την 1/9/1939; Κι όμως τότε άρχιζε ο πιο άγριος πόλεμος που οδήγησε στη Χιροσίμα. Μήπως όταν οι Ναζιστές βγαίνανε στην εξουσία με τα λεφτά του Κρούπ, εμείς η ανθρωπότητα καταλάβαμε τι θα γινότανε;

Τώρα όμως που αφυπνίσαμε το νετρόνιο (τη βόμβα νετρονίου) θα πρέπει να καταλάβουμε πως το απίθανο «Παγκόσμιο Ατύχημα» είναι πιο κοντά από ότι μπορούμε να φαντασθούμε, γιατί στο νετρόνιο είναι συνοψισμένη η Ιστορία του Σύμπαντος και γιατί στους ιούς και τη μικρή ζωή είναι η Ιστορία της Ζωής.

Δεν μπορούμε να αφήνουμε να κυβερνιέται το νετρόνιο από τον -από ηθική και ψυχολογική άποψη- παλαιολιθικό πολιτισμό μας. Δεν μπορούμε να εμπιστευόμαστε την ιστορία του Σύμπαντος στην αδιαφορία μας, στην οικονομία της απληστίας και στο πολιτικό θέατρο που αναγορεύει την τύχη και το βούρκο των παθών ως τον υπέρτατο παράγοντα.

Το απίθανο δεν μας απαλλάσσει από την ευθύνη μας. Ο πόνος θα μας επισκεφτεί -όσο κι αν τώρα με μαζοχιστική τυφλότητα δεν το καταλαβαίνουμε- για κάθε μας ηθικό λάθος. [2]

Αναφορές:
[1] Ρίτσαρντ Γκουγκενχάιμερ, “Τα δεσμά της συνήθειας και η καθημερινή ζωή”,
[2] Γιάννης Ζήσης, “Η εμπειρία του φυσικού και του ψυχολογικού πόνου – Ο κύκλος και το νόημά της (‘Α Μέρος)”

Φωτό:wikimedia

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας

ΣΤΑΔΙΑΚΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΑΜΑΖΟΝΙΟΥ ΣΕ ΠΑΡΑΓΩΓΟ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ

2012-01-25T00:01:00.000+02:00

Το «καμπανάκι» του κινδύνου έχει ακουστεί εδώ και πολλά χρόνια για την περιοχή του Αμαζονίου στην Λατινική Αμερική.

Τώρα μία νέα έρευνα αποδεικνύει πως η μεγαλύτερη δασική έκταση του κόσμου και γνωστή ως ο «πνεύμονας του πλανήτη» αρχίζει να μεταμορφώνεται, από απορροφητή διοξειδίου του άνθρακα σε παραγωγό του.

Σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποιήθηκε από κυβερνητικούς και περιβαλλοντικούς φορείς, ΜΚΟ και πανεπιστήμια, στα πλαίσια του προγράμματος LBA για τον Αμαζόνιο [1], η περιοχή σταδιακά αρχίζει να παράγει περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα από το αντίστοιχο που είναι σε θέση να απορροφήσει.

Ο ανθρώπινος παράγοντας μοιάζει, σύμφωνα με τους ερευνητές, ως ο αποκλειστικός υπεύθυνος για αυτή την μετατροπή.
Η αποψίλωση τεράστιων εκτάσεων, οι πυρκαγιές και η κλιματική αλλαγή είναι οι τρεις σημαντικότεροι παράγοντες που ευθύνονται για αυτή τη μεταβολή που παρατηρείται στην λεκάνη του σημαντικότερου από περιβαλλοντικής πλευράς ποταμού του πλανήτη.

Η έρευνα διαπιστώνει σημαντικές αλλαγές στον κύκλο των υδάτων και ενέργειας στην περιοχή, καθώς και σημαντική μείωση στο διοξείδιο του άνθρακα που η περιοχή είναι πλέον σε θέση να απορροφήσει.
Διαπιστώνονται επίσης σοβαρές αλλαγές στη ροή του Αμαζονίου και τους παραποταμούς του, ιζηματογενέσεις και παρατεινόμενες εποχές ξηρασίας, ιδίως στην νότια και ανατολική πλευρά του ποταμού. Η αυξανόμενη ξηρασία ίσως αποδειχτεί καταστροφική για πολλές περιοχές της λεκάνης του ποταμού, η οποία έχει διαπιστωθεί πως είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στις κλιματικές διαφοροποιήσεις που παρατηρούνται από έτος σε έτος.

Η λεκάνη του Αμαζονίου και οι δασικές της εκτάσεις εκτείνονται σε μία τεράστια έκταση που καταλαμβάνει το 40% ολόκληρης της Λατινικής Αμερικής και πλησιάζει σε μέγεθος την Αυστραλία.
Καθώς η ζούγκλα του Αμαζονίου είναι υπεύθυνη για την δημιουργία του 20% των υδάτων του πλανήτη ετησίως και την «αποθήκευση» διοξειδίου του άνθρακα σε ποσοστό που υπερβαίνει το 10% παγκοσμίως, η μεταλλαγή αυτή της περιοχής από απορροφητή άνθρακα σε παραγωγό, είναι από μόνη της ικανή να επιταχύνει την παγκόσμια υπερθέρμανση.

Οι εμπρησμοί στην περιοχή οι οποίοι αποψιλώνουν τεράστιες δασικές εκτάσεις έχουν γίνει πολύ συχνό φαινόμενο, την στιγμή που στα χιλιάδες χρόνια ύπαρξής της, το φαινόμενο αντίστοιχων καταστροφικών πυρκαγιών λάμβανε χώρα μόνο μετά από μεσολάβηση αιώνων.

Σύμφωνα με αρκετές έρευνες η αποψίλωση της ζούγκλας του Αμαζονίου είναι υπεύθυνη σε ποσοστό που φτάνει και το 20% των συνολικών εκπομπών ρύπων του διοξειδίου του άνθρακα παγκοσμίως, τη στιγμή που ο ετήσιος μέσος όρος αποψίλωσης τις τέσσερις τελευταίες δεκαετίες ισούται με μία περιοχή ίσης έκτασης με χώρες όπως η Σλοβενία.[2]
Η μείωση των αποψιλώσεων για εκμετάλλευση γης τα τελευταία έτη (από 28.000 τ.χλμ το 2004 σε 7.000 τ.χλμ το 2010), δεν συνοδεύτηκε ομώς και από αντίστοιχη μείωση των περιπτώσεων πυρκαγιών εμπρησμών.

Σύμφωνα με τον Έρικ Ντέιβιντσον του Woods Hole Research Center (WHRC), εκ των οργανώσεων που συμμετείχαν στην έρευνα, το αν θα συμβούν μεγάλες αλλαγές, παρόμοιες με αυτές που έχουν παρατηρηθεί κυρίως στα νότια και ανατολικά της περιοχής, «θα εξαρτηθεί από την αλληλεπίδραση μεταξύ των αποφάσεων για τη διαχείριση και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής κατά την διάρκεια των επόμενων ετών και δεκαετιών». Πάντως ούτε η νέα κυβέρνηση της Ντίλμα Ρούσσεφ στη Βραζιλία, ούτε οι νεοφιλελεύθερες πρακτικές της κυβέρνησης του Άλαν Γκαρσία στο Περού φαίνεται να λαμβάνουν σοβαρά παρόμοιες προειδοποιήσεις και έρευνες.

Αναφορές:
[1] Περισσότερα για το πρόγραμμα LBA στην επίσημη ιστοσελίδα του
[2] Αμαζόνιος: Περιβαλλοντική καταστροφή χωρίς τα αναμενόμενα κέρδη, Σόλων, 15 Ιουνίου 2009

Πηγές: Clickgreen.org.uk, Natural Science Journal, LBA

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
aris@solon.org.gr

SCRIPTA MANENT - ΤΑ ΓΡΑΠΤΑ ΜΕΝΟΥΝ (15-22/1/2012)

2012-01-24T00:01:00.002+02:00

«Εβδομαδιαία επισκόπηση παραγνωρισμένων ειδήσεων επικαιρότητας που πρέπει να έχουμε πρόχειρες σε ένα συρτάρι»

(Από δημοσιεύσεις της 3ης εβδομάδας του Ιανουαρίου)

Ούλριχ Μπέκ: συνεργασία ή διάλυση!
«Δε μπορούμε παρά να μην αποφύγουμε δύο συμπεράσματα:
Πρώτον, η παγκόσμια πολιτική μπορεί να επανακτήσει την ισχύ της, την αξιοπιστία της και την ικανότητα να δημιουργεί παρά να ακολουθεί τις εξελίξεις, μόνο εάν προσαρμοστεί σε μορφές διακρατικών συνεργασιών- ας δούμε την ΕΕ σαν το πρώτο παράδειγμα. Η εθνική κυριαρχία δε μπορεί πλέον να ξανακερδηθεί με εθνικούς όρους, παρά μόνο με παγκόσμιους.
Δεύτερον, εάν καταρρεύσει η ΕΕ, τότε μπαίνουν σε κινδύνους και τα κράτη-μέλη της. Δε μπορεί να υπάρξει ισχυρή Γερμανία (πολλώ μάλλον ως ένα εξαγωγικό και οικονομικό θαύμα) χωρίς την ΕΕ. Είναι, λοιπόν, προς το συμφέρον των κρατών-μελών και της ίδιας της ΕΕ η εμβάθυνση παρά η οπισθοχώρησή της.

Σε προηγούμενες εποχές τα ζητήματα μάκρο-πολιτικής συνήθιζαν να παίζουν αποφασιστικό ρόλο στις γερμανικές εκλογές. Σήμερα, ενόψει της κρίσιμης εκλογικής χρονιάς 2012, το μεγάλο μακρο-πολιτικό ζήτημα είναι η διάσωση της ΕΕ και του κυριότερου οικονομικού εργαλείου της, του ευρώ, ένα ζήτημα το οποίο μπορεί να κινητοποιήσει αντιτιθέμενες απόψεις εντός των εθνικών ορίων. Η εκάστοτε εθνική μακρο-πολιτική μπορεί να ανανήψει μέσω του εξ-ευρωπαϊσμού της. Για να το πω αλλιώς: μακρο-πολιτική στην Ευρώπη μπορεί να γίνει μόνο δια-κρατικά ή δε μπορεί να γίνει καθόλου.

Ίσως, τελικά, οι καταστάσεις να μας οδηγήσουν προς τα εκεί. Σε καιρούς κρίσης είναι το ευρώ που θα μας προστατέψει , εφόσον μπορέσει να μας ωθήσει σε αύξηση της συνεργασίας. Ακόμα και η γερμανίδα καγκελάριος φαίνεται, πλέον, να το έχει καταλάβει («εάν αποτύχει το ευρώ αποτυγχάνει και η Ευρώπη»). Ακόμα και μετά την κρίση θα χρειαζόμαστε και τότε «περισσότερη Ευρώπη», ούτως ώστε να μπορούμε καλύτερα να αντιμετωπίσουμε την επόμενη, πάντα ακολουθώντας την κόσμο-πολιτική προσταγή: συνεργασία ή διάλυση!».

Ούλριχ Μπέκ, "Οι πέντε πλάνες της εθνικής πολιτικής στην παγκόσμια εποχή – Οι πολιτικές συνέπειες", Arguments.gr , 17/1/2012

***

Το περιβάλλον είναι πάντα παρόν
«Το «καμπανάκι» του κινδύνου έχει ακουστεί εδώ και πολλά χρόνια για την περιοχή του Αμαζονίου στην Λατινική Αμερική. Τώρα μία νέα έρευνα αποδεικνύει πως η μεγαλύτερη δασική έκταση του κόσμου και γνωστή ως ο «πνεύμονας του πλανήτη» αρχίζει να μεταμορφώνεται, από απορροφητή διοξειδίου του άνθρακα σε παραγωγό του.
Σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποιήθηκε από κυβερνητικούς και περιβαλλοντικούς φορείς, ΜΚΟ και πανεπιστήμια, στα πλαίσια του προγράμματος LBA για τον Αμαζόνιο η περιοχή σταδιακά αρχίζει να παράγει περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα από το αντίστοιχο που είναι σε θέση να απορροφήσει.

Ο ανθρώπινος παράγοντας μοιάζει, σύμφωνα με τους ερευνητές, ως ο αποκλειστικός υπεύθυνος για αυτή την μετατροπή. Η αποψίλωση τεράστιων εκτάσεων, οι πυρκαγιές και η κλιματική αλλαγή είναι οι τρεις σημαντικότεροι παράγοντες που ευθύνονται για αυτή τη μεταβολή που παρατηρείται στην λεκάνη του σημαντικότερου από περιβαλλοντικής πλευράς ποταμού του πλανήτη».

Άρης Καπαράκης, "Σταδιακή μετατροπή του Αμαζονίου σε παραγωγό διοξειδίου του άνθρακα", 20/1/2012

***

Τα σκουπίδια είναι χρυσός
«Η πλήρης εφαρμογή της σχετικής με τα απόβλητα νομοθεσίας της Ε.Ε. θα είχε ως αποτέλεσμα την εξοικονόμηση 72 δισ. ευρώ ετησίως, θα προκαλούσε αύξηση του ετήσιου κύκλου εργασιών του ενωσιακού κλάδου διαχείρισης και ανακύκλωσης των αποβλήτων κατά 42 δισ. ευρώ και θα δημιουργούσε πάνω από 400.000 θέσεις εργασίας μέχρι το 2020.
Αυτό προβλέπει σχετική μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπου και υπογραμμίζεται πως «οι παράνομες δραστηριότητες γύρω από τα απόβλητα στα κράτη μέλη καταλήγουν σε χαμένες ευκαιρίες οικονομικής ανάπτυξης, πλην όμως η ενίσχυση των εθνικών επιθεωρήσεων και η βελτίωση των γνώσεων για τη διαχείριση των αποβλήτων θα απέφερε μείζονες βελτιώσεις».
"Σκουπίδια: Κέρδη 72 δις ευρώ, 400.000 θέσεις εργασίας με εφαρμογή οδηγιών της Ε.Ε.", Europa.eu, 20/1/2012

***

Γιατί δεν επαρκούν οι θεσμοί μόνοι τους
«Παράλληλα με τη διαφθορά υπάρχει και η προλεχθείσα συνειδησιακή αδράνεια, που είναι ένα πιο εσωτερικό είδος διαφθοράς και συγκαλύπτεται ενίοτε από υπερεντατική δράση και αποτελεί το φυτώριο κάθε αρνητικότητας και ενέλιξης και είναι βαθύτερα επιβλαβής από όσο νομίζουμε. Είναι πλέον φανερό ότι οι θεσμοί δεν επαρκούν, όχι τόσο γιατί ο σκοπός τους δεν είναι επαρκής για προστασία της δημοκρατίας, αλλά γιατί οι άνθρωποι δεν είναι διατεθειμένοι να τους στηρίξουν και τους χρησιμοποιούν μόνον ως μια εργαλειακή εγγύηση της ευημερίας τους, αλλά όχι ως τομέα ευθύνης τους.

Επίσης δεν γίνεται εύκολα αποδεκτό το ότι κάθε σύστημα διατρέχεται τόσο από οργανωτικές δυνάμεις όσο και από υποκειμενικές. Η συνισταμένη τους, στο βαθμό που οι υποκειμενικές είναι αρνητικές προς το σύστημα και παραμένουν έτσι ή επιδεινώνονται, διαμορφώνεται βαθμιαία με τρόπο εντροπικό που πλήττει και την οργάνωση καταστροφικά. Μόνον που αυτό δεν γίνεται άμεσα, αλλά απαιτείται η πάροδος χρόνου δημιουργώντας έτσι την αυταπάτη του εφησυχασμού. Σε αυτήν τη σχετικά αφανή λειτουργία της σχέσης θεσμών και υποκειμένων έγκειται η αυταπάτη των ανθρώπων ότι δεν έχουν καμμία συμμετοχή στα αίτια των δεινών τους.

Η συνήθης κριτική στα κακώς κείμενα αναζητεί εξωγενή αίτια και δεν διακρίνει την εκ μέρους όλων μακροχρόνια παθητική αποδοχή της έμπρακτης ηθικής κατάρρευσης της δημοκρατίας για όσο χρόνο τα αποτελέσματα αυτής της κατάρρευσης δεν είναι αισθητά, με αποτέλεσμα μη αναστρέψιμες βλάβες».

Ιωάννα Μουτσοπούλου, "Το μη ομολογημένο έλλειμμα της δημοκρατίας", 18/1/2012

***

Περί δημοκρατικής οργάνωσης της αντιδημοκρατικότητας
«Το φτάσιμο σε μια κρίση δεν είναι κακό. Είναι αναγκαίο. Η κρίση αποκαλύπτει την εσωτερική υποδομή της πραγματικότητας μπροστά στις αποφασιστικές προοπτικές δυνατοτήτων, μπροστά στις επιλογές του μέλλοντος. Η κρίση είναι αδιέξοδη μόνο για μια κατάσταση στην οποία κυριαρχεί η στατικότητα. Σε αυτήν όπως και σε όσους ταυτίζονται μαζί της η κρίση φέρνει το τέλος. Ας μην θλίβονται -οι υφιστάμενοι την κρίση- γιατί αποτελεί για αυτούς μια πρόκληση προς το μέλλον. Όποιος θέλει να αλλάζει την κοινωνία και τον κόσμο πρέπει να μπορεί να αλλάζει πρώτα τον εαυτό του γιατί διαφορετικά ο εαυτός του θα αποτελεί πηγή καλυμμένου φασισμού και δημοκρατικής οργάνωσης της αντιδημοκρατικότητας.

Η ανάδειξη του εαυτού μας γίνεται πάντα σε περιόδους κρίσης. Η κρίση όμως γίνεται τραγική όταν δεν συνοδεύεται από την αυτεπίγνωση και όταν προσπαθούμε ολότελα την εξωτερίκευση και την φέρνουμε ολότελα στους άλλους. Ας καταλάβουμε πως η κρίση δεν είναι ήττα και ότι μπορεί να είναι η αρχή μιας αληθινής νίκης. Η κρίση είναι η ευκαιρία εισαγωγής του εαυτού μας και του περιβάλλοντος, όχι σε δεδομένες θέσεις, αλλά σε μια εκπαιδευτική διαδικασία εξέλιξης. Η πιο θετική κρίση είναι αυτή που αυτό-εισάγεται. Δυστυχώς όμως δεν υπάρχει προς το παρόν τέτοια ισχυρή εξελικτική δυναμική στην κοινωνία μας και τα άτομα της. Δεν είναι μικρής σημασίας η αναγνώριση όμως της άμεσης και υφιστάμενης κρίσης γιατί αυτό σηματοδοτεί μια συνειδητή και ότι τραγική τοποθέτηση μέσα στην ιστορία. Η ιστορία δεν είναι άλλο από ένα σύνολο συμβάσεων των κρίσεων».

Γιάννης Ζήσης, "Το νόημα της κρίσης", 17/1/2012

Επιμέλεια: Αλέξανδρος Μπέλεσης
Μέλος της Μ.Κ.Ο. Σόλων
info@solon.org.gr

KEYSTONE XL: ΜΙΑ ΝΙΚΗ ΑΜΦΙΒΟΛΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ

2012-01-23T09:58:00.003+02:00

Η κυβέρνηση Ομπάμα απέρριψε το σχέδιο κατασκευής του πετρελαιαγωγού Keystone XL, η διαβούλευση για τον οποίο τους τελευταίους μήνες, άρχισε να μετατρέπεται σε ευθεία αντιπαράθεση Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικάνων, ενόψει των Προεδρικών εκλογών του Νοεμβρίου.
Ο πετρελαιαγωγός Keystone XL θα διέσχιζε μια απόσταση 2.700 χλμ. μεταφέροντας πετρέλαιο από την πολιτεία Αλμπέρτα του Καναδά ως τις ακτές του Τέξας στον κόλπο του Μεξικού. Είναι αναμφισβήτητα μία "νίκη" για το περιβάλλον, που κανείς όμως δεν ξέρει πόσο θα κρατήσει.

Η απόρριψη του σχεδίου, αν και είχε γίνει γνωστή τις τελευταίες ημέρες, αποτέλεσε μια ευχάριστη έκπληξη για τους περιβαλλοντολόγους και τους σχετιζόμενους με την περιβαλλοντική πολιτική της Ουάσινγκτον. Τον Οκτώβριο του 2011, σε δημοσκόπηση που διεξήγαγε η National Journal μεταξύ ειδικών σε κλιμάκια, φορείς και οργανώσεις, εντός ή κοντά της κυβέρνησης, το 91% των ερωτηθέντων εκτιμούσε ότι η κυβέρνηση θα ενέκρινε την κατασκευή του αγωγού [1].

Περιβαλλοντικές οργανώσεις και επιστήμονες προειδοποιούσαν για την επικινδυνότητα του σχεδίου του ομίλου TransCanada. Ο αγωγός θα διέσχιζε ιδιαίτερα σημαντικές και ευαίσθητες περιβαλλοντικά περιοχές, κυρίως στην πολιτεία της Νεμπράσκα. Η Νεμπράσκα υπήρξε και το επίκεντρο ενός τεράστιου κινήματος διαμαρτυρίας για την κατασκευή του αγωγού, το οποίο αν και έφτασε μέχρι και τον Λευκό Οίκο με διαδηλώσεις και εκδηλώσεις διαμαρτυρίας, δεν είδε τα φώτα της δημοσιότητας των μεγάλων μιντιακών κύκλων εκτός της πολιτείας. Χαρακτηριστικά, όπως αναφέρει ο Bill McKibben στην περιβαλλοντική ιστοσελίδα Grist, «πριν από την άνοιξη [σ.σ του 2011], κανένας εκτός της πολιτείας της Νεμπράσκα δεν είχε ακούσει για τον αγωγό Keystone XL» [2].
Επιπλέον ο Keystone XL, εμπεριείχε μία εν δυνάμει ανυπολόγιστη καταστροφή, καθώς σύμφωνα με το σχέδιο κατασκευής του, θα διέσχιζε τον τεράστιο κεντρικό υδροφόρο ορίζοντα της χώρας, δεδομένο που θα είχε καταστροφικές συνέπειες σε οποιοδήποτε ενδεχόμενο ατύχημα.

Ο όμιλος και αρκετά μέλη του Κονγκρέσου είχαν αντιπαρατάξει στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις τη «δημιουργία χιλιάδων θέσεων εργασίας» που θα δημιουργούσε η κατασκευή του αγωγού. Οι Ρεπουμπλικάνοι ξεσπάθωσαν εναντίον των Δημοκρατικών, προεξέχοντος του Μιτ Ρόμνεϊ, ο οποίος όπως όλα δείχνουν μέχρι στιγμής, θα λάβει το χρίσμα του υποψηφίου του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος για τις εκλογές του Νοεμβρίου. Ο κ. Ρόμνεϊ ανέφερε ότι η απόρριψη του σχεδίου είναι «σοκαριστική» απόφαση δηλώνοντας ότι «αν οι Αμερικάνοι θέλουν να καταλάβουν γιατί η ανεργία είναι σταθερά πάνω από το 8% για το μεγαλύτερο διάστημα μετά τη Μεγάλη Ύφεση (1929-1933), μπορούν να ξεκινήσουν [σ.σ να το κατανοούν] από αποφάσεις σαν και αυτή».

Με τη γραμμή των Ρεπουμπλικάνων συντάσσεται ανεπιφύλακτα και ο Πρωθυπουργός του Καναδά Στίφεν Χάρπερ, μεγάλος υποστηρικτής του αγωγού. Ο Καναδάς, κράτος που έχει παραδώσει μαθήματα περιβαλλοντικής αδιαλλαξίας τα τελευταία χρόνια με αποκορύφωμα τις Διασκέψεις του Ο.Η.Ε. για το Κλίμα (Κοπεγχάγη 2009, Κανκούν 2010, Ντέρμπαν 2011) και την πρόσφατη εγκατάλειψη ακόμα και αυτών των ορίων του Πρωτοκόλου του Κιότο, «απειλεί» τώρα την Ουάσινγκτον ότι θα στραφεί σε άλλες λύσεις προκειμένου να μειώσει την «εξάρτηση» της ενεργειακής αγοράς του από αυτήν.

Η κυβέρνηση πάντως δεν έκλεισε την «πόρτα» στα σχέδια της TransCanada, απλώς τα ανέβαλε για το 2013. Η εταιρία θα έχει την δυνατότητα να καταθέσει και πάλι σχέδιο συμπληρωματικό στο υπάρχον και το οποίο θα αφορά κυρίως τις περιβαλλοντικές συνέπειες από τη δημιουργία και τη λειτουργία του αγωγού.
Εξάλλου και η ίδια η ανακοίνωση της κυβέρνησης η οποία αναφέρει ότι απαιτείται περισσότερος χρόνος «για να διαπιστωθεί αν η κατασκεύη του αγωγού εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα» αφήνει από μόνη της ανοιχτή την υπόθεση.

Περιβαλλοντικές και οικολογικές οργανώσεις στις Η.Π.Α εκφράζουν την ικανοποίησή τους για την απόρριψη του σχεδίου, αλλά είναι έντονη η ανησυχία ότι τα σχέδια της εταιρίας, ανεξαρτήτως του ποιος θα κυβερνά το 2013, θα προχωρήσουν με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο.

Η εταιρία, έχοντας ανοικτό το παράθυρο για το 2013, δήλωσε «απογοητευμένη» αλλά «πλήρως αφοσιωμένη» στην κατασκευή του αγωγού. Το νέο σχέδιο που θα υποβληθεί αναμένεται να έχει ως σημαντικότερη αλλαγή, κάποιες από τις περιοχές τις οποίες θα διασχίζει ο Keystone XL.

Aναφορές:
[1] Olga Belogolova, "Insiders: Obama will approve Keystone XL pipeline this year", National Journal, 20 Οκτωβρίου 2011
[2] Bill McKibben, "Keystone XL decision is a big win — for now", Grist.org, 18 Ιανουαρίου 2012

Πηγές: Inter Press Service, Grist, National Journal
Φωτό: wikipedia

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
aris@solon.org.gr

Η ΑΠΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΟΔΗΓΕΙ ΣΕ ΑΠΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

2012-01-20T17:18:00.003+02:00

Η απουσία της σκέψης οδηγεί σε απουσία του ανθρώπου. Αν όμως δεχτούμε την σκέψη ως το Σημείο του ανθρώπου, τότε πρέπει να δεχτούμε την παιδεία ως την μύηση του ανθρώπου στον Εαυτό του και την ειδοποιό σχέση του με τον κόσμο.

Είναι όμως σήμερα η παιδεία αυτό; Με ένα ναι ή με ένα όχι, η απάντηση μας είναι ένα καθαρό όχι. Αφού δεν είναι, πρέπει να γίνει.

Αυτό είναι η μόνη εκπαιδευτική πολιτική που μπορεί να είναι αποδεκτή, από την φιλοσοφική θεώρηση της Παιδείας.
Διαφορετικά η παιδεία δεν έχει νόημα και τότε καταδικάζεται σε μακροχρόνια υποτέλεια και αποτυχία.

Πρέπει να σημειώσουμε πως η παιδεία στην σημερινή της μορφή μπορεί να περιγραφεί ως η δύναμη της συνείδησης και της οργάνωσης του παρελθόντος που προεκτείνεται στο μέλλον και να το πνίγει. Έτσι δεν περισώζονται παρά ελάχιστες συνειδήσεις που έλκονται από το όραμα της απελευθέρωσης του μέλλοντος.

Μέσα στις σύγχρονες και τις παλαιότερες συνθήκες η σκέψη μπορούσε εύκολα να γίνεται φονέας του εαυτού της. Η πολιτική όταν εκφυλίζεται σε σύστημα ανόητων συμφερόντων επισκιάζει τον στόχο της παιδείας. Αυτή η παιδεία βραχυκυκλώνει την σκέψη με την παράνοια της ιδιοτέλειας.

Στην σκέψη του ανθρώπου υπάρχει η δυνατότητα του να είναι Μεταμορφωτής προς τον κόσμο και τον εαυτό του. Ο άνθρωπος μέσα από τη συνείδησή του προσεγγίζει την εξέλιξη σαν Είναι του. Αυτό ισχύει για μια θετική γνησιότητα της συνείδησης. Τότε η συνείδηση είναι ο ορισμός του ανθρώπινου Είναι. Η αυτό-αναγνώριση του ανθρώπινου Είναι αποτελεί το πρώτο στόχο της παιδείας. Αν δεν εμπεριέχεται σε αυτή, τότε η παιδεία είναι μια μηχανή τερατογένεσης.

Διαβάστε σχετικά:
-Η πλανητική παιδεία
-Η πολιτική ιστορία της εκπαίδευσης – Βασικά Ιστορικά Σημεία
-Τα σχολεία σκοτώνουν την δημιουργικότητα (διάλεξη του σερ Κεν Ρόμπινσον)
-Η κρίση, η ανεπάρκεια και ο ανασχεδιασμός της εκπαίδευσης

Σκίτσο: Γιώργος Μαυρουλέας

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας

ΤΟ ΜΗ ΟΜΟΛΟΓΗΜΕΝΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

2012-01-19T10:47:00.001+02:00

Μέχρι σήμερα η βασική προσπάθεια για διατήρηση της δημοκρατίας έχει βασιστεί στη θεσμική οργάνωση της πολιτείας και της κοινωνίας, αλλά αυτή η προσπάθεια, όσο απομακρυνόμασταν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και ξεχνούσαμε, συρρικνώθηκε και παρέμεινε πολύ ισχνή, κατά ένα μέρος επειδή παροδικά υποκαταστάθηκε από την υλική ευημερία και το κοινωνικό κράτος και έφερε εφησυχασμό. Τα υποκατάστατα όμως σήμερα έχουν ανατραπεί και έτσι είναι κατάλληλος χρόνος για διερεύνηση των αιτίων, όχι όμως στο τυφλό επίπεδο παράθεσης απλών γεγονότων και χειρισμών.

Αυτό που δεν έχει μέχρι σήμερα επισημανθεί είναι η εσωτερική, η υποκειμενική διάσταση της δημοκρατίας, όχι η συμβολική-τελετουργική που εκφράζεται απλώς με την κοινοβουλευτική λειτουργία και τους θεσμούς της. Αυτή η διάσταση της δημοκρατίας δεν θεραπεύεται, δεν αποκαθίσταται με θεσμούς, οι οποίοι εξάλλου στην πράξη δεν υπηρετούνται εθελούσια ούτε από τις ελίτ ούτε από τους πολίτες. Η δημοκρατία έχει χρησιμοποιηθεί για χάρη μιας «ελευθερίας», που όμως δεν είναι πραγματική ελευθερία, αλλά η απώλεια του εαυτού στη χαύνωση των επιθυμιών. Ως ευκαιρία υλικής ευημερίας και ειρηνικής αδράνειας εμπεριέχει ήδη μία τάση αντιδημοκρατική, γιατί η ευημερία αυτή έχει φύση θνησιγενή και μη εξελικτική, μια και κάθε σταμάτημα εξέλιξης ως άρνηση της αληθινής υποκειμενικότητας είναι εντροπικό. Η αληθινή υποκειμενικότητα δεν είναι απλό είδωλο σε περιορισμένο χωρόχρονο, αλλά πλήρης εξελικτικών δυνατοτήτων. Μια τέτοια θεώρηση της δημοκρατίας είναι ατομιστική και αρνείται τη θεμελιώδη ενότητα μεταξύ των ανθρώπων και προκαλεί εσωτερικό ατομικό διχασμό.

Ο δε ανταγωνισμός όχι μόνον στην οικονομική-πολιτική ζωή, αλλά και στην καθημερινότητα, ως δήθεν έκφραση της ελευθερίας καταστρέφει τελικά κάθε δημοκρατία, παρότι παρουσιάζεται ως ένα αναμφισβήτητο θεμέλιο της ζωής, κυρίως της οικονομίας. Αυτό είναι μια θεμελιώδης στρέβλωση στο επίπεδο της έννοιας της δημοκρατίας, η οποία είναι πλατιά αποδεκτή χωρίς μεγαλύτερη εμβάθυνση.

Αυτή η ανόητη ελευθερία των υποδουλωτικών επιθυμιών ενδοβάλλουν στο δημοκρατικό σύστημα δυνάμεις αυτοκαταστροφής, που προκαλούν τόσο στο επίπεδο των ελίτ όσο και των κυβερνωμένων τη διαφθορά σε κάθε πεδίο ζωής ως μια θεμελιώδη βία και ολοκληρωτισμό, που όμως δεν αναγνωρίζεται ως βία.

Παράλληλα με τη διαφθορά υπάρχει και η προλεχθείσα συνειδησιακή αδράνεια, που είναι ένα πιο εσωτερικό είδος διαφθοράς και συγκαλύπτεται ενίοτε από υπερεντατική δράση και αποτελεί το φυτώριο κάθε αρνητικότητας και ενέλιξης και είναι βαθύτερα επιβλαβής από όσο νομίζουμε.

Είναι πλέον φανερό ότι οι θεσμοί δεν επαρκούν, όχι τόσο γιατί ο σκοπός τους δεν είναι επαρκής για προστασία της δημοκρατίας, αλλά γιατί οι άνθρωποι δεν είναι διατεθειμένοι να τους στηρίξουν και τους χρησιμοποιούν μόνον ως μια εργαλειακή εγγύηση της ευημερίας τους, αλλά όχι ως τομέα ευθύνης τους.

Επίσης δεν γίνεται εύκολα αποδεκτό το ότι κάθε σύστημα διατρέχεται τόσο από οργανωτικές δυνάμεις όσο και από υποκειμενικές. Η συνισταμένη τους, στο βαθμό που οι υποκειμενικές είναι αρνητικές προς το σύστημα και παραμένουν έτσι ή επιδεινώνονται, διαμορφώνεται βαθμιαία με τρόπο εντροπικό που πλήττει και την οργάνωση καταστροφικά. Μόνον που αυτό δεν γίνεται άμεσα, αλλά απαιτείται η πάροδος χρόνου δημιουργώντας έτσι την αυταπάτη του εφησυχασμού. Σε αυτήν τη σχετικά αφανή λειτουργία της σχέσης θεσμών και υποκειμένων έγκειται η αυταπάτη των ανθρώπων ότι δεν έχουν καμμία συμμετοχή στα αίτια των δεινών τους.

Η συνήθης κριτική στα κακώς κείμενα αναζητεί εξωγενή αίτια και δεν διακρίνει τη εκ μέρους όλων μακροχρόνια παθητική αποδοχή της έμπρακτης ηθικής κατάρρευσης της δημοκρατίας για όσο χρόνο τα αποτελέσματα αυτής της κατάρρευσης δεν είναι αισθητά, με αποτέλεσμα μη αναστρέψιμες βλάβες.

Ιωάννα Μουτσοπούλου, Δικηγόρος
Μέλος της Γραμματείας της ΜΚΟ ΣΟΛΩΝ

Φωτό: wikimedia

ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

2012-01-18T14:16:00.001+02:00

Ι. Το φτάσιμο σε μια κρίση δεν είναι κακό. Είναι αναγκαίο.
Η κρίση αποκαλύπτει την εσωτερική υποδομή της πραγματικότητας μπροστά στις αποφασιστικές προοπτικές δυνατοτήτων, μπροστά στις επιλογές του μέλλοντος. Η κρίση είναι αδιέξοδη μόνο για μια κατάσταση στην οποία κυριαρχεί η στατικότητα. Σε αυτήν όπως και σε όσους ταυτίζονται μαζί της η κρίση φέρνει το τέλος.

Ας μην θλίβονται -οι υφιστάμενοι την κρίση- γιατί αποτελεί για αυτούς μια πρόκληση προς το μέλλον. Όποιος θέλει να αλλάζει την κοινωνία και τον κόσμο πρέπει να μπορεί να αλλάζει πρώτα τον εαυτό του γιατί διαφορετικά ο εαυτός του θα αποτελεί πηγή καλυμμένου φασισμού και δημοκρατικής οργάνωσης της αντιδημοκρατικότητας.

Η ανάδειξη του εαυτού μας γίνεται πάντα σε περιόδους κρίσης. Η κρίση όμως γίνεται τραγική όταν δεν συνοδεύεται από την αυτεπίγνωση και όταν προσπαθούμε ολότελα την εξωτερίκευση και την φέρνουμε ολότελα στους άλλους. Ας καταλάβουμε πως η κρίση δεν είναι ήττα και ότι μπορεί να είναι η αρχή μιας αληθινής νίκης. Η κρίση είναι η ευκαιρία εισαγωγής του εαυτού μας και του περιβάλλοντος, όχι σε δεδομένες θέσεις, αλλά σε μια εκπαιδευτική διαδικασία εξέλιξης.

Η πιο θετική κρίση είναι αυτή που αυτό-εισάγεται. Δυστυχώς όμως δεν υπάρχει προς το παρόν τέτοια ισχυρή εξελικτική δυναμική στην κοινωνία μας και τα άτομα της. Δεν είναι μικρής σημασίας η αναγνώριση όμως της άμεσης και υφιστάμενης κρίσης γιατί αυτό σηματοδοτεί μια συνειδητή και ότι τραγική τοποθέτηση μέσα στην ιστορία. Η ιστορία δεν είναι άλλο από ένα σύνολο συμβάσεων των κρίσεων.

Θα πρέπει να φτάσουμε σε τέτοιο επίπεδο ιστορικής και πολιτικής συνείδησης που να χαιρόμαστε με τα εμπόδια και τις κρίσεις.
Η κρίση εισάγεται σε τέσσερα επίπεδα:
i. στον λόγο
ii. στην πράξη
iii. στο κίνητρο και την αληθινή συνειδητότητα, και
iv. στην σχέση με το περιβάλλον
Και τα τέσσερα επίπεδα κρίσης σπάνια συναντιούνται σε ταυτόχρονη κορύφωση.

Ποτέ η επίλυση μιας διάστασης κρίσης δεν πρέπει να επιλύεται με απώθηση της επίλυσης μιας άλλης διάστασης της. Το κυριότερο πρόβλημα είναι η ερμηνεία της επίλυσης της κρίσης ως αύξησης δύναμης. Έτσι η κρίση δεν επιλύεται αλλά μετατίθεται στο κεντρικό πολιτικό πρόβλημα. Όταν συμβαίνει αυτό τότε δημιουργείται μια σαφής ανάγκη δυναμικής αντιμετώπισης των σφετερισμών της κοινωνικής δυναμικής και εξέλιξης. Η χρήση του παρελθόντος ως άλλοθι για το παρόν δεν αποτελεί παρά αποποίηση της κρίσης και μη αναγνώρισή της. Η εξουσία τότε δεν είναι άλλο από ταύτιση με την στατικότητα. Οι κυβερνήσεις αντί να ενδιαφέρονται για την νομή της εξουσίας πρέπει να ενδιαφέρονται για την μετουσίωση της εξουσίας σε καθαρή εξέλιξη. Αυτό θα τερμάτιζε ολότελα τον σημερινό χαρακτήρα της εξουσίας.
Ας προσέξει ο αναγνώστης πως κάνουμε μια προσπάθεια να θίξουμε την διαχρονικότητα του θέματος ώστε να μην πολώσουμε στην στείρα διαδοχικότητα των κυβερνήσεων διαφόρων παρατάξεων γιατί η πόλωση δεν συμφέρει τον Λαό.
Αργότερα θα εξειδικεύσουμε αφού προηγουμένως προστατεύσουμε τα ορμητήρια της κρίσης μας από οργανωμένες σκοπιμότητες. Αυτό δεν σημαίνει φυγή.

ΙΙ. i. Η κρίση στον λόγο
Ο λόγος είναι βασικός παράγοντας κρίσης γιατί αποπροσανατολίζει την προσοχή από την πράξη και τα κίνητρα τόσο στο θύμα, όσο και στον θύτη. Και από μόνος του ο λόγος αποτελεί θεμέλιο λαθογονίας, γεμάτος από άκριτες αντιφάσεις δομώντας ταυτόχρονα μια αυτοβεβαιωτική πλάνη και ακαμψία θέσης. Για αυτές τις κίβδηλες προθέσεις έχει ειπωθεί πως ο δρόμος για την κόλαση είναι στρωμένος από αυτές.
Η μόνη θεραπεία της πολιτικής αρρώστιας του λογοτακτισμού, είναι ο καθηλωτικός επαναπροσδιορισμός της πολιτικής ορολογίας και το άμεσο βάπτισμα στην πράξη με την διαφάνεια των κινήτρων στον διάλογο.

ii. Η κρίση στην πράξη
Η πρώτη μορφή κρίσης είναι η απραξία και η διατήρηση της υπόσχεσης για πραγματοποίηση των ελπίδων είναι η χειρότερη μορφή της κρίσης, χειρότερη και πιο ύπουλη στην δράση της από την πράξη του αντίθετου.
Η δεύτερη μορφή κρίσης είναι η δημιουργία θεσμών που δεν δουλεύουν στην πράξη που δεν είναι συμμετοχικοί.
Η τρίτη μορφή κρίσης είναι η πράξη του αντιθέτου της διακήρυξης μέσα από μια στρατηγική συνύπαρξης με υποσχέσεις.
Η τέταρτη μορφή είναι η πράξη χωρίς την κάθαρση από την πραγμάτωση του αντιστρόφου, είναι η αποφυγή της Διαμάχης, η άρνηση δηλαδή της ενότητας του κοινωνικού ιστού και η αποδοχή της χωριστικότητας.
Η πέμπτη και τελευταία μορφή κρίσης είναι αυτή που προέρχεται από την ανυπαρξία κεντρικών αξόνων που να εξειδικεύουν την πράξη σε κάθε τομέα, όταν δεν είναι ορατές, ενιαίες και λειτουργούσες οι αρχές και οι αφετηρίες -είναι το χάος το οποίο αναφέρεται συχνά ως η ελληνική νόσος της πολιτικής ζωής.

iii. Η κρίση στο κίνητρο
Για να γνωρίζουμε μια κατάσταση ή μια κυβέρνηση δεν έχουν σημασία τα λόγια. Πολλές φορές ούτε οι πράξεις δείχνουν την πραγματικότητα. Τα αίτια της κρίσης βρίσκονται στα κίνητρα και στη συνείδηση που επισκιάζουν τις πράξεις.
Εδώ όμως υπεισέρχεται το στοιχείο του χρόνου, χρειάζεται χρόνος ώστε ο ιστός των έργων και των λόγων να προβάλλει το πιο συνθετικό χνώτο κινήτρου και συνείδησης. Φυσικά όμως η παρέλευση του χρόνου επιτρέπει -σαν χειριστή των περιστάσεων- συγκέντρωση ισχύος η οποία αναστέλλει την διαφάνεια των προθέσεών του και συσκοτίζει. Τελικά η φθορά του εξουσιαστή από την ίδια του την αλαζονικότητα στον βαθμό που υπάρχει θα δράσει αποκαλυπτικά.
Όμως υπάρχει ένας καλύτερος τρόπος, ο οποίος όμως δεν αποκαλύπτει τον εξουσιαστή αλλά τον αντίζηλο του, όπως και τον εξουσιαζόμενο. Αυτός όμως ο τρόπος δεν έχει κοινωνική ισχύ για την ώρα μιας και δεν υπάρχει ένα σώμα από βαθιά ιστορικούς γνώστες και παρατηρητές της πολιτικής κοσμογονίας.

Διαβάστε επίσης: Ανάμεσα στα καταστροφικά και στα αισιόδοξα σενάρια

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας

Φωτό:wikimedia

Η ΕΛΛΑΔΑ ΩΣ ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΚΑΪΚΗ ΔΥΝΑΜΗ

2012-01-17T14:52:00.004+02:00

Λέμε συχνά ότι η Ελλάδα αποτελεί το σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης Βορρά και Νότου. Η θέση της Ελλάδας ως «μέσης Γής» δεν είναι μόνο γεωγραφική αλλά και πολιτισμική. Η κρίση που βιώνει πρωταρχικά συνίσταται στην συμπίεση που υφίσταται από στοιχεία που διαμορφώνουν μια δίνη προβλήματος από την όσμωση των κρίσεων της Δύσης και της Ανατολής.

Πρωταρχικά, η μέση γη πάσχει από μια συστημική ολοκλήρωση και κατά δεύτερο λόγο από μια ανθρωπολογική ύφεση του συστήματος καθώς πιέζεται για μια πολιτισμική και συστημικά αγοραία προσαρμογή τόσο ως προς την παρακμάζουσα Δύση όσο και προς την αναδυόμενη αγοραία Ανατολή. Υφίσταται δηλαδή μια παγκόσμια πίεση στην μέση γη. Αυτό αναδεικνύεται γεωπολιτικά, γεωοικονομικά και γεωοικολογικά.

Το πεδίο της ευκαιρίας
Υπάρχει μια χαώδης πολλαπλότητα χαρακτηριστικών, μια ρευστότητα, ανταγωνιστικές ιστορικές προσλήψεις που καθηλώνουν και αποπροσανατολίζουν, όπως και κρίσεις στο ατομικό πρότυπο και κρίση ανθρώπινων σχέσεων.

Η μέση γη διατηρεί ακόμη ζωτικές τις ανθρώπινες σχέσεις -αν και φονταμενταλιστικά εν μέρει καθηλωμένες. Ταυτόχρονα όμως δεν φαίνεται να έχει την απαιτούμενη εγρήγορση νοητικού προσανατολισμού ως προς το μέλλον.
Ως προς τη Δύση και τον Βορρά, η μέση γή αποτελεί ένα προνομιακό χώρο για ευκαιρίες και μπορεί να αναδείξει συστημικά την καλύτερη ανθρωπολογική δυναμική της ισορροπία.
Ταυτόχρονα ως προς την σχέση Βορρά - Νότου και πάλι κατέχουμε θέση μέσης γης- η μέση γη θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μια απάντηση στην κρίση των ανθρώπινων σχέσεων αν υιοθετούσε:
- μια δυναμική καλής θέλησης στο πλαίσιο της ανθρώπινης έκφρασης, της ομαδικότητας και των ανθρώπινων σχέσεων
- την κοινή ωφέλεια πιο ενεργά και εσωτερικευμένα
- ένα νέο πρότυπο στο εσωτερικό πεδίο του στοχασμού και του συστήματος.

Αυτό θα λειτουργούσε εναρμονιστικά τόσο στην μικρή όσο και στην μεγάλη κλίμακα. Η Ανατολή έχει ένα έλλειμμα δικαιωμάτων στην μικρή κλίμακα, η Δύση έχει ένα έλλειμμα εκφραστικότητας και ζωτικότητας στην μικρή κλίμακα και υπάρχει μια κρίση πολιτισμικής ψυχολογίας. Ταυτόχρονα πρέπει να αντιμετωπιστεί παντού ο αναδυόμενος φονταμενταλισμός και οι κοινωνικές μορφές του ολοκληρωτισμού.

Υπάρχει μια ανθρωπολογική αφλογιστία [1] σε Ανατολή και Δύση. Δεν είναι τυχαίο ότι σε Ανατολή και Δύση τα πρότυπα μεταφοράς της ισχυρής καπιταλιστικής ανάπτυξης και της οργάνωσης παραγωγής μοιάζουν. Αυτό το βλέπει κανείς τόσο στην Ιαπωνία και στην Κίνα όσο και στην προτεσταντική ηθική του καπιταλισμού που λειτούργησε ως παράγοντας της οικονομικής και πολιτικής ανάπτυξης στην Δύση. [2]

Η Ανατολή μπαίνει σε μια νέα συστημική ανάπτυξη. Σε αυτό το πεδίο οι ανθρωπολογικές παράμετροι πρέπει να αναδειχθούν με καταλυτική ορθότητα και ζωτικότητα. Εάν δεν αναγνωριστεί ο καταλυτικός ρόλος των ανθρωπολογικών παραμέτρων -και εδώ είναι η ευθύνη της μέσης γης- θα κατασταλάξουμε μια ιδεοληψία και πόλωση του συστήματος η οποία θα επιταθεί από την οικονομική και την περιβαλλοντική κρίση που θα συνδυαστεί με μείωση της ζήτησης και των κεκτημένων.

Νέοι ρόλοι για την Ελλάδα

Πρέπει να δούμε -με μια νέα ζωτικότητα- την κρίση της Ελλάδας και την αλήθεια για την κρίση που βιώνει και την αντιμετώπιση των προβλημάτων της κρίσης αυτής ως μια ευκαιρία μιας νέας οικουμενικότητας για την Ελλάδα.

Η Ελλάδα ήταν -στην αρχαιότητα- ένα βασικό πεδίο ανάδειξης της έννοιας του κόσμου, του λόγου, του σχεδίου και της παρουσίας εκείνων που πραγματοποιούσαν τον λόγο και το σχέδιο. Η Ελλάδα πρέπει να ξαναγίνει ένας τόπος δυναμικής συνθέτοντας τα νέα χαρακτηριστικά, αναδεικνύοντας μια νέα θρησκευτικότητα στο κόσμο προς μια νοητική, φιλοσοφική, ψυχολογική, ολιστικά κοσμοθεωρητική, ευρηματική, οργανωτική, πολιτισμική συνάντηση της αλληλεπίδρασης στο πεδίο της οικουμενικότητας.

Η Ελλάδα πρέπει να παίξει έναν βασικό ρόλο τόσο στην ανάδυση της πολιτικής ως μια νέα ηγετική λειτουργική και λυτρωτική δυναμική όσο και στην ανάδειξη της εκπαίδευσης και της επικοινωνίας σε έναν ανάλογο ρόλο εκφράζοντας την δυναμική μιας αναγέννησης στο πεδίο των κοινωνικών και των οικονομικών επιστημών μέσα από τις οποίες μπορεί να αναθεωρηθούν τα ανθρώπινα πρότυπα, η ανθρώπινη ποιότητα και οι ανθρώπινες σχέσεις.

Υπό αυτή την έννοια της αναθεώρησης των ανθρώπινων προτύπων και σχέσεων μπορούμε να προχωρήσουμε στην προσέγγιση του ρόλου του ειρηνοποιού χωρίς αυταπάτες. [3] Ο ρόλος του ειρηνοποιού δεν περιορίζεται στο άμεσο πεδίο. Είναι ρόλος και παρέμβαση μιας νέας δικαιϊκής και διοικητικής ποιότητας.

Στην νέα δικαιϊκή και διοικητική ποιότητα θα πρέπει να συμπεριλάβουμε την νέα πνευματικοποίηση και την νέα πολιτισμικοποίηση όπου η Ελλάδα μπορεί να είναι ένας πρωτοπόρος στην νέα εποχή. Η Ελλάδα μπορεί να αναδείξει:
i) την συμβολική κατανόηση του παρελθόντος και του παρόντος με ενορατικότητα και
ii) την ζωτική οικειότητα (μέσα από την καλή θέληση και την ομαδικότητα ως πρότυπο δομής έναντι του οργανωτισμού και του μηχανικισμού που διέπει την θέσμιση όπως την έχει αναπτύξει η Δύση στο πολιτικό αλλά και στο κοινωνικό πεδίο. Δηλαδή ενσωματώνοντας την αποτελεσματικότητα και τις καλές πρακτικές πανταχόθεν σε μια νέα αξιακή και λογοϊκή οργανικότητα, ομαδικότητα και ιεραρχικότητα.

Η Ελλάδα θα μπορεί να διαδραματίσει σε αυτή την περίπτωση έναν ρόλο επαναδικτύωσης, ανακυττάρωσης και οικουμενικοποίησης του κόσμου. Μπορεί να αναδείξει -στο οικουμενικό πεδίο- την αναγνώριση και την αξιοποίηση της ανθρώπινης προσωπικότητας και παρουσίας, της ανθρώπινης πνευματικότητας και προοπτικής. Αυτό το οικουμενικό πεδίο ανάγνωσης, αναγνώρισης και αξιοποίησης της ανθρώπινης παρουσίας είναι ένα ιδιαίτερο πεδίο πάνω στο οποίο διαμορφώνεται και η νέα πνευματική προσέγγιση σε πλανητικό πεδίο στην έκφραση του πλανητικού λόγου, στην δυναμική ενός σχεδίου βιωσιμότητας και στην αναγνώριση τόσο των λειτουργών αυτού του σχεδίου όσο και του λόγου ή του εννοιακού πεδίου που λειτουργεί ως πυρήνας ανάπτυξης και οράματος για το μέλλον.

Υπό αυτές τις συνθήκες είναι δυνατή μια επανιστορικοποίηση μέσα από την κρίση και την μετεξέλιξη της Ελλάδας. Η επανιστορικοποίηση αυτή θα πρέπει να αναδείξει τις οικουμενικές δυνατότητες προς το μέλλον, στην βάση μιας ανιδιοτέλειας -και όχι ενός σοβινιστικού ναρκισσισμού- στην βάση του κοινού καλού εκφράζοντας την ανθρώπινη ευδοκία με πνεύμα διακονίας.

Η πρόκληση της διαχείρισης της εσωτερικής ετερογένειας
Υπάρχει όμως ακόμη ένα κρίσιμο πεδίο και αυτό συνδέεται με το πώς θα διαχειριστεί η Ελλάδα την εσωτερική της ετερογένεια σε σχέση με τους μετανάστες και με τις μειονότητες και ταυτόχρονα τις διεθνείς της σχέσεις. Είναι σίγουρο ότι θα υπάρξουν πολωτικές ενέργειες και μεγαλοϊδεατικές αντιδράσεις από τα βόρεια σύνορα. Είναι σίγουρο επίσης ότι τα προβλήματα που αφορούν την Τουρκία αλλά και κατά ένα μέρος επίσης το ανεξάντλητο Κυπριακό δεν θα εκλείψουν.

Παρόλα αυτά η Ελλάδα πρέπει να εργαστεί στην κατεύθυνση της ειρήνης και να μην περισπαστεί από τους μεγαλοϊδεατισμούς της βόρειας γειτονίας ούτε επίσης από τις δυναμικές των προκλήσεων και της όποιας προβοκάτσιας είτε στα βόρεια σύνορα είτε στο Αιγαίο.
Η προσπάθεια ανάπτυξης πολυμερών εξισορροπητικών αντισταθμιστικών σχέσεων -και ευρύτερα είτε περιφερειακά- θα πρέπει να είναι σαφώς ενεργός. Ταυτόχρονα στα αμυντικά θέματα πρέπει η προσέγγιση μας επαρκής να είναι λειτουργική. Σε αυτό δεν χωράει καμία αμφιβολία.

Επίλογος
Η μεγάλη δύναμη επανιστορικοποίησης της Ελλάδας βρίσκεται στην ανάδειξή της σε μια σημαντική δικαιϊκή δύναμη. Αποτελεί βιώσιμη προσδοκία η ανάκτηση από την Ελλάδα ενός διεθνούς ηθικού κύρους μέσω πολιτισμικών πρωτοβουλιών -όχι ως άοπλοι προφήτες όπως θα έλεγε ο Μακιαβέλι- σε σχέση με το μέλλον.

Στο πεδίο της ανάδειξης της Ελλάδας ως δικαική δύναμη θα πρέπει να προβληθεί το πνεύμα της καλής θέλησης στις διεθνείς σχέσεις με παράλληλες επαρκείς πολιτικές ασφάλειας. Οι πολιτικές ασφάλειας όμως που δεν που θα έχουν μέσα τους την εκτροπή της ασφάλειας σε στοιχεία ολοκληρωτισμού και παγίδευσης των θετικών και των πιο διεισδυτικών και οικουμενικών μας πρωτοβουλιών.

Η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει την συστημική της κρίση ώστε να αποτελέσει ένα διεθνές υπόδειγμα:
• Ανάδειξης της πολιτικής ως μια νέα ηγετική λειτουργική και λυτρωτική δυναμική
• Αναθεώρησης των ανθρώπινων προτύπων και σχέσεων.
• Νέας δικαιϊκής και διοικητικής ποιότητα που θα πρέπει να συμπεριλάβει την νέα πνευματικοποίηση και την νέα πολιτισμικοποίηση
• Ανάδειξης του ρόλου του ειρηνοποιού χωρίς αυταπάτες

Αναφορές
[1] Έντμουντ Χούσερλ, “Η Κρίση του Ευρωπαίου Ανθρώπου και η Φιλοσοφία”, Εκδ. Ερασμος, 1991, σελ. 63
«Η αιτία της αφλογιστίας ενός έλλογου πολιτισμού έγκειται όμως όχι στην ουσία του ίδιου του ρασιοναλισμού αλλά στην αλλοτρίωσή του, στην διαπλοκή του με την «φυσιοκρατία» και τον «αντικειμενισμό».
[2] Μαξ Βέμπερ, “Η Προτεσταντική Ηθική και το Πνεύμα του Καπιταλισμού”, Eκδ. Gutenberg, 2006
[3] Ιωάννα Μουτσοπούλου, “Η ειρήνη ως αυταπάτη”, 2011

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας

Το παρόν άρθρο αποτελεί μέρος του Δοκιμίου "Η κρίσιμη μετεξέλιξη και επανιστορικοποίηση της Ελλάδας"

ΒΡΕΤΑΝΙΑ: Η ΑΝΟΙΞΗ ΕΦΤΑΣΕ ΤΡΕΙΣ ΜΗΝΕΣ ΝΩΡΙΤΕΡΑ

2012-01-16T17:16:00.001+02:00

Το 2012 θα είναι ένα από τα 10 θερμότερα έτη από καταγραφής θερμοκρασιών σύμφωνα με την ετήσια πρόβλεψη της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας της Βρετανίας (Met Office).

Ελάχιστες ημέρες μετά την ανακοίνωση αυτή οι βιολόγοι διαπιστώνουν ότι η άνοιξη στα βρετανικά νησιά έχει έρθει φέτος δύο με τρεις μήνες νωρίτερα…

Ανοιξιάτικα λουλούδια ανθίζουν σε κήπους και λιβάδια, πολλά μεταναστευτικά είδη δεν έχουν φύγει, ενώ πολλά ζώα δεν είναι σε χειμερία νάρκη όπως θα έπρεπε στην μέση του χειμώνα.
Σύμφωνα με την περιβαλλοντική οργάνωση Woodland Trust η οποία καταγράφει λεπτομερώς την χλωρίδα και την πανίδα στη χώρα, ο εξαιρετικά ήπιος χειμώνας που καταγράφεται φέτος, έχει ως αποτέλεσμα την άνθηση 63 ειδών λουλουδιών των οποίων εποχή άνθησης θεωρείται η άνοιξη, ξεπερνώντας κατά πολύ τον συνηθισμένο αριθμό προηγούμενων ετών που κυμαινόταν από 20 έως 30 είδη. Έτσι καταγράφεται άνθηση διαφόρων ανοιξιάτικων ειδών, χαμομηλιών, φουντουκιού, κ.α. δύο και τρεις μήνες πριν την συνηθισμένη τους εποχή.

Εν τω μεταξύ, για πρώτη φορά στη Βρετανία καταγράφεται σε τόσο μεγάλο βαθμό και η αλλαγή στους βιορυθμούς των ζώων εξαιτίας των ασυνήθιστα υψηλών θερμοκρασιών. Πολλά είδη που έπρεπε αυτό τον καιρό να βρίσκονται σε χειμερία νάρκη, όπως οι νυχτερίδες, οι σκαντζόχοιροι και κάποια είδη βατράχων, είτε έχουν «ξυπνήσει» είτε δεν έπεσαν ποτέ το φετινό χειμώνα σε χειμερία νάρκη. Επιπλέον, πολλά είδη μεταναστευτικών πτηνών τα οποία κάθε χειμώνα εγκαταλείπουν τόσο βόρειες περιοχές όσο τα βρετανικά νησιά, βρίσκονται ακόμα εκεί μη κινούμενα προς το νότο εξαιτίας των σχετικά ήπιων θερμοκρασιών. Η εφημερίδα Guardian μάλιστα άνοιξε στο twitter σχετικό θέμα, καλώντας τους αναγνώστες της να αναφέρουν τα σημάδια της φετινής πρόωρης άνοιξης που παρατηρούν στις περιοχές τους.

Το φαινόμενο που τα τελευταία έτη έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις σε παγκόσμιο επίπεδο παρατηρείται για πρώτη φορά σε τέτοια ένταση στη Βρετανία, καθώς οι δύο χειμώνες που προηγήθηκαν του φετινού ήταν εξαιρετικά δριμείς. Όμως, ο φετινός Δεκέμβριος ήταν πολύ ηπιότερος του αναμενομένου, καθώς η μέση θερμοκρασία ήταν αυξημένη κατά 0,5 °C, ενώ οι συνηθισμένοι παγετοί που παρατηρούνται τις νυκτερινές ώρες ήταν λιγότεροι.

Στις 4 Ιανουαρίου, η Βρετανική Μετεωρολογική Υπηρεσία δημοσίευσε την ετήσια μετεωρολογική πρόβλεψη της για το 2012, εκτιμώντας ότι η μέση θερμοκρασία στη Βρετανία θα είναι κατά 0,48 βαθμούς Κελσίου αυξημένη σε σχέση με τον μ.ο. της τριακονταετίας 1961-90 (14 °C), με την χρονιά να κατατάσσεται σίγουρα στις 10 θερμότερες όλων των εποχών, θερμότερη του 2011, αλλά μάλλον ψυχρότερη του (έτους-ρεκόρ) 2010.

Πολλοί πάντως πιστεύουν ότι αυτή η πρόωρη άνοιξη θα λάβει σύντομα τέλος και μάλιστα από το επόμενο Σαββατοκύριακο όταν και αναμένεται σφοδρό κύμα κακοκαιρίας να πλήξει ολόκληρη την περιοχή. Ακόμα και στην περίπτωση όμως που μιλάμε για έναν αργοπορημένο χειμώνα η ισορροπία φαίνεται να έχει διαταραχτεί για τα καλά, καθώς το βιολογικό ρολόι φυτών και ζώων έχει επηρεαστεί σημαντικά.

Πηγές: Huffington Post, Met Office, The Guardian
Φωτό: wikipedia

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
aris@solon.org.gr

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: Η ΛΗΘΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

2012-01-13T01:02:00.004+02:00

Η παρούσα επιδείνωση της οικονομικής κρίσης έχει τόσο απασχολήσει – και βέβαια λογικό ήταν – τον νου των ανθρώπων, που έχει στην κυριολεξία εξαφανίσει το πρόβλημα της περιβαλλοντικής κρίσης από το πεδίο μέριμνάς τους. Όμως, όπως αιφνιδίασε η οικονομική κρίση τη σχετικά ευημερούσα Δύση, έτσι και πολύ χειρότερα θα την αιφνιδιάσει η περιβαλλοντική κρίση. Αυτό δεν αποτελεί μία καταστροφολογική άποψη, αλλά μία άποψη στηριγμένη στα γεγονότα। Αυτό όμως που δεν είναι γνωστό είναι ο ακριβής χρόνος που η κρισιμότητα των περιβαλλοντικών γεγονότων θα είναι ανατρεπτική όχι μόνον σε αυτόν τον τομέα ζωής, αλλά σε όλους ανεξαίρετα – συμπεριλαμβανομένου και του οικονομικού.

Τα προβλήματα της εποχής μας είναι πολλαπλά। Ενδεικτικά να αναφέρουμε τα εξής:

1) Η οικονομική κρίση.
2) Η πολιτική κρίση.
3) Η γεωπολιτική κρίση.
4) Η πολιτισμική και η θρησκευτική κρίση.
5) Η περιβαλλοντική κρίση

Αυτές οι κρίσεις αλληλοενισχύονται και εμπλέκονται μεταξύ τους σε τρόπο ώστε στον προσεκτικό παρατηρητή να είναι ασαφές ποιο είναι το αρχικό αίτιο. Βέβαια, κατά την άποψή μας, σαν θεμέλιο όλων των επιμέρους αιτίων υφίσταται ο επιλεγμένος τρόπος αντίληψης του ανθρώπου που είναι κυρίαρχα ανταγωνιστικός και οριστικά κατευθυνόμενος σε μια εργαλειακή αντιμετώπιση του περιβάλλοντος, φυσικού και ανθρώπινου.

1.- Η οικονομική κρίση
Αυτή η κρίση είναι σήμερα η πλέον γνωστή και απειλεί με την ισχύ της όλη την παγκόσμια ισορροπία καθώς και την ευημερία (υλική και θεσμική) των λαών της Δύσης – γιατί δεν είχαν όλοι οι λαοί ευημερία. Η κρίση αυτή έχει ήδη ανατρέψει τους δημοκρατικούς θεσμούς τόσο σε επίπεδο διαδικασίας λήψης αποφάσεων προς αντιμετώπισή της όσο και στο περιεχόμενο των ίδιων των αποφάσεων που είναι φανερά κατευθυνόμενες στον περιορισμό των δικαιωμάτων των πολιτών. Επιπλέον η ίδια η εφαρμογή τέτοιων δυσμενών αποφάσεων απαιτεί την κατασταλτική δράση των κρατικών οργάνων ενάντια σε κάθε διαμαρτυρία. Έτσι η δημοκρατία και η ελευθερία της πλήττονται πλέον καίρια και ίσως ανεπίστρεπτα.

Αντί όμως να θεωρήσουμε πως η οικονομική κρίση είναι η αιτία γι’ αυτή την πολιτική υποβάθμιση, θα ήταν σοφότερο να διακρίνουμε τα αίτια της κρίσης αυτής, γιατί η ίδια η οικονομική κρίση δεν προέκυψε ξαφνικά και μόνη της.

Πρέπει να κάνουμε γι’ αυτό δύο παραδοχές:

(α) πως ο άνθρωπος θεωρεί κρίση ο,τιδήποτε, μόνον όταν αυτό τον πιέζει με τα δυσμενή αποτελέσματά του, όπως τον περιορισμό των μισθών και την ανεργία, και όχι όταν δεν υπάρχουν ακόμη χειροπιαστά αποτελέσματα, αλλά απλώς μια δυσαρμονία με το σύνολο του κόσμου (ανθρωπότητας και περιβάλλοντος) και με τον εαυτό του.

Για παράδειγμα η σχέση του πυρετού των χρηματιστηρίων με την υγεία της οικονομίας λίγο ενδιέφερε αυτούς τους μικρούς παίκτες που κέρδιζαν και για όσο κέρδιζαν. Ο αμερικανικός λαός λίγο ενδιαφέρεται για το πόσο υγιές είναι το ότι εκδίδουν αφειδώς χρήμα και δεν κατανοεί πως η αποφυγή των δυσμενών αποτελεσμάτων αυτού του γεγονότος οφείλεται στο ότι το δολλάριο ως παγκόσμιο νόμισμα κυκλοφορεί σε όλες τις χώρες και έτσι ο πληθωρισμός δεν πλήττει άμεσα τις ΗΠΑ ως κίνδυνος κατανεμόμενος παγκόσμια. Ο γερμανικός λαός δεν κατανοεί τα οφέλη που είχε η οικονομία του από τις εξαγωγές στις άλλες χώρες ούτε τη συμπεριφορά των ελίτ μέσα στη χώρα του. Ίσως και μετά την κρίση θα εξακολουθούν να το αγνοούν. Ομοίως και ο ελληνικός λαός, όταν επιδιδόταν σε εκλογή πολιτικών με κριτήριο τους διορισμούς, δεν ενδιαφερόταν για το πόση διόγκωση θα άντεχε το δημόσιο ούτε για το ότι αυτό ήταν μια πράξη βίας ενάντια σε εκείνους που ίσως άξιζαν περισσότερο, αλλά δεν είχαν την πολιτική πρόσβαση. Ούτε κανείς σε καμμία χώρα (πλην ατομικών εξαιρέσεων) ενδιαφερόταν ή μάθαινε για την με νόμους επιβαλλόμενη ασυδοσία της αγοράς. Τα παραδείγματα μπορεί να είναι άπειρα και μόνον ενδεικτικά τα αναφέρουμε.

Όμως όσες δικαιολογίες και να υπάρχουν για αυτές τις συμπεριφορές, εξακολουθούν να είναι ένα θεμελιώδες πρόβλημα που βρίσκεται στη βάση της οικονομικής διάρθρωσης και λειτουργίας.

Το ζήτημα λοιπόν εδώ είναι ότι υπήρχε ως θεμέλιο μία πολιτισμική-ανθρωπολογική κρίση ανευθυνότητας που υπέσκαψε τους πολιτικούς θεσμούς της δημοκρατίας και στο τέλος την οικονομική ισορροπία, μια και η οικονομία είναι το πρακτικό πεδίο δοκιμασίας των θεσμών και του πολιτισμού.

(β) πως ως ξεπέρασμα της κρίσης θεωρεί την επάνοδο στην προηγούμενη κατάσταση υλικής ευημερίας και

(γ) πως λίγο ενδιαφέρεται για την πνευματική του ολοκλήρωση και ανεξαρτησία, θεωρώντας αυτά ως μία ανώφελη «φούσκα», ένα ψεύτικο όνειρο, ή μία απάτη επιβαλλόμενη από τις εκάστοτε εξουσίες, για να αποτρέψουν την προσοχή του από τα καθημερινά πρακτικά προβλήματα.

Όμως, όταν αυτά λείπουν, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μόνον μια περιοδική αύξηση και μείωση της υλικής ευημερίας μέχρι την οριστική πτώση. Στο μη ομολογημένο βάθος του ο άνθρωπος ελπίζει ότι η κάθε κρίση θα εκραγεί στα χέρια των επόμενων γενεών.

2.-Η πολιτική κρίση
Αυτή άρχισε εκ νέου σχεδόν αμέσως μετά τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο, ο οποίος αντί να αποτελέσει μία οριστική κάθαρση, στο τέλος έδειξε τη ματαιότητα της ανθρωπότητας. Οι Μεγάλες Δυνάμεις ξέχασαν πως ο πόλεμος αυτός κερδήθηκε από όλους μαζί (ακόμη και η μικρή Ελλάδα έπαιξε σημαντικό και αναγκαίο ρόλο) και επιδόθηκαν σε έναν αγώνα να εξαργυρώσουν με επιρροές ισχύος και οικονομικά κέρδη τα οφέλη και το ηθικό κύρος που απέκτησαν από τον πόλεμο αυτό.

Ήδη αυτό ήταν μια εκτροπή από τη δημοκρατία, αν υποτεθεί ότι βασικά στοιχεία της δημοκρατίας είναι η ελευθερία και η ισονομία. Επίσης δεν διενοούντο πως μία δημοκρατική και ελεύθερη χώρα δεν μπορεί να μην αναγνωρίζει την ελευθερία στις άλλες χώρες. Δεν μπορεί μεν να την επιβάλλει, όμως δεν πρέπει να την παρεμποδίζει, αλλοιώς η δημοκρατία υπονομεύεται από την αρχή της, γινόμενη ένα προνόμιο μόνον για λίγους ή μόνον για ορισμένες παγκόσμιες ομάδες. Βέβαια το σοσιαλιστικό μπλοκ δεν είχε μεν ιδιαίτερη ιδεολογική σχέση με την ελευθερία, παρά μόνον ως κάτι μελλοντικό, αλλά ούτε με την ισονομία και την υλική και ψυχολογική ευημερία του ανθρώπου είχε τελικά σχέση.

Καμμία τελικά εξουσία δεν μπορούσε να παραδεχθεί πως η ελευθερία απαιτεί αυξημένη ωριμότητα και ευθύνη των λαών και όλες επιθυμούσαν μια παραμένουσα ανωριμότητα δικαιολογούσα τον έλεγχο από μέρους των ελίτ εξουσίας. Η δύναμη πάντοτε συγκαλύπτει την ανωριμότητα και την αντικοινωνικότητα του φορέα της και έτσι οι ελίτ συχνά κρίνουν δυσμενώς τους λαούς για χαρακτηριστικά που οι ίδιες διαθέτουν κατά κόρον, αλλά κρύβονται κάτω από τη δύναμη. Πρέπει όμως να το πάρουμε απόφαση: πως η ωριμότητα και η δύναμη είναι διαφορετικά πράγματα. Η ωριμότητα αφορά τη συνείδηση και δεν αφαιρείται, η δύναμη όμως μπορεί να είναι -και συνήθως είναι- αποτέλεσμα ανωριμότητας.

Οι λαοί επέδειξαν εξαιρετική αδράνεια, επαφιέμενοι παθητικά στις αποφάσεις των ελίτ εξουσίας, πράγμα που ήταν πλήγμα για τη δημοκρατία, η οποία έχει ανάγκη από ενεργούς πολίτες, όχι μόνον στην κριτική, αλλά κυρίως στο ενδιαφέρον τους για τα πολιτικά δρώμενα.

Στον ίδιο τον ΟΗΕ η Γενική Συνέλευση υποβαθμίστηκε και το Συμβούλιο Ασφαλείας έγινε σχεδόν το αποκλειστικό επίκεντρο. Έτσι ο ΟΗΕ έχασε το παγκόσμιο κύρος του, παρόλο που αυτό άργησε να γίνει τέλεια ορατό, και αυτός ο πολύ αναγκαίος θεσμός έγινε θέατρο εμπόλεμων επιχειρήσεων χωρίς όπλα. Βέβαια η ευθύνη βαρύνει πολύ περισσότερο τις μεγάλες δυνάμεις που θα έπρεπε -ιδεατά μιλώντας- να λογοδοτήσουν στην Ιστορία για την ηθική ανεπάρκειά τους και την πρόκληση της σημερινής κρίσης που θα είναι ενδεχόμενα πολύ καταστροφική.

3.-Η γεωπολιτική κρίση
Εν συντομία να πούμε πως όλα αυτά τα προβλήματα δεν μπορούσαν παρά να προξενήσουν μία παγκόσμια γεωπολιτική κρίση που όλο και επιδεινώνεται, επαυξάνει με τη σειρά της τις υπόλοιπες τομεακές κρίσεις και τροφοδοτείται από πολλούς παίκτες και οι επιμέρους αφορμές μπορεί να είναι εξαιρετικά πολύπλοκες. Η κρίση αυτή μπορεί να ξεσπάσει με απροσδόκητο τρόπο και ίσως να μην εξαιρεθεί ούτε η ίδια η Δύση.

Υπάρχουν διάσπαρτες εύφλεκτες περιοχές παντού και ίσως και άλλες περιοχές που διαφεύγουν της προσοχής ακόμη και των ειδημόνων, μια και ο ανθρώπινος παράγοντας είναι αστάθμητος και όχι πάντοτε χειραγωγήσιμος. Η Μέση Ανατολή είναι περιοχή με εκρηκτικά προβλήματα, τα Βαλκάνια ομοίως, η Άπω Ανατολή έχει πλήθος προβλημάτων και όχι μόνον με τη Δύση, ο Αρκτικός Κύκλος έχει γίνει θέατρο, στρατηγικών ακόμη, συγκρούσεων ανάμεσα στις χώρες που διεκδικούν τα κοιτάσματα που κρύβει και είναι στην πλειονότητά τους δυτικές, η Ανταρκτική χάνει τους πάγους της σταδιακά και, αν και είναι περιοχή που σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο δεν ανήκει σε κανέναν, ωστόσο είναι σίγουρο πως, αν γίνει επαρκώς προσιτή με το λυώσιμο των πάγων της, όλοι θα σπεύσουν να την κατακτήσουν για αποκλειστικό όφελός τους, και η Ρωσσία ρέπει σε ολοκληρωτισμό.

Ο μέσος άνθρωπος δεν θέλει να ξέρει, για να μπορεί να ζει στην αυταπάτη του, την οποία αποτελεί ρεαλισμό και πρακτικότητα.

Το πρόβλημα όμως για τη συνείδηση δεν είναι τόσο το να διακριβωθούν τα στρατηγικά αίτια (που είναι χρήσιμα κυρίως για την άμεση στρατιωτική, κοινωνική και πολιτική ετοιμότητα), αλλά το γεγονός ότι η ανθρωπότητα (με εξέχουσες τις ελίτ εξουσίας ως μέρος της ανθρωπότητας που διαχειρίζεται μείζονα δύναμη) δεν μπόρεσε να αποφασίσει να ζητήσει έναν σχεδιασμό της ζωής επωφελή για το σύνολο, με συνδυασμό ελευθερίας και πρόνοιας.

4.-Η πολιτισμική και θρησκευτική κρίση
Πέραν του ότι η ίδια η Δύση θέλοντας να ελέγξει τους λαούς υπέθαλψε συχνά τα φονταμενταλιστικά καθεστώτα όπως στις μουσουλμανικές χώρες, διέπραξε δια παραλείψεως και ένα άλλο ατόπημα. Αντί να δώσει σημασία στην απελευθέρωση του ανθρώπου από τη θρησκευτική αυθεντία (όχι από τη θρησκευτικότητα), τον υποδούλωσε σε μία οικονομιστική αντίληψη της ζωής (πράγμα που αποτέλεσε τη νέα «θρησκεία»). Αυτό παροδικά ήταν ωφέλιμο, γιατί αποσύνδεσε τον άνθρωπο από αυτή την αυθεντία, χωρίς όμως να εξομαλύνει αυτό το ψυχολογικό υπόβαθρο της υποταγής και της αγριότητας. Μακροπρόθεσμα ίσως αποδειχθεί πως με την οικονομική στενότητα και δυστυχία ο άνθρωπος θα καταφύγει πάλι στον φονταμενταλισμό με απρόβλεπτες συνέπειες.

Ωστόσο πρέπει να ομολογήσουμε πως χωρίς την οικονομία δεν φαινόταν δυνατόν να μπορέσει ο άνθρωπος να ξεφύγει από τον τοπικισμό και την άγνοια του υπόλοιπου κόσμου. Οι θετικές εξελίξεις πρέπει να γίνονται αντιληπτές, αλλά αυτές δεν αρκούν για να χαρακτηρίσουν την όλη κατάσταση θετική, γιατί παράλληλα με τα θετικά καλλιεργούνται αρνητικά στοιχεία με ίσως περισσότερο βαρύνουσα σημασία. Η Δύση (κυρίως η Ευρώπη) παρουσίαζε τα εχέγγυα για μια ορθή χρήση της δύναμης, αλλά δυστυχώς αποδείχθηκε σαν εκείνο το σπίτι που καθαρίστηκε από το ένα δαιμόνιο και τελικά καταλήφθηκε από επτά δαιμόνια!

Οι άνθρωποι από το άλλο μέρος δεν μπορούν να κατανοήσουν πόσο ευάλωτο είναι το ψυχολογικό και πολιτισμικό οικοδόμημα από τις εξωτερικές συνθήκες, γιατί δεν υπάρχει ευστάθεια συνείδησης που να μπορεί να το υποστηρίξει. Αυτό και πάλι θα τους αιφνιδιάσει, όπως τους αιφνιδιάζουν και οι αγριότητες στη διάρκεια των πολέμων. Η υλική ευημερία απομακρύνει την ανάγκη και έτσι καθιστά μη αναγκαίες τις αντικοινωνικές συμπεριφορές, όμως η απουσία της ευημερίας τις ενεργοποιεί και πάλι. Επιπλέον δεν ενδιαφέρονται καθόλου για το εσωτερικό υπόβαθρο, δίνοντας αποκλειστικό βάρος στο φαίνεσθαι.

Αυτά φυσικά, για όσους έχουν αδημονία μπροστά στα γεγονότα ή για εκείνους που δεν θέλουν να σκεφθούν και να χάσουν έτσι την ησυχία τους, φαίνονται παραπλανητικές θεωρίες, ανοησίες και απραξία. Αν όμως δεν μπορεί κανείς να διακρίνει σε κάθε περίπτωση αυτό που είναι πραγματικά παραπλανητικό – και παραπλάνηση υπάρχει και στη δήθεν πραξιακότητα – δεν έχει παρά να περιμένει την απόδειξη αυτής της δήθεν πραξιακότητας, δηλαδή τις εξελίξεις μέσα στον σύγχρονο κόσμο που έδωσε αποκλειστική σημασία στο χειροπιαστό και όχι στην «όμορφη» θεωρία.

5.-Η περιβαλλοντική κρίση

Αυτή είναι η πιο καταστροφική κρίση του σύγχρονου κόσμου και απλώς η ανθρώπινη ανευθυνότητα την υποβαθμίζει με την ελπίδα ότι θα «σκάσει» στα χέρια των επόμενων γενεών. Γενικά μιλώντας, οι κάτοικοι των αστικών περιοχών είναι αποξενωμένοι από το φυσικό περιβάλλον και οι κάτοικοι της υπαίθρου δεν γνωρίζουν κατ’ ανάγκην επαρκώς τα περιβαλλοντικά προβλήματα, μια και αντιμετωπίζουν τη φύση εργαλειακά και για άμεσο όφελος. Πολύ δε περισσότερο αδιαφορούν για τα παγκόσμια περιβαλλοντικά προβλήματα, νομίζοντας πως αυτά αφορούν άλλους.

Αυτή λοιπόν η κρίση εξαπλώνεται σε και από πολλούς τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας[i] και μπορούμε για λόγους ευκολίας να τη διακρίνουμε σε:

(α) υποβάθμιση και καταστροφή του περιβάλλοντος, η οποία περιλαμβάνει τόσο την υποβάθμιση των εδαφών, των υδάτων και της ατμόσφαιρας όσο και την καταστροφή της βιοποικιλότητας και των λοιπών φυσικών πόρων, όπως π.χ. των δασών.

(β) κλιματική αλλαγή, την οποία η πλειοψηφία των επιστημόνων αποδίδει σε ανθρωπογενή αίτια, δηλαδή σε δράσεις του ανθρώπου. Σε κάθε περίπτωση όμως είναι ένα πρόβλημα για το οποίο θα έπρεπε να ληφθούν παγκόσμια μέτρα – και φυσικά ακόμη περισσότερο που τα αίτιά της είναι ανθρωπογενή.

Αυτές οι δύο δυσλειτουργίες αλληλοενισχύονται και καθιστούν ακόμη πιο περίπλοκο το πρόβλημα. Ενδεικτικά θα αναφέρουμε ορισμένα βασικά προβλήματα.

Η υποβάθμιση του εδάφους έχει σαν αποτέλεσμα και την υποβάθμιση των φυτικών ειδών, η οποία επηρεάζει και πάλι αρνητικά την ποιότητα του εδάφους. Η υποβάθμιση των εδαφών αυξάνεται παγκόσμια σύμφωνα με μια μελέτη του FAO του 2008 μετά από μελέτη που κράτησε περίπου 20 χρόνια. Σύμφωνα με αυτήν περισσότερο από το 20% του συνόλου των καλλιεργήσιμων εδαφών, το 30% των δασών και το 10% των χορτολιβαδικών γαιών (Grasslands) υφίστανται υποβάθμιση. Το αποτέλεσμα είναι μειωμένη παραγωγή, μετανάστευση, τροφική ανασφάλεια, καταστροφή των βασικών πηγών και οικοσυστημάτων και απώλεια της βιοποικιλότητας.

Επίσης αυτή η υποβάθμιση έχει επιφέρει σοβαρές επιπλοκές στην προσπάθεια ελέγχου της κλιματικής αλλαγής και προσαρμογής, καθώς η απώλεια της βιομάζας και του οργανικού υλικού του εδάφους απελευθερώνει διοξείδιο στην ατμόσφαιρα (συμβάλλοντας στην κλιματική αλλαγή) και προσβάλλει την ποιότητα του εδάφους και τη δυνατότητά του να συγκρατεί υγρασία και θρεπτικά στοιχεία. Η υποβάθμιση οφείλεται σε κακή διαχείριση της γης. Η υποβάθμιση αυτή έχει εξαπλωθεί και σε νέες περιοχές μετά από το 1991[ii]. Οι λιπάνσεις, οι ζιζανιοκτονίες, οι ψεκασμοί, οι μονοκαλλιέργειες και οι εν γένει εντατικές καλλιέργειες επιβαρύνουν και φτωχαίνουν το περιβάλλον και το υπέδαφος, αν και συχνά είναι αναγκαία. Αν λάβουμε υπόψη μας και τον κίνδυνο από τα μεταλλαγμένα που επιχειρείται να επιβληθούν, αλλά που μπορούν να μολύνουν τις υπόλοιπες κανονικές καλλιέργειες και με απρόβλεπτες συνέπειες για τη βιοποικιλότητα και την υγεία, μπορούμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα πως ο κόσμος βρίσκεται μπροστά σε μια μείζονα και μάλλον οριστική κρίση.

Ακόμη και ο τρόπος μηχανικής καλλιέργειας μπορεί να υποβαθμίσει το περιβάλλον, όπως η βαθιά και επανειλημμένη άροση του εδάφους που καταστρέφει τους οργανισμούς που το διατηρούν υγιές και ζωντανό και προκαλούν τη λύση του (καταστροφή της συνοχής του).

Και όπως λέει ο Zacque Diouf, Διευθυντής του Οργανισμού Τροφής και Γεωργίας των ΗΕ προειδοποίησε ότι τα προβλήματα της υποβάθμισης του εδάφους και των φυσικών πόρων θέτουν σε σοβαρό κίνδυνο την τροφή και τόνισε πως το έδαφος δεν είναι ανανεώσιμος πόρος και αναγεννάται δύσκολα και αργά[iii].

Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας έκανε προσιτά σε κάθε μέρος προϊόντα από όλον τον κόσμο, αλλά ταυτόχρονα αυξήθηκαν δραματικά οι μεταφορές με αποτέλεσμα να επιβαρύνεται το περιβάλλον, καθώς και το κόστος των προϊόντων.

Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τα οικοσυστήματα, πχ. οι ορεινές περιοχές χάνουν τα οικοσυστήματά τους, γιατί αυτά είναι προσαρμοσμένα σε ψυχρότερα κλίματα, και σε αυτές μετοικούν είδη κατάλληλα για θερμότερες περιοχές, έτσι έχουμε απώλεια ειδών και δραματικές αλλαγές στην κατανομή των υπολοίπων [iv].

Μέσα στα περιβαλλοντικά προβλήματα περιλαμβάνεται και το θεμελιώδες πρόβλημα του νερού. Σήμερα υπάρχουν σημαντικές ποσοτικές και ποιοτικές ελλείψεις νερού, με αποτέλεσμα την μειωμένη παραγωγή τροφής, αλλά και την προσβολή της υγείας λόγω της κακής ποιότητάς του. Μία από τις προτεινόμενες λύσεις ήταν η ιδιωτικοποίηση του νερού, ακόμη και σε πτωχές χώρες, πράγμα όμως που συναντά πολλές αντιδράσεις, γιατί εμπορευματοποιεί έναν φυσικό πόρο που κανονικά θα έπρεπε να θεωρείται, όπως μέχρι τώρα, δημόσιος ως απόλυτα αναγκαίος για την επιβίωση του ανθρώπου. Οι κίνδυνοι από μια τέτοια εμπορευματοποίηση είναι πολλοί και μεγάλοι, αλλά αυτό θα χρειαζόταν μία μεγάλη ανάλυση. Το ότι το συνολικό υδάτινο απόθεμα του πλανήτη μπορεί να παραμένει το ίδιο δεν αποτελεί ούτε απάντηση ούτε λύση, γιατί τα υδάτινα αποθέματα είναι αναγκαία σε συγκεκριμένες μορφές, χρόνους και τόπους όπως ήταν μέχρι τώρα και βάσει των οποίων χτίστηκαν οι δομές των κοινωνιών.

Οι ωκεανοί καταστρέφονται υφιστάμενοι οξείδωση, δηλαδή αλλαγή της χημικής σύστασής τους λόγω ποικίλης ρύπανσης. Εκτός αυτού λόγω της κλιματικής αλλαγής απελευθερώνεται με εξαιρετικά έντονο και μη αναμενόμενο ρυθμό το εγκλωβισμένο σε αυτούς μεθάνιο που έχει 20πλάσια αρνητική επιρροή στο κλίμα από ό,τι το διοξείδιο του άνθρακα[v].

Η πυρηνική ενέργεια αποδείχθηκε μη ασφαλής και μπορεί μόνη της να θέσει εκτός βιωσιμότητας όλο τον πλανήτη, με πλέον πρόσφατο παράδειγμα το ατύχημα της Φουκουσίμα.

Τα κάθε είδους απόβλητα, από τις πλαστικές σακκούλες μέχρι τα ηλεκτρονικά και τοξικά απόβλητα, θα δημιουργήσουν σταδιακά μία ασφυξία, που τώρα δεν γίνεται ακόμη πλήρως ορατή, γιατί συχνά τα επιβαρύνονται οι φτωχές χώρες έναντι ανταλλαγμάτων, αλλά αυτό είναι απλώς μία επιμήκυνση του χρόνου εφησυχασμού των πλουσιότερων κρατών.

Ας προσθέσουμε σε όλα αυτά και πορίσματα τελευταίων πρωτοποριακών ερευνών σύμφωνα με τις οποίες οι τυφώνες (που μάλλον ενισχύονται και αυξάνονται από την κλιματική αλλαγή) φορτίζουν ηλεκτρικά τα σεισμογενή ρήγματα και μετά από λίγο χρόνο γίνονται σε αυτά σεισμοί όπως έγινε στην Αϊτή και σε άλλα μέρη που επλήγησαν από σεισμούς, αφού προηγουμένως είχαν σαρωθεί από τυφώνες[vi]. Επίσης να σημειώσουμε ότι τα φαινόμενα της αλλαγής κλίματος πλήττουν όχι μόνον τις γνωστές ευπαθείς περιοχές του κόσμου, αλλά και άλλες που μέχρι σήμερα ήταν ασφαλείς, όπως η Βραζιλία.[vii]

Το πρόβλημα βέβαια είναι περίπλοκο. Ένα τμήμα της παραγωγής αγαθών δεν υπήρξε αναγκαίο, αλλά ικανοποιούσε την τάση για υπερκατανάλωση του πλούσιου κόσμου. Όμως η αύξηση της τροφικής παραγωγής ήταν αναγκαία, για να αντιμετωπιστεί το διατροφικό πρόβλημα ενός εκρηκτικά αυξανόμενου παγκόσμιου πληθυσμού, αν και από το άλλο μέρος δεν λήφθηκαν τα αναγκαία μέτρα για την αντιμετώπιση των αιτίων της αύξησης αυτής και των άλλων προβλημάτων. Οι περισσότερο ευημερούσες κοινωνίες δεν παρουσιάζουν πληθυσμιακή έκρηξη, αλλά ταυτόχρονα οι πολίτες τους είναι περισσότερο ενημερωμένοι και απαιτητικοί σχετικά με τα δικαιώματά τους. Δεν μπορούμε λοιπόν από το ένα μέρος να ικανοποιούμαστε από κοινωνίες με υπανάπτυκτους θεσμούς επειδή ελέγχονται ευκολότερα και από το άλλο μέρος να αναρωτιόμαστε για την πληθυσμιακή αύξησή τους. Αλλά σε κάθε περίπτωση -και ανεξάρτητα από την αιτία- η Δύση ώφειλε να βοηθήσει τις κοινωνίες να βγουν από τη θεσμική ελλειμματικότητά τους και να γίνουν αυτοδύναμες και όχι εξαρτώμενες από τη φιλανθρωπία.

Οι εξουσίες και κυρίως η Δύση (γιατί είχε τη δυνατότητα θεσμικής κοινωνικής επιρροής), καθώς και το σοσιαλιστικό μπλοκ (που είχε όμοια δυνατότητα) επέλεξαν τον εύκολο και παροδικό δρόμο της επίκαιρης ανταγωνιστικής ιδεολογικής ισχύος, γιατί δεν είχαν ούτε αληθινό όραμα ούτε πολιτική βούληση να λύσουν πραγματικά ορισμένα προβλήματα. Και έτσι την ώρα της κρίσης το πιο εύκολο είναι να ρίχνουν κατηγορίες ο ένας στον άλλον.

Το βέβαιο είναι πως, πέρα από ιδεολογίες, το περιβαλλοντικό πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί με τον υπερπληθυσμό, την συνεχή υλική ανάπτυξη, παραγωγή και κατανάλωση, τη φτώχεια, την κοινωνική διάσπαση, την ανισότητα και την απόκρυψη πληροφορίας[viii]. Η λύση ή οι λύσεις θα απαιτούσαν μία –ανατρεπτικά για το σύνηθες- ενημερωμένη και αποφασιστική κοινή γνώμη και ηθικά διαφορετικά πολιτικά σώματα, γιατί οι αληθινές λύσεις δεν μπορεί παρά να είναι δημοκρατικές, δηλαδή να σέβονται την ελευθερία, την ισότητα και τη λογική και να προωθούν την αβλάβεια του ενός απέναντι στον άλλον (ατομικά και ομαδικά)[ix].

Οι άνθρωποι αναρωτιούνται τι μπορεί να γίνει με τέτοια πληθώρα προβλημάτων και θεωρούν πως δεν μπορούν να αντέξουν την ευθύνη για τη λύση όλων. Όμως αν πρόκειται να λύσουν πραγματικά έστω και ένα από αυτά τα παγκόσμια προβλήματα, θα πρέπει να αποδεχθούν δύο γεγονότα:

(α) Πως τα προβλήματα μόνον παγκόσμια μπορούν να λυθούν πλέον και πως γι’ αυτό είναι αναγκαία η αναγνώριση της ύπαρξης της μιας ανθρωπότητας με γενικά όμοιους στόχους και ανάγκες και της ταυτόχρονης ύπαρξης των πολλών λαών, εθνών και άλλων υποδιαιρέσεών της. Το κλίμα και το περιβάλλον από ένα σημείο και μετά δεν γνωρίζουν όρια διοικητικά. Αν αυτά τα δύο (ανθρωπότητα και έθνη ή κράτη) δεν μπορούν να συνθεθούν ελεύθερα και συνεργατικά, τότε δεν υπάρχει λύση. Η παγκόσμια διαβούλευση πρέπει να γίνεται σε τέτοια συνθετική βάση και όχι να είναι απλώς μία συνάντηση ισχύος των μερών.

(β) Πως η λύση θα είναι κοινή για όλα, γιατί όλες οι κατάλληλες λύσεις απαιτούν τελικά μία διαφορετική αντίληψη και τρόπο ζωής που, αν επιλεγεί, θα αλλάξει αναπόφευκτα όλες τις πλευρές της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Το βασικό πρόβλημα όμως είναι πως οι άνθρωποι και οι κυβερνήσεις τους δεν θέλουν πραγματική λύση, αλλά απλώς να αποφύγουν τα αποτελέσματα των επιλογών τους. Αυτή είναι η απλή και δραματική πραγματικότητα και δεν φαίνεται πως επίκειται άμεσα και έγκαιρα η ανατροπή αυτής της αλήθειας.

[i] 2011: Άρθρα & Ειδήσεις σχετικά με το Περιβάλλον & την Κλιματική Αλλαγή, solon.org.gr

[ii] http://www.fao.org/newsroom/en/news/2008/1000874/index.html

[iii] http://www.farming.co.uk/articles/view/5087

[iv] Δραστική μεταβολή των ορεινών οικοσυστημάτων εξαιτίας της Κλιματικής Αλλαγής, solon.org.gr

[v] http://news.in.gr/science-technology/article/?aid=1231142097

[vi] Οι τυφώνες πυροδοτούν σεισμούς, real.gr

[vii] Άνω σημ.i.

[viii] Οκτώ Βασικές Ιδέες για μια Συστηματοποιημένη & Ολιστική Αντιμετώπιση της Κλιματικής Αλλαγής, solon.org.gr

[ix] Ιωάννης Ζήσης, Πράσινη Καμπή, τ.Α΄, Πράσινη Οικονομία, Κοινωνία και Πολιτική, σελ.120.

Ιωάννα Μουτσοπούλου, δικηγόρος
Μέλος της Γραμματείας της ΜΚΟ ΣΟΛΩΝ

ΔΡΑΣΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΞΑΙΤΙΑΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ

2012-01-11T01:57:00.001+02:00

Οι ταχύτατες αλλαγές που συντελούνται στην πανίδα των ευρωπαϊκών βουνών εξαιτίας της αύξησης της μέσης θερμοκρασίας, αποτελούν μία από τις σοβαρότερες ενδείξεις σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην Ευρώπη.

Επιστήμονες από 13 διαφορετικά κράτη επισκέφθηκαν, αρχικά το 2001 και στη συνέχεια το 2008, 60 κορυφές 17 εκ των σημαντικότερων ευρωπαϊκών ορεινών όγκων προβαίνοντας σε καταγραφή και δειγματοληψίες 867 διαφορετικών ειδών φυτών.

Η έρευνα που διεξήχθη υπό την αιγίδα της Αυστριακής Ακαδημίας Επιστημών και του Πανεπιστημίου της Βιέννης συμπεραίνει ότι το μέγεθος και ο ρυθμός των αλλαγών που συντελούνται στον τρόπο και τόπο ζωής των φυτών, είναι πολύ μεγαλύτερος του αρχικά εκτιμώμενου.
Η γενική τάση που παρατηρείται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο αφορά την «άνοδο» ειδών χαμηλότερων υψομέτρων προς υψηλότερα, καθώς η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας επιτρέπει την εξάπλωσή τους προς πιο υψηλά και μέχρι πρότινος ψυχρά οικοσυστήματα.

Τα αποτελέσματα των δύο δειγματοληψιών δείχνουν πολύ μεγάλες αλλαγές στο σύνολο των οικοσυστημάτων των ευρωπαϊκών βουνών εξαιτίας της ανόδου της μέσης θερμοκρασίας. Με δεδομένο ότι το μεγαλύτερο υψόμετρο υποδηλώνει χαμηλότερες θερμοκρασίες και τη διαμόρφωση αντίστοιχου κλίματος, οι επιστήμονες συνέκριναν την αλλαγή στην πανίδα, η οποία εξαιτίας της ανόδου της μέσης θερμοκρασίας, έχει μεταβάλλει ριζικά τη μορφολογία των ορεινών περιοχών.

Στη διάρκεια των επτά ετών που μεσολάβησαν των δύο επισκέψεων, διαπιστώθηκε ότι τα φυτά που ευδοκιμούν σε μεγαλύτερα υψόμετρα και χαμηλότερες θερμοκρασίες «πιέζονται» όλο και περισσότερο όσον αφορά στο ζωτικό τους χώρο, από αντίστοιχα φυτά χαμηλότερων υψομέτρων που ευδοκιμούν σε θερμότερες περιοχές. Τα είδη αυτά «σκαρφαλώνουν» με γρήγορους ρυθμούς τα βουνά πιέζοντας ασφυκτικά τα είδη των μεγαλύτερων υψομέτρων, των οποίων η μέση θερμοκρασία έχει ανέβει αισθητά εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.

Λόγω της πίεσης αυτής, πολλά από τα είδη μεγάλων υψομέτρων αρχίζουν να μειώνονται επικίνδυνα. Ο Μάικλ Γκότφριντ του ινστιτούτου GLORIA, το οποίο ειδικεύεται σε έρευνες αλπικών τοπίων ανέφερε ότι είδη που ευδοκιμούσαν σε χαμηλές θερμοκρασίες μειώνονται τάχιστα ή και εξαφανίζονται από τα όρη, καθώς τεράστιες αλπικές περιοχές μετατρέπονται ταχύτατα σε θαμνώδεις εκτάσεις ή καλύπτονται από είδη χαμηλότερων υψομέτρων: «Περιμέναμε να βρούμε έναν αριθμό “ζεστών” φυτών σε μεγαλύτερα υψόμετρα, αλλά όχι μία τόσο μεγάλη αλλαγή σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα». Στις Άλπεις μάλιστα, ήδη έχουν καταγραφεί εξαφανίσεις φυτών που ευδοκιμούσαν σε πολύ μεγάλα υψόμετρα.

Το φαινόμενο αυτό, παρατηρείται ανεξάρτητα υψομέτρου και γεωμετρικού πλάτους και μήκους. Η πίεση των ειδών που ευδοκιμούσαν σε μεγάλα υψόμετρα από αντίστοιχα χαμηλότερων σημείων, βρέθηκε να είναι αντίστοιχης ή και ίδιας έντασης σε βουνά της Σκοτίας και σε βουνά της Κρήτης.

Σύμφωνα με τους ερευνητές «η μεταμόρφωση των κοινοτήτων των φυτών σε ηπειρωτική κλίμακα σε διάστημα μικρότερο των δέκα ετών, μπορεί να θεωρηθεί ως ταχεία αντίδραση του οικοσυστήματος στη συνεχή αύξηση της μέσης θερμοκρασίας. Παρά το γεγονός ότι δεν είναι στατιστικά σημαντική για τις ορεινές περιοχές μεμονωμένα, είναι σαφώς ενδεικτική όταν εξεταστεί σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.»

Πηγές: Clickgreen.co.uk, Medienportal – Universitat Wien, Gloria
Φωτό: wikipedia

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της Μ.Κ.Ο. Σόλων
aris@solon.org.gr

SCRIPTA MANENT - ΤΑ ΓΡΑΠΤΑ ΜΕΝΟΥΝ (1-7/1/2012)

2012-01-10T00:04:00.000+02:00

«Εβδομαδιαία επισκόπηση παραγνωρισμένων ειδήσεων επικαιρότητας που πρέπει να έχουμε πρόχειρες σε ένα συρτάρι»

(Από δημοσιεύσεις της 1ης εβδομάδας του Ιανουαρίου)

Η βίβλος του σύγχρονου ολοκληρωτισμού
«Το Σχέδιο για τον Νέο Αμερικανικό Αιώνα (Project for the New American Century - PNAC) αποτελεί think-tank το οποίο ιδρύθηκε στην Ουάσινγκτον το 1997. Βασικός σκοπός της δημιουργίας του ήταν η εγκαθίδρυση μιας Pax Americana, μίας παγκόσμιας αμερικανικής αυτοκρατορίας και η προώθηση πολιτικών από την Ουάσινγκτον προκειμένου αυτή να αποκτήσει τον παγκόσμιο έλεγχο σε οικονομικό και στρατιωτικό επίπεδο.

Το PNAC, δεκαπέντε χρόνια μετά τη δημιουργία του και δώδεκα μετά τη δημοσίευση της περίφημης Λευκής Βίβλου όμως, παραμένει επίκαιρο περισσότερο από ποτέ: (...) Η ανάνηψη της βαθιάς υπερσυντηρητικής Αμερικής μέσω κυρίως του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, του Tea Party και δεκάδων άλλων ιδρυμάτων και φορέων, το ξαναφέρνουν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και προκαλούν συνειρμούς ενόψει των -διαγωνιζόμενων σε αντιδραστικότητα και συντηρητισμό- Ρεπουμπλικάνων υποψηφίων για τις Προεδρικές Εκλογές του 2012».

Άρης Καπαράκης, “Σχέδιο για το Νέο Αμερικανικό Αιώνα – Η βίβλος του ολοκληρωτισμού πιο επίκαιρη από ποτέ”, 4/1/2012

***

Το περιβάλλον είναι πάντα παρόν
«Απόφαση-καταπέλτη για την οικολογική καταστροφή και τις βλάβες στην υγεία των ντόπιων που προκλήθηκε από την επιχειρηματική δραστηριότητα της Texaco, την οποία έχει εξαγοράσει η Chevron και η οποία υποχρεώνει τη δεύτερη μεγαλύτερη πετρελαιοβιομηχανία των ΗΠΑ να πληρώσει ως αποζημίωση 18 δισεκατομμύρια δολάρια εξέδωσε χθες εφετείο στο Λάγκο Αγκριο του Ισημερινού.
Η δικαστική διαμάχη, η οποία ξεκίνησε πριν από 18 χρόνια, έχει προκαλέσει ανησυχία στις εταιρείες κολοσσούς της πετρελαιοβιομηχανίας, αφού οι αποφάσεις αυτές αποτελούν νομικό προηγούμενο και μπορούν να επηρεάσουν άλλες τρέχουσες υποθέσεις, αλλά και άλλες που μπορεί να ξεκινήσουν στο μέλλον. Γι' αυτό η Chevron, που εξαγόρασε την Texaco τo 2001, καταδίκασε την απόφαση του δικαστηρίου χαρακτηρίζοντάς την παράνομη.
Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι οι προσφεύγοντες κατηγορούν την Texaco ότι έριχνε ανεξέλεγκτα απόβλητα σε περιοχές που δεν προβλεπόταν, μολύνοντας τα δάση του Αμαζονίου και προκαλώντας ασθένειες και θανάτους ιθαγενών».

“Πρόστιμο-μαμούθ 18 δις δολαρίων στη Chevron”, Έθνος, 5/1/2012

***

Οι θεσμικές αλλαγές απαιτούν αλλαγές στην ποιότητα της συνείδησης
«Το γενικό πλαίσιο της κρίσης σε Ανατολή και Δύση έχει ως κοινό βασικό παρανομαστή την ανθρώπινη ποιότητα, πραγματικότητα και κατάσταση, την ανθρώπινη οντότητα. Ο ανθρώπινος κοινός παρανομαστής –σε Ανατολή και Δύση- έχει με τη σειρά του δύο βασικούς συντελεστές:

i) την υπεύθυνη ρύθμιση της ζήτησης και της επιθυμίας
Η απαίτηση της υπεύθυνης αντιμετώπισης της ρύθμισης της ζήτησης είναι καιρός να καλυφθεί τόσο σε επίπεδο ανθρώπινης εσωτερικής ποιότητας και πολιτισμού, όσο και σε επίπεδο διακυβέρνησης και οικονομίας.
ii) την πολιτική ρύθμιση και τα ανθρώπινα δικαιώματα σαν κοινό παρονομαστή.
Γενικά το ζήτημα που αναδεικνύεται είναι μια νέα προοπτική συστημικής ανάπτυξης που από τη μια θα μειώνει την κρίση αλλά από την άλλη θα πρέπει να αντιμετωπίζει το οριακά ανελαστικό πεδίο για το νέο.

Πρέπει το νέο να εισαχθεί μέσα στο συστημικό πεδίο με όρους που να μπορούν να συνδυάζουν το επιθυμητό, το μέσο και το εφικτό και με όρους, βέβαια, που το νέο να είναι γόνιμο και αποτελεσματικό. Δηλαδή να μπορεί να λειτουργεί με αποτελεσματικότητα, με δικαιοσύνη, με ευεργετικότητα, με εξελικτικότητα, με ελαχιστοποίηση υλικών ροών (άρα και του περιβαλλοντικού αποτυπώματος), με όραμα και ανοικτότητα οριζόντων και διαδικασιών».

Ζήσης Γιάννης, “Ο κοινός παρανομαστής Ανατολής & Δύσης” , 3/1/ 2012

***

Εξαπάτηση ψηφοφόρων ως παγκόσμια «τέχνη»
«Το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα είναι το κόμμα των λευκών της εργατικής τάξης. Η ομάδα αυτή - λευκοί με απολυτήριο λυκείου, και ίσως μερικοί με πτυχίο πανεπιστημίου - παραμένει το μεγαλύτερο συμπαγές «μπλοκ» του εκλογικού σώματος. Σε πολύ μεγάλο ποσοστό ψηφίζουν Ρεπουμπλικάνους. Πρόκειται προφανώς για μια ομάδα με αρκετές διαφορές μεταξύ των μελών της, τα οποία ωστόσο σε γενικές γραμμές μοιράζονται συγκεκριμένες πεποιθήσεις και εμπειρίες. Η οικονομία δείχνει να τους αφήνει πίσω της:
Η εθνοτική σύνθεση της χώρας αλλάζει σε βάρος τους. Αισθάνονται πως η χώρα έχει ξεφύγει από την πορεία της: ο θεσμός του γάμου είναι σε κρίση, το επαγγελματικό ήθος αποσυντίθεται, το βιοτικό επίπεδο κινδυνεύει, οι ελίτ έχουν αποτύχει, και τα ΜΜΕ προωθούν μηνύματα που κάνουν δύσκολη την σωστή ανατροφή των παιδιών. Αντιμετωπίζουν μεγάλες προκλήσεις, και το κάνουν ολομόναχοι.
Οι Ρεπουμπλικάνοι μαζεύουν τις ψήφους τους, αλλά δεν έχουν κάνει καθόλου καλή δουλειά όσον αφορά την αντιμετώπιση των αναγκών τους. Τα «αστέρια» του κόμματος είναι συνήθως Ρεπουμπλικάνοι του Κολεγίου, με πολύ πιο ατομικιστική κοσμοθεώρηση από τα περισσότερα μέλη της εργατικής τάξης. Οι περισσότεροι Ρεπουμπλικάνοι προεδρικοί υποψήφιοι, από τον Τζορτζ Μπους ως τον Τζον ΜακΚέιν και τον Μιτ Ρόμνι, διαθέτουν ένα εντελώς διαφορετικό σετ εμπειριών σε σχέση με τους ψηφοφόρους τους».

David Brooks, “Εργάτες όλου του κόσμου, ενωθείτε!”, Το Βήμα / The New York Times, 4/1/2012

***

«Να θέσουµε τον χρηµατοπιστωτικό τοµέα υπό την κυριαρχία του νόµου»
«Η αποκατάσταση της τάξης στη ∆ύση είναι πέραν της δικαιοδοσίας των ειδικών στα χρηµατοπιστωτικά, οι οποίοι δεν έχουν απαραιτήτως τη γνώση, τη διάθεση ή τα κίνητρα για να καταπιαστούν µε την επίπονη και βρώµικη δουλειά της επιδιόρθωσης των συστηµάτων γνώσης.

Αυτή είναι δουλειά για πολιτικούς. Οι πολιτικοί πρέπει να βρουν το κουράγιο να αρθούν υπεράνω της στενής οπτικής των δηµοσιονοµικών προσαρµογών και να άρουν το ζήτηµα της ύφεσης στο πιο υψηλό επίπεδο: πρέπει να αντιµετωπίσουν παγιωµένα θεσµικά προβλήµατα µιας ελαττωµατικής τάξης πραγµάτων.

Δεν ζητώ περισσότερη ή λιγότερη ρύθµιση, ή να ρίξουµε περισσότερα χρήµατα στην οικονοµία, ή να µειώσουµε τις δαπάνες. Προτείνω απλώς να θέσουµε τον χρηµατοπιστωτικό τοµέα υπό την κυριαρχία του νόµου και να χύσουµε φως σε σκοτεινά και ακατάστατα µέρη. Οι φίλοι µου στον χρηµατοπιστωτικό τοµέα επιµένουν: “Είναι πολύ περίπλοκο για να το ξεµπερδέψουµε”.
Ανοησίες.
Έχει γίνει και στο παρελθόν».

Ερνάντο ντε Σότο, “Λείπει η γνώση, όχι µόνο τα χρήµατα” , Το Βήμα / The NewYork Times, 7/1/2012
(Ο Ερνάντο ντε Σότο, συγγραφέας των «The Mystery of Capital» και «The Other Path», είναι πρόεδρος του Ινστιτούτου για την Ελευθερία και τη Δημοκρατία στο Περού)

Επιμέλεια: Αλέξανδρος Μπέλεσης
Μέλος της Μ.Κ.Ο. Σόλων
info@solon.org.gr

ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΕΟ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟ ΑΙΩΝΑ – Η "ΒΙΒΛΟΣ" ΤΟΥ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΟΥ ΠΙΟ ΕΠΙΚΑΙΡΗ ΑΠΟ ΠΟΤΕ

2012-01-09T00:01:00.000+02:00

Το Σχέδιο για τον Νέο Αμερικανικό Αιώνα (Project for the New American Century - PNAC) αποτελεί think-tank το οποίο ιδρύθηκε στην Ουάσινγκτον το 1997. Βασικός σκοπός της δημιουργίας του ήταν η εγκαθίδρυση μιας Pax Americana, μίας παγκόσμιας αμερικανικής αυτοκρατορίας και η προώθηση πολιτικών από την Ουάσινγκτον προκειμένου αυτή να αποκτήσει τον παγκόσμιο έλεγχο σε οικονομικό και στρατιωτικό επίπεδο.

Δεκαπέντε χρόνια μετά τη δημιουργία του και έξι μετά τη θεωρητική διάλυσή του, το PNAC εξακολουθεί να φαντάζει πιο επίκαιρο από ποτέ.

Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, κάποιοι από τους ιδρυτές και μέλη της PNAC, όπως o Ντικ Τσέινι, ο Ντόναλντ Ράμσφελντ, ο Ρίτσαρντ Περλ και ο θεωρούμενος ως πνευματικός πατέρας της, Πολ Γούλφοβιτς, κατέχοντας ήδη θέσεις-κλειδιά μετά την παράνομη εκλογική νίκη του Τζορτζ Μπους Τζ. το 2000, απέκτησαν κυρίαρχο ρόλο στη διαμόρφωση της αμερικανικής εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής.
Οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου αποτέλεσαν την αιτία και την αφορμή που χρειαζόταν, ακριβώς τη στιγμή που χρειαζόταν για τα νεοφιλελεύθερα «γεράκια», όπως έγιναν γνωστά παγκοσμίως [1]. Αυτό έγινε αιτία για τη μεγαλύτερη δημόσια συζήτηση στη χώρα την τελευταία δεκαετία, και που είχε να κάνει με το «παρασκήνιο» των επιθέσεων στις 11/9/2001 [2]. Στο ίδιο το Σχέδιο άλλωστε, ένα χρόνο πριν τις επιθέσεις γινόταν αποδεχτό ότι «ένα καταστροφικό συμβάν όπως ένα νέο Περλ Χάρμπορ» θα διευκόλυνε την υλοποίησή του [3].

Το Project for the New American Century μετετράπη σε κατευθυντήρια γραμμή της κυβέρνησης Μπους και σύντομα έγινε γνωστό σε όλο τον κόσμο. Η «Νέα Τάξη Πραγμάτων» (“The New World Order”) που είχε οραματιστεί ο πατέρας Μπους ως πρόεδρος από τα τέλη της δεκαετίας του ’80, ερχόταν να γίνει πραγματικότητα με τα οράματα του PNAC, του Σχεδίου που θα εξασφάλιζε την παγκόσμια ηγεμονία της Ουάσινγκτον στον μεταψυχροπολεμικό κόσμο, από τον οποίο είχε βγει νικήτρια αλλά και παρηκμασμένη.

Οι βασικοί πυρήνες του PNAC
Το βασικό προσχέδιο για τον Νέο Αμερικανικό Αιώνα είχε ήδη γραφεί από το 1997. Οι τέσσερις βασικοί άξονες («πυρήνες» όπως ονομάστηκαν) του PNAC, δημοσιεύτηκαν στη Λευκή Βίβλο του 2000 με τον τίτλο «Αποκατάσταση της Αμερικανικής Άμυνας: Στρατηγική, Δυνάμεις και Πόροι για το Νέο Αιώνα» και ήταν:
1. η υπεράσπιση της χώρας,
2. η καταπολέμηση πολλαπλών και ταυτόχρονων θεάτρων πολέμου,
3. οι υπηρεσίες χωροφύλακα (“constabulary duties”) σε ζωτικές ανά τον κόσμο περιοχές, και
4. ο εκσυγχρονισμός των ενόπλων δυνάμεων της χώρας προκειμένου αυτές να εκμεταλλευτούν την «επανάσταση στα στρατιωτικά δεδομένα».

Κάποιες από τις κατευθυντήριες γραμμές οι οποίες θεωρούνταν ενδεδειγμένες, σύμφωνα με το PNAC, για την υλοποίηση αυτών των αξόνων ήταν:
1. η τοποθέτηση/σταθεροποίηση/ενδυνάμωση μόνιμων αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων σε περιοχές στη Νότια Ευρώπη, τη Νοτιοανατολική Ασία και τη Μέση Ανατολή,
2. ο εκσυγχρονισμός των ενόπλων δυνάμεων των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης της αεροπορίας της, των υποβρυχίων και των δυνατοτήτων του στόλου επιφανείας,
3. η διατήρηση της πυρηνικής ανωτερότητας, με τη διατήρηση δυνατότητας προληπτικής πυρηνικής δράσης,
4. η δημιουργία και ανάπτυξη ενός παγκόσμιου συστήματος πυραυλικής άμυνας, και στρατηγική κυριαρχία στο διάστημα,
5. ο έλεγχος του κυβερνοχώρου,
6. η αύξηση του στρατιωτικού προσωπικού κατά 200 χιλ. άτομα και των αμυντικών δαπανών τουλάχιστον στο 3,8% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, έναντι του τότε δαπανόμενου 3%.

Η δυνατότητα «καταπολέμησης πολλαπλών και ταυτόχρονων θεάτρων πολέμου» δεν πρέπει απαραίτητα να συγχέεται με τη διεξαγωγή ταυτόχρονων πολέμων σε διαφορετικά μέτωπα, μια θεωρούμενη από τους εμπνευστές του PNAC ως παλιομοδίτικη ιδέα, αλλά σχετιζόταν περισσότερο με την καταπολέμηση πιθανών «θεάτρων» που ήταν εν δυνάμει επικίνδυνα, εξού και οι περίφημοι «προληπτικοί» πόλεμοι σε Ιράκ και Αφγανιστάν στους οποίους η επέμβαση της Ουάσινγκτον κατέλυσε κάθε έννοια διεθνούς δικαίου.

Σύμφωνα με το Δόγμα Ασφαλείας του 2002 οι ΗΠΑ εξασφάλιζαν για τον εαυτό τους το δικαίωμα να προβαίνουν σε προληπτικούς πολέμους προς οποιονδήποτε που (οι ίδιες θα έκριναν ότι) απειλούσε με οποιονδήποτε τρόπο την ασφάλειά τους. Επιπλέον, όπως αποδείχτηκε με το πέρασμα του χρόνου, τα «θέατρα» απειλής της εξουσίας θα μπορούσαν να προέρχονται και εκ των έσω…

Ενδεικτική της οπτικής των εμπνευστών του Σχεδίου ήταν η περιγραφή της σχέσης της χώρας με την Ευρώπη, την οποία θεωρούσαν παρηκμασμένη, γηρασμένη και πιθανό μελλοντικό εχθρό. Σύμφωνα με το Σχέδιο μάλιστα, η αποστροφή των περισσότερων Ευρωπαίων στην επιθετικότητα των Η.Π.Α. σε διάφορα σημεία του πλανήτη, δεν προέκυπτε από τη φιλειρηνικότητα, αλλά από την αδυναμία της Ευρώπης να αντιπαραταχτεί στρατιωτικά στις Η.Π.Α.

Ένας εκ των βασικότερων στόχων του New American Century, που ήταν η εγκατάσταση μόνιμων βάσεων σε ζωτικά για τα μεγάλα κορπορατικά συμφέροντα σημεία του πλανήτη φαίνεται σήμερα, 14 χρόνια μετά αποτυχημένος, τουλάχιστον με βάση τα μεγαλεπήβολα σχέδια που το PNAC προέβλεπε.

Το σχέδιο να μετατραπεί το Ιράκ μετά την επίθεση του 2003 σε μία τεράστια αμερικανική βάση-χωροφύλακα για τη Μέση Ανατολή απέτυχε, όπως απέτυχε και η αμερικανική επέμβαση συνολικά στη χώρα. Όπως και στο Αφγανιστάν, οι Αμερικάνοι προσπάθησαν, με τίμημα εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς, να δημιουργήσουν ακραίες νεοφιλελεύθερες οικονομίες, αποσαρθρώνοντας πλήρως τον παραγωγικό ιστό των δύο χωρών και ωθώντας χιλιάδες ντόπιους σε ακραίες ισλαμιστικές και άλλες οργανώσεις (τη στιγμή που πάρα πολλοί εξ αυτών, τους είχαν όντως υποδεχτεί αρχικά ως "απελευθερωτές").

Επιπλέον, στο μέτωπο των πετρελαίων της Κεντρικής Ασίας και της Κασπίας Θάλασσας, ο αμερικανικός «περίπατος» που με τόσο σθένος προβάλλονταν από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 δεν ήρθε ποτέ. Η επανάκαμψη της ολιγαρχικής Ρωσίας και η ανάδυση της Κίνας [5], αν και προβλεπόμενη, πιθανώς όμως όχι στον βαθμό που λαμβάνει χώρα, πρόλαβε κατά πολύ τις προβλέψεις των διαμορφωτών του Σχεδίου.

Ένας άλλος διακυρηγμένος στόχος, αυτός της ανάπτυξης ενός παγκόσμιου πυραυλικού συστήματος πυραυλικής αμυνας, αποτελεί εδώ και χρόνια το μείζον ζήτημα στις σχέσεις ΝΑΤΟ-Ρωσίας.

Ιδιωτικός στρατός - Ιδιωτικός πόλεμος
Το PNAC όμως δεν αποσάρθρωσε μόνο τις οικονομίες και τις τύχες εκατομμυρίων ανθρώπων σε Ιράκ και Αφγανιστάν, αλλά και τις ίδιες τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις. Στα πλαίσια σύμπλευσης κρατικού και ιδιωτικού τομέα (μέσα στα οποία ο ηγούμενος ιδιωτικός υποβοηθείται από τον κρατικό) ο Ντόναλντ Ράμσφελντ κατάφερε εν πολλοίς να επιφέρει τεράστιο πλήγμα στον αμερικανικό στρατό, μέσω της διείσδυσης ιδιωτικών συμφερόντων στις επιχειρήσεις του Πενταγώνου. Ήταν ο "εκσυγχρονισμός" των ενόπλων δυνάμεων. Οι επεμβάσεις της τελευταίας δεκαετίας ανέδειξαν το νέο είδος πολέμων, αυτό στο οποίο οι επιχειρήσεις ήταν, όχι μόνο η αιτία για την οποία θα ξεκίναγε κάποιος πόλεμος αλλά και αυτές οι οποίες τον διεξήγαγαν. Μέχρι τότε, οι εταιρίες απλώς ακολουθούσαν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις δρώντας ανάλογα με το αποτέλεσμα.

Ο «εκσυγχρονισμός» των ενόπλων δυνάμεων και του νέου τρόπου διεξαγωγής πολέμων δεν είχε άλλους κερδισμένους παρά αρκετές εταιρίες οι περισσότερες εκ των οποίων είχαν στενή, άμεση ή έμμεση σχέση, με αρκετά κυβερνητικά στελέχη και οι οποίες υπέγραψαν τεράστια συμβόλαια που αφορούσαν, είτε τομείς της λειτουργίας των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, είτε συμβάσεις έργων και εκμετάλλευσης τομέων των οικονομιών που ο αμερικανικός στρατός θα «αναδιοργάνωνε».

Ο βασικός μη διακηρυγμένος σκοπός του PNAC
Παρόλα αυτά, ο βασικός σκοπός του Σχεδίου, που είναι η απόλυτη οικονομική υποδούλωση των δήθεν «θεάτρων πολέμου» που αποτελούν «κίνδυνο για την αμερικανική ασφάλεια» δεν περιγράφεται ως τέτοιος (ως «Σκοπός» δηλαδή) στη Λευκή Βίβλο. Η φιλελευθεροποίηση της οικονομίας, δεδομένο που θεωρούταν αυτονόητο για τους φριντμανιστές της PNAC, αποσιωπήθηκε σε πολύ μεγάλο βαθμό από τους αναλυτές και τον Τύπο, και η συντριπτική πλειοψηφία των αναλύσεων εστίαζε μόνο στο γεωστρατηγικό-διπλωματικό επίπεδο, χωρίς να αναφέρει τις οικονομικές επιπτώσεις της πιθανής επίτευξης των στόχων του Σχεδίου.

Οι εμπνευστές του Σχεδίου, με όχημα την ασταμάτητη διαστρέβλωση και προπαγάνδα [6] των μεγάλων μιντιακών κύκλων (που φυσικά κατέχονται από τα εταιρικά συμφέροντα) και μοχλούς το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Παγκόσμια Τράπεζα, τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου και άλλους διεθνείς οργανισμούς (την αξία και το κύρος των οποίων θυμούνται και εγκαλούν μόνο όταν ευννοούνται τα συμφέροντά τους) προσπαθούν να επιβάλλουν το νεοφιλελεύθερο δόγμα στις οικονομίες των χωρών που επεμβαίνουν στρατιωτικά ή οικονομικά.

Το Δόγμα της Σχολής του Σικάγο, το οποίο από όπου πέρασε άφησε κυριολεκτικά συντρίμμια και καταρρεύσεις των οποίων οι επιπτώσεις διαρκούν δεκαετίες, ώθησε σε μία άνευ προηγουμένου επίθεση στα εργασιακά και κοινωνικά δικαιώματα τεράστιων πληθυσμιακών ομάδων, προς όφελος ελάχιστων ανθρώπων και εταιριών. Η συνταγή «λιγότερο κράτος-μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα» χωρίς να έχει πετύχει πουθενά, συνεχίζει σαν καραμέλα να πιπιλίζεται από τους υποστηρικτές της, άνευ επιχειρημάτων. Τα οποία, ο νεοφιλελευθερισμός άλλωστε έχει δείξει ότι δεν χρειάζεται.
Τo PNAC ακολουθεί με θρησκευτικό φανατισμό το φριντμανιστικό παράδεισο, στον οποίο το κράτος έχει την ελάχιστη ή και καθόλου παρουσία.

Η προσπάθεια της σύμπλευσης πολιτικών-εταιριών ήταν η εγκαθίδρυση ενός τέτοιου «παραδείσου» στο Ιράκ. Την κατοχή ακολούθησε ένας άνευ προηγουμένου αγώνας ταχύτητας ιδιωτικοποίησης όλης της χώρας και παράδοσης του ιρακινού πλούτου και των ιρακινών υπηρεσιών σε αμερικανικές ιδιωτικές εταιρίες, με αποτελέσματα συνταρακτικά για τη συντριπτική πλειοψηφία των Ιρακινών. Η λογική αυτή μεταφέρθηκε σε πολλές περιπτώσεις και εντός των Η.Π.Α., στη λογική ότι «μία καταστροφή» αποτελεί το καλύτερο εφαλτήριο για μία νεοφιλελεύθερη επίθεση [7].

Εθνική ασφάλεια – Ο μύθος της δεκαετίας
Οι συνέπειες υλοποίησης κάποιων από τις στρατηγικές της έκθεσης σε εσωτερικό επίπεδο στις ΗΠΑ, είναι αυτή τη στιγμή στο απόγειο των επιπτώσεών τους. Η αγιοποίηση της εθνικής ασφάλειας, στηριζόμενη στη μέχρι πρότινος αδιανόητη επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου και βασισμένη ξεκάθαρα στη λογική αφάνταστων κορπορατικών κερδών, επέφερε μια λαίλαπα νόμων παρακολούθησης, ελέγχου και καταστολής [8].
Η εθνική ασφάλεια αναγορεύθηκε σε μείζον ζήτημα προκειμένου να δικαιολογηθεί η ολοένα και αυξανόμενη καταστολή και ασυδοσία των δυνάμεων ασφαλείας στο εσωτερικό της χώρας. Η λογική της εθνικής ασφάλειας γρήγορα έφτασε και στην Ευρώπη καθώς και στα κράτη της Λατινικής Αμερικής τα οποία εξακολουθούσαν την τελευταία δεκαετία να έχουν καλές σχέσεις με την Ουάσινγκτον (π.χ. Κολομβία, Περού). Κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα αυτών των πολιτικών ασφαλείας ήταν ότι υλοποιήθηκαν με χρήματα των φορολογούμενων αλλά υλοποιήθηκαν (ιδιαίτερα στις Η.Π.Α.) από ιδιωτικές εταιρίες.
Την ίδια στιγμή η φριντμανική λογική [9] των ιδιωτικοποιήσεων δημόσιων φορέων, της διάλυσης των εργασιακών και κοινωνικών δικαιωμάτων, της σύμπτυξης του εργασιακού κόστους και της περικοπής των δημοσίων δαπανών/διάλυσης του κράτους πρόνοιας, έχει καταστήσει τις ΗΠΑ ως τη χώρα με τις μεγαλύτερες ανισότητες στον ανεπτυγμένο δυτικό κόσμο εδώ και δεκαετίες. Παρόμοιο χάσμα στις εισοδηματικές ανισότητες αρχίζει να παρατηρείται και σε δυτικοευρωπαϊκές μέχρι πρότινος θεωρούμενες ως πολύ πλούσιες χώρες (π.χ. Βρετανία, Γερμανία, κ.α.) οι οποίες ακολουθούν κατά πόδας.

Πτώση του PNAC
Από το 2005 και με την κατοχή του Ιράκ να μετατρέπεται σε ένα πρωτοφανές φιάσκο, τόσο για το αξιόμαχο των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων (ιδιωτικών και δημοσίων), όσο κυρίως και για το «γλέντι» που στήθηκε από πολυεθνικές και άλλες εταιρίες εις βάρος των Ιρακινών αλλά και των ίδιων των Αμερικανών φορολογούμενων, το PNAC, έχοντας πετύχει τη σύναψη εκπληκτικά ευνοϊκών συμβάσεων δισεκατομμυρίων σε διάφορες εταιρίες, άρχισε να φθίνει, για να δώσει σταδιακά τη θέση του στην ομάδα “Foreign Policy Initiative”.

Ρόλο σε αυτή τη φθίνουσα πορεία έπαιξε και η -ακόμα και για τα πολιτικοοικονομικά δεδομένα των ΗΠΑ- εξόφθαλμη σύγκρουση συμφερόντων που ανέκυπτε από κυβερνητικά στελέχη που δούλευαν (η προλείαιναν το έδαφος για να δουλέψουν) για μεγάλους εταίρους του ιδιωτικού τομέα.

Επιπλέον, η οικονομική κρίση του 2007-08 που εξαπλώθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο, φαίνεται -προς το παρόν τουλάχιστον- να εξυπηρετεί καλύτερα τα νεοφιλελεύθερα σχέδια, από αντίστοιχα φαραωνικά γεωστρατηγικά σχέδια όπως το PNAC.

Δεκαπέντε χρόνια μετά
To PNAC, δεκαπέντε χρόνια μετά τη δημιουργία του και δώδεκα μετά τη δημοσίευση της περίφημης Λευκής Βίβλου όμως, παραμένει επίκαιρο περισσότερο από ποτέ:
1) η κυβέρνηση Ομπάμα, παρά τη διαφορετική ρητορική της, στήριξε επί της ουσίας πολλούς άξονες της εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής της, στη λογική και τους σκοπούς του New American Century,
2) η ανάνηψη της βαθιάς υπερσυντηρητικής Αμερικής μέσω κυρίως του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, του Tea Party και δεκάδων άλλων ιδρυμάτων και φορέων, το ξαναφέρνουν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και προκαλούν συνειρμούς ενόψει των -διαγωνιζόμενων σε αντιδραστικότητα και συντηρητισμό- Ρεπουμπλικάνων υποψηφίων για τις Προεδρικές Εκλογές του 2012,
3) το άνοιγμα νέων μετώπων μετά τις αραβικές εξεγέρσεις του 2011, καθώς και η τεράστια οικονομική κρίση στην Ευρωπαϊκή Ένωση με το (θεωρούμενο ως «χέρι» της Ουάσινγκτον) Δ.Ν.Τ. να αναλαμβάνει πρωτεύοντα ρόλο στις ευρωπαϊκές εξελίξεις, ανοίγουν νέους ορίζοντες επαναπροσδιορισμού και ανακατευθύνσεων των αμερικανικών στόχων και σκοπών την ίδια στιγμή όμως που η ίδια η χώρα μαστίζεται από μία μεγάλη οικονομική κρίση και εκτινασσόμενα επίπεδα φτώχειας, ως απόρροια των νεοφιλελεύθερων συνταγών.

Αναφορές-Σημειώσεις:

[1] Η συντριπτική πλειοψηφία των μελών και υποστηρικτών της PNAC είχε μεγάλο παρελθόν σε διάφορες θέσεις εταιριών, τις οποίες σε αρκετές περιπτώσεις συνέχισαν να υπηρετούν ακόμα και όταν βρέθηκαν σε κυβερνητικά πόστα, με προεξέχων παράδειγμα τον Ντόναλντ Ράμσφελντ.
[2] Ενδεικτικά βλ. Θανάσης Τσίτσας, “Οι εναλλακτικές θεωρίες για το τι συνέβη”, Ελευθεροτυπία, 9 Σεπτεμβρίου 2006
[3] Στις 7 Δεκεμβρίου 1941 εξαπολύθηκε ιαπωνική αεροπορική επίθεση στον αμερικανικό στόλο που βρισκόταν στο Περλ Χάρμπορ της Χαβάης, με μεγάλες απώλειες για τις Η.Π.Α. Μετά την επίθεση οι Η.Π.Α. κήρυξαν τον πόλεμο στην Ιαπωνία. Θεωρούταν έως και την 9/11 η μεγαλύτερη επίθεση που είχαν δεχτεί οι Η.Π.Α. στο έδαφός τους τον 20ο αιώνα.
[4] William Rivers Pitt, “The Project for The New American Century”, Informationclearinghouse http://www.informationclearinghouse.info/article1665.htm
[5] Αμφότερες οι δύο χώρες πέρασαν, με αρκετά διαφορετικό τρόπο αλλά με αμερικανική εποπτεία, το νεοφιλελεύθερο σοκ και τη μετάβαση από το σοσιαλιστικό στο ακραίο νεοφιλελεύθερο οικονομικό καθεστώς.
[6] Ένα μόνο παράδειγμα αυτής της συστράτευσης ήταν η πλήρης -και σε πολλές περιπτώσεις σχεδόν αγωνιώδης- δικαιολόγηση της παράνομης αμερικανικής επέμβασης στο Ιράκ από το σύνολο των μεγάλων μιντιακών συγκροτημάτων σε Η.Π.Α. και Ευρώπη. Το παράνομο της εισβολής θα “αναδεικνύονταν” –σε κάποιες περιπτώσεις από τα ίδια Μ.Μ.Ε.- αρκετά χρόνια αργότερα.
[7] Βλ. Ναόμι Κλάιν «Το Δόγμα του Σοκ – Η άνοδος του καπιταλισμού της καταστροφής», εκδ. Α.Α. Λιβάνη, 2007
[8] Η εσωτερική ασφάλεια και ο εχθρός εκ των έσω γνωρίζει μέρες δόξας και σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες όπου επίσης υπήρξαν ευρείας κλίμακας πρωτοφανείς δολοφονικές επιθέσεις την προηγούμενη δεκαετία (π.χ. Λονδίνο,Μαδρίτη).
[9] Βλ. “H συσπείρωση των ελίτ και ο εκβιασμός”, Σόλων, 7 Νοεμβρίου 2011

Φωτό:wikipedia

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της Μ.Κ.Ο. Σόλων
aris@solon.org.gr

Ο ΚΟΙΝΟΣ ΠΑΡΟΝΟΜΑΣΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ & ΔΥΣΗΣ

2012-01-04T01:45:00.003+02:00

Παράλληλα με την πολύπλευρη κρίση παρακμής της Δύσης[1] εξελίσσεται και η κρίση της Ανατολής. Η κρίση της Ανατολής συνδέεται με την αναδυόμενη οικονομική και πολιτική ισχύς της. Η αύξηση της οικονομικής της δύναμης δεν συμβαδίζει με την ικανοποίηση της εσωτερικής της ανεκπλήρωτης ζήτησης γύρω από το θεσμικό της έλλειμμα.

Θεσμική και οικονομική ασυμμετρία

Παρόλη την οικονομική ανάπτυξη της Ανατολής δεν υπάρχουν σε αυτήν σοβαρά βήματα προς την κατεύθυνση της βελτίωσης της ποιότητας της διακυβέρνησης, της προστασίας του περιβάλλοντος, του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών και του δικαιώματος της πολιτισμικής επικοινωνίας. Επίσης, η Ανατολή έχει πολλά ακόμη να ρυθμίσει γύρω από την κυκλικότητα των αναπτυξιακών της κρίσεων και από τη συνάρθρωση της οικονομικής της ανάπτυξης με τις παγκόσμιες συγκυρίες.

Τα πρότυπα της σύγχρονης Ανατολής σε ένα μεγάλο βαθμό είναι πρότυπα μεταφερμένα από τη Δύση. Αυτό αληθεύει για κράτη όπως είναι η Ιαπωνία, η Ν.Κορέα, η Κίνα, η Ινδία. Είναι εμφανής η συγκόλληση Δυτικών οικονομικών προτύπων με παραδοσιακά Ανατολικά πρότυπα εξουσίας. Εδώ ακριβώς αναδεικνύονται ιδιαίτερα νέες πηγές προβλημάτων και τα όρια του στοχασμού. Ο στοχασμός -που αναπτύσσεται σε επίπεδο ηγεσίας και σε επίπεδο λαών- είναι εξάλλου εκείνος που ορίζει την οπτική και τη σημασία των προβλημάτων[2]. Αυτά τα ζητήματα αληθεύουν τόσο σε ατομικό όσο και σε μαζικό επίπεδο και αναδεικνύονται ως ιδιαίτερα κρίσιμα και καθοριστικά για τη διαχείριση όλων των εν εξελίξει προβλημάτων της Ανατολής.

Επίσης, μια ολοκληρωμένη θεώρηση της κρίσης της Ανατολής δεν μπορεί παρά να συμπεριλάβει όλες τις παραμέτρους της περιβαλλοντικής κρίσης με τις τοπικές και διεθνείς συνέπειές της. Το διεθνές πεδίο διαπραγμάτευσης και ρύθμισης ζητημάτων όπως των κλιματικών αλλαγών ή της διαχείρισης των διασυνοριακών νερών, -θέματα που σχετίζονται με τη βιωσιμότητα και την ειρήνη στον πλανήτη- θα αναδείξει τη σημασία των παραπάνω.

Αναζήτηση μηχανισμών οικονομικής ασφάλειας

Παράλληλα, η Ανατολή αναπτύσσει -σε ένα δικό της πεδίο- μια δική της κοινότητα αγοράς αλλά και εγχειρήματα όπως αυτή του Οργανισμού Αφρικανικής Ενότητας. Τόσο στο πεδίο της Ασίας και του Ειρηνικού όσο και στο πεδίο της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής, αναπτύσσονται δυναμικές περιφερειακής ολοκλήρωσης που άλλοτε επιταχύνονται και άλλοτε επιβραδύνονται τόσο σε ποσοτικό όσο και σε ποιοτικό επίπεδο.

Στο πλαίσιο αυτό αναπτύσσονται μηχανισμοί οικονομικής ασφάλειας με θέματα που αφορούν τους περιφερειακούς τοπικούς πόρους ή χώρους όπως τις ασφαλιστικές δικλείδες διαχείρισης νομισματικών οικονομικών και άλλων κρίσεων κ.λ.π.

Οι κοινοί παρανομαστές

Το γενικό πλαίσιο της κρίσης σε Ανατολή και Δύση έχει ως κοινό βασικό παρανομαστή την ανθρώπινη ποιότητα, πραγματικότητα και κατάσταση, την ανθρώπινη οντότητα. Ο ανθρώπινος κοινός παρανομαστής –σε Ανατολή και Δύση- έχει με τη σειρά του δύο βασικούς συντελεστές:

i) την υπεύθυνη ρύθμιση της ζήτησης και της επιθυμίας
Η απαίτηση της υπεύθυνης αντιμετώπισης της ρύθμισης της ζήτησης είναι καιρός να καλυφθεί τόσο σε επίπεδο ανθρώπινης εσωτερικής ποιότητας [3] και πολιτισμού, όσο και σε επίπεδο διακυβέρνησης και οικονομίας.
ii) την πολιτική ρύθμιση και τα ανθρώπινα δικαιώματα σαν κοινό παρονομαστή.
Γενικά το ζήτημα που αναδεικνύεται είναι μια νέα προοπτική συστημικής ανάπτυξης που από τη μια θα μειώνει την κρίση αλλά από την άλλη θα πρέπει να αντιμετωπίζει το οριακά ανελαστικό πεδίο για το νέο.

Πρέπει το νέο να εισαχθεί μέσα στο συστημικό πεδίο με όρους που να μπορούν να συνδυάζουν το επιθυμητό, το μέσο και το εφικτό και με όρους, βέβαια, που το νέο να είναι γόνιμο και αποτελεσματικό.

Δηλαδή να μπορεί να λειτουργεί με αποτελεσματικότητα, με δικαιοσύνη, με ευεργετικότητα, με εξελικτικότητα, με ελαχιστοποίηση υλικών ροών (άρα και του περιβαλλοντικού αποτυπώματος), με όραμα και ανοικτότητα οριζόντων και διαδικασιών.

_________________________
Αναφορές
[1] Γιάννης Ζήσης, Μετακαταναλωτική Δύση & αναδιανομή εξουσίας, 2011
[2] Καρλ Γιούνγκ, ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ & ΕΥΤΥΧΙΑ (του Καρλ Γιούνγκ)
[3] Ιωάννα Μουτσοπούλου, “Το αυτογνωσιακό νόημα της ευτυχίας και οι ανθρώπινες σχέσεις – Ο επαναπροσδιορισμός της αγάπης, της επιθυμίας και της ελευθερίας”

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας

Το παρόν άρθρο αποτελεί μέρος του Δοκιμίου "Η κρίσιμη μετεξέλιξη και επανιστορικοποίηση της Ελλάδας"

Φωτό: wikimedia

ΒΙΒΛΙΚΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΞΗΡΑΣΙΑ

2012-01-02T11:08:00.002+02:00

Εκατοντάδες εκατομμύρια δέντρα πέθαναν στην πολιτεία του Τέξας το 2011, σε μία από τις χειρότερες ξηρασίες όλων των εποχών για την 2^η μεγαλύτερη πολιτεία των Η.Π.Α.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες η φετινή ακραία ξηρασία που χτύπησε την πολιτεία είναι σίγουρα η χειρότερη από το 1789, και πιθανότατα η πιο ακραία εδώ και 500-1000 χρόνια τουλάχιστον, αφού δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι στο διάστημα αυτό υπήρξε ανάλογη οικολογική καταστροφή.

Η ξηρασία που εδώ και ενάμιση περίπου χρόνο πλήττει την περιοχή, αποτέλεσε συνδυασμό του φαινομένου της La Niña και της ανθρώπινης δράσης. Η κλιματική αλλαγή επιδείνωσε το φαινόμενο της ξηρασίας, η οποία μάλιστα αναμένεται σύμφωνα με τους περιβαλλοντολόγους να διαρκέσει για τουλάχιστον άλλους έξι μήνες.

Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για απώλεια έως και 500 εκατομμυρίων δέντρων, δηλαδή του 10% των συνολικών δασικών εκτάσεων της πολιτείας, χωρίς μάλιστα να υπολογίζονται οι απώλειες από πυρκαγιές.

Σύμφωνα με τον Μπάρι Ουόρντ της εθελοντικής οργάνωσης Trees for Houston, η οικολογική καταστροφή που συντελέστηκε θα επηρεάσει γενεές, καθώς, ακόμα και στην περίπτωση που τα πράγματα στο μέλλον εξελιχθούν ομαλά, θα χρειαστούν 20-30 έτη για να αποκατασταθεί.

Η περίοδος από την 1^η Νοεμβρίου 2010 έως και την 31^η Οκτωβρίου 2011 υπήρξε η πλέον άνυδρη στην ιστορία της πολιτείας, τουλάχιστον από τότε που καταγράφονται ποσοστά βροχοπτώσεων. Σε μία ούτως ή άλλως ζεστή πολιτεία, σημειώθηκαν ιστορικά ρεκόρ υψηλότερων θερμοκρασιών σε αρκετές περιοχές, ενώ το διάστημα Ιουνίου-Αυγούστου 2011 υπήρξε το θερμότερο που έχει καταγραφεί ποτέ σε οποιαδήποτε πολιτεία της χώρας.

Το Τέξας, εξαιτίας της γεωγραφικής του θέσης δεν είναι ασυνήθιστο στις ξηρασίες. Οι ολοένα και αυξανόμενες θερμοκρασίες όμως, κάνουν την εμφάνιση κάθε επερχόμενη ξηρασία όλο και πιο επικίνδυνη, με αποκορύφωμα αυτή του 2011.

Οι πολιτειακές αρχές, παραδοσιακά προσδεδεμένες στα πετρελαϊκά συμφέροντα πάντως δεν φαίνεται να ανησυχούν από αυτήν την βιβλική καταστροφή. Ο Κρις Έντκαρ της Δασικής Υπηρεσίας της πολιτείας χαρακτήρισε την απώλεια (των... 500 εκ.) δέντρων εξαιτίας των καιρικών μεταβολών ως «φυσιολογική διαδικασία»!

Το Τέξας είναι το κέντρο της πετρελαϊκής παραγωγής των Η.Π.Α. Δεν αποτελεί υπερβολή να ειπωθεί ότι πρόκειται για την «πρωτεύουσα» των σκεπτικιστών στο ζήτημα της κλιματικής αλλαγής και του αμερικανικού καταναλωτικού «ονείρου». Πρόκειται για την πολιτεία που εκπέμπει τους περισσότερους ρύπους στη χώρα και αν ήταν ανεξάρτητο κράτος θα ήταν ο 7^ος μεγαλύτερος ρυπαντής στον κόσμο.

Επιπλέον, τα μεγάλα ειδησεογραφικά δίκτυα στα ρεπορτάζ τους για το ζήτημα, υποβάθμισαν ή και αποσιώπησαν εντελώς τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ξηρασία, αναφέροντας ως αποκλειστικό σχεδόν υπεύθυνο το φαινόμενο της La Niña.

(Πηγές: Μοngabay , Reuters , Εnvironmental News Network)
Φωτό; wikipedia

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της Μ.Κ.Ο. Σόλων
aris@solon.org.gr

SCRIPTA MANENT - ΤΑ ΓΡΑΠΤΑ ΜΕΝΟΥΝ (19/12/11--25/12/11)

2011-12-30T13:56:00.003+02:00

(Από δημοσιεύσεις της 4ης εβδομάδας του Δεκεμβρίου)

Δελτίον πρόγνωσης …ολοκληρωτισμού
«όποιος και αν είναι ο τελικός νικητής της κούρσας, ο οποίος θα ανταγωνιστεί με τον Μπαράκ Ομπάμα για την προεδρία, τον Νοέμβριο του 2012, ένα είναι απολύτως βέβαιο: το κόμμα οδεύει ολοταχώς προς μια δεξιά στροφή στον στρατηγικό τομέα της εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας, που -σε περίπτωση νίκης των Ρεπουμπλικανών στις εκλογές- θα επαναφέρει τη χώρα στον δρόμο του δόγματος των «γερακιών». Ένα δόγμα που για ένα διάστημα αμφισβητήθηκε έντονα, ακόμη και από μια σημαντική μερίδα του κόμματος, λόγω των λανθασμένων χειρισμών της κυβέρνησης Μπους και της αρνητικής απήχησης που είχαν οι πόλεμοι στο εκλογικό σώμα, αλλά που τώρα διεκδικεί τη δυναμική επιστροφή του τόσο στον ιδεολογικό πυρήνα του κόμματος όσο και στη διαμόρφωση της κατεύθυνσης της χώρας.
Κομιστές της ανάκαμψης του δόγματος είναι οι ίδιοι οι δημιουργοί και προαγωγοί του στην κυβέρνηση Μπους, οι οποίοι τώρα έχουν βρει θέση στην προεκλογική εκστρατεία και στο πλευρό όλων ανεξαιρέτως των ισχυρών δελφίνων του χρίσματος, από τον Γκίνγκριτς και τον Πέρι έως τον Ρόμνεϊ. … τα «γεράκια» του κόμματος έχουν φροντίσει να διεισδύσουν με επιτυχία και στα στρατόπεδα των υπόλοιπων επιφανών δελφίνων του χρίσματος, προκειμένου να διασφαλίσουν ότι σε κάθε περίπτωση θα ανακτήσουν τα ηνία της εξωτερικής πολιτικής του κόμματος»

ΟΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΦΟΡΑ ΤΩΝ ΥΠΕΡΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΩΝ (της Μαριλίζ Φασουλοπούλου) --- Σειρά Έθνος & Κράτος, 21/12/2011

***

Το περιβάλλον είναι πάντα παρόν
«Εκατοντάδες εκατομμύρια δέντρα πέθαναν στην πολιτεία του Τέξας το 2011, σε μία από τις χειρότερες ξηρασίες όλων των εποχών για την 2η μεγαλύτερη πολιτεία των Η.Π.Α.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες η φετινή ακραία ξηρασία που χτύπησε την πολιτεία είναι σίγουρα η χειρότερη από το 1789, και πιθανότατα η πιο ακραία εδώ και 500-1000 χρόνια τουλάχιστον, αφού δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι στο διάστημα αυτό υπήρξε ανάλογη οικολογική καταστροφή. Η ξηρασία που εδώ και ενάμιση περίπου χρόνο πλήττει την περιοχή, αποτέλεσε συνδυασμό του φαινομένου της La Niña και της ανθρώπινης δράσης. Η κλιματική αλλαγή επιδείνωσε το φαινόμενο της ξηρασίας, η οποία μάλιστα αναμένεται σύμφωνα με τους περιβαλλοντολόγους να διαρκέσει για τουλάχιστον άλλους έξι μήνες.
Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για απώλεια έως και 500 εκατομμυρίων δέντρων, δηλαδή του 10% των συνολικών δασικών εκτάσεων της πολιτείας, χωρίς μάλιστα να υπολογίζονται οι απώλειες από πυρκαγιές.
Σύμφωνα με τον Μπάρι Ουόρντ της εθελοντικής οργάνωσης Trees for Houston, η οικολογική καταστροφή που συντελέστηκε θα επηρεάσει γενεές, καθώς, ακόμα και στην περίπτωση που τα πράγματα στο μέλλον εξελιχθούν ομαλά, θα χρειαστούν 20-30 έτη για να αποκατασταθεί.
Η περίοδος από την 1η Νοεμβρίου 2010 έως και την 31η Οκτωβρίου 2011 υπήρξε η πλέον άνυδρη στην ιστορία της πολιτείας, τουλάχιστον από τότε που καταγράφονται ποσοστά βροχοπτώσεων»

Άρης Καπαράκης, ΒΙΒΛΙΚΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΞΗΡΑΣΙΑ --- Σειρά Περιβαλλοντικό Πανόραμα Παρατηρητήριο, 23/12/2011

***

Κίνα: «σκιώδες» τραπεζικό σύστημα όπως στην Αμερική
«Είμαστε όμως βέβαιοι ότι η αγορά ακινήτων (στην Κίνα) εξελίσσεται σε φούσκα; Εμφανίζει όλα τα σημάδια: όχι μόνο την αύξηση των τιμών, αλλά και αυτό το ιδιαίτερο είδος κερδοσκοπικού πυρετού που μας είναι τόσο οικείο από τις δικές μας εμπειρίες πριν μερικά χρόνια - ας πούμε στις ακτές της Φλόριντα.

Υπάρχει κι άλλοι παραλληλισμοί που μπορούν να γίνουν μεταξύ της αμερικανικής και της κινεζικής εμπειρίας: και εκεί, όπως και στην Αμερική, μεγάλο μέρος του πρόσθετου δανεισμού που δημιουργεί τη φούσκα προέρχεται από ένα μη εποπτευόμενο, «σκιώδες» τραπεζικό σύστημα. Υπάρχουν τεράστιες διαφορές στις επιμέρους λεπτομέρειες: οι σκιώδεις τραπεζικές συναλλαγές αμερικανικού στιλ πραγματοποιούνταν από τις υψηλού πρεστίζ τράπεζες της Wall Street, μέσω περίπλοκων χρηματοπιστωτικών προϊόντων, ενώ στην κινεζική βερσιόν το χρήμα κινείται μέσα από παράνομες τράπεζες, ακόμη και από τοκογλύφους. Όμως οι συνέπειες είναι παρεμφερείς: στην Κίνα, όπως και πριν λίγα χρόνια στην Αμερική, το χρηματοπιστωτικό σύστημα μπορεί να είναι περισσότερο ευάλωτο στην διαφθορά από ότι αποκαλύπτουν τα «συμβατικά» τραπεζικά στοιχεία.

Τώρα η φούσκα σκάει μπροστά στα μάτια όλων. Πόση ζημιά μπορεί να κάνει στην κινεζική οικονομία - και τον κόσμο; Η άποψη μου - όποια αξία κι αν έχει - είναι πως οι δηλώσεις των Κινέζων αξιωματούχων γύρω από την οικονομική πολιτική δεν μου φαίνονται ιδιαίτερα διαυγείς. Συγκεκριμένα, ο τρόπος που η Κίνα επιτίθεται στους ξένους - επιβάλλοντας μεταξύ άλλων τιμωρητικούς δασμούς στις εισαγωγές αμερικανικής κατασκευής αυτοκινήτων, κίνηση που θα δηλητηριάσει τις διμερείς εμπορικές σχέσεις χωρίς να βοηθά την οικονομία της— δεν δείχνει να προέρχεται από μια ώριμη κυβέρνηση που ξέρει τι κάνει.

Και υπάρχουν αρκετές σκόρπιες ενδείξεις πως, αν και η ισχύς της κινεζικής κυβέρνησης δεν περιορίζεται από κανένα δίκαιο, περιορίζεται από την γενικευμένη διαφθορά - γεγονός που σημαίνει ότι αυτά που πραγματικά συμβαίνουν σε τοπικό επίπεδο μικρή σχέση έχουν με τα όσα διατάζει να γίνουν το Πεκίνο»

Πωλ Κρούγκμαν, Θα «σκάσει» η οικονομία της Κίνας; ΤΟ ΒΗΜΑ, 20/12/2011

***

Αναζητώντας την Ελλάδα του αύριο
«Υπό την έννοια της ευρύτερης αναζήτησης του διαφορετικού -όπως έλεγε και ο Αθανάσιος Κανελλόπουλος- και της αναζήτησης και του όντος στο διαφορετικό -όπως αυτό λειτουργεί σε σύγχρονο οικουμενικό πεδίο από την Ιαπωνία, την Κίνα και την Ινδία ως τη Λατινική Αμερική- η Ελλάδα μπορεί να είναι ένας γόνιμος βιωματικός παρατηρητής από τον Βορρά ως τον Νότο. Η Ελλάδα μπορεί να γίνει ένας παράγοντας σύνθεσης όπως και η σύνθεση που ξεκίνησε με τον Ιουστίνο, τον Κλήμη τον Αλεξανδρέα και τον Ωριγένη.
Η Ελλάδα -τόσο λόγω του παρελθόντος όσο του παρόντος- μπορεί να λειτουργήσει ως ένας αξιόπιστος ειρηνευτικός παράγοντας. Ο ρόλος του ειρηνοποιού είναι ένας μείζον ρόλος. Στο πλαίσιο αυτό η Ελλάδα θα μπορούσε να φιλοξενήσει ίσως ένα από τα πρώτα «πλανητικά χωριά ειρήνης και διαβούλευσης» ή δεύτερης τροχιάς. Σε αυτούς τους χώρους θα λειτουργεί οικουμενικοποιημένα η δυναμική για τη μετεξέλιξη των αξονικών ρευμάτων και για την ανασύνθεση ή τη σύνθεση σε όλους τους τομείς. Κυρίως θα λειτουργεί στα σημεία μείζονος ζήτησης για διαπραγμάτευση και διαιτησία όπως είναι οι σχέσεις των εθνών, των κρατών των θρησκειών, οι οικονομικές υποθέσεις κλπ»

Γιάννης Ζήσης, ΕΛΛΑΔΑ: ΕΝΑ ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΟ ΠΕΔΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ --- Σειρά Έθνος & Κράτος, 20/12/2011

***

Εργατικό κίνημα Γερμανίας για την Ευρώπη
«Εάν συνεχισθεί η μέχρι τώρα πολιτική που ακολουθούν οι Μέρκελ και Σαρκοζί, πιστεύω ότι η ευρωζώνη δεν θα πάει πολύ μακριά. Σε λίγους μήνες θα έχουμε την κατάρρευσή της.
Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, είδαμε το σκληρότερο πρόγραμμα περικοπών που έχουμε ποτέ δει σε βιομηχανική χώρα. Και όμως, διαπιστώνουμε ότι αυτό απέτυχε. Οι πολιτικοί μας βλέπουν την καταστροφή να πλησιάζει, αλλά δεν αλλάζουν πορεία. Εάν η Μέρκελ δεν αποφασίσει άμεσα να αλλάξει τη στρατηγική της σε ό,τι αφορά το ρόλο της ΕΚΤ, δυστυχώς δηλώνω απαισιόδοξος.
-Η εναλλακτική προβλέπει δύο επίπεδα: Ενα οικονομικό και ένα κοινωνικό. Ζητάμε σε οικονομικό επίπεδο τον σχηματισμό μιας ευρωπαϊκής κοινής οικονομικής διοίκησης, αλλά με μια ξεκάθαρη κοινωνικοπολιτική ατζέντα. Αλλαγή του ρόλου της ΕΚΤ, που δεν πρέπει να έχει πάντοτε τον τελευταίο ρόλο, εκδημοκρατισμό της Ευρώπης με ενίσχυση του ρόλου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Λέμε «ναι» στην Ευρώπη και «όχι» στον εθνοκεντρισμό, τον οποίο προπαγανδίζει αυτή τη στιγμή η Γερμανία. Πανευρωπαϊκός συντονισμός των εργατικών και συνδικαλιστικών οργανώσεων για την υπεράσπιση των κεκτημένων, τα οποία και απειλούνται. Θέλουμε μια Ευρώπη με κοινωνικό μέλλον και αλληλεγγύη. «Ναι» στην Ευρώπη, αλλά όχι όπως αναπτύσσεται μέχρι τώρα»
(Ο Ντιρκ Χίρσελ είναι στέλεχος του συνδικάτου Ver.di, του δεύτερου μεγαλύτερου συνδικάτου στη Γερμανία, με 1,2 εκατομμύρια μέλη από τους τομείς της δημόσιας και τοπικής αυτοδιοίκησης και των υπηρεσιών. Ο Χίρσελ, διδάκτορας οικονομολόγος, έχει αναλάβει καθήκοντα επικεφαλής οικονομικών θεμάτων του συνδικάτου και παράλληλα είναι υπεύθυνος ζητημάτων ευρωπαϊκής πολιτικής)

“Η ΕΥΡΩΖΩΝΗ ΔΕΝ ΘΑ ΠΑΕΙ ΜΑΚΡΙΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΡΚΕΛ” (συνέντευξη του Ντιρκ Χίρσελ στον Παντελή Βαλασόπουλο),
Ημερομηνία ανάρτησης 22/12/11 -- Πηγή: Ελευθεροτυπία, 18/12/2011

Επιμέλεια: Αλέξανδρος Μπέλεσης
Μέλος της Μ.Κ.Ο. Σόλων
info@solon.org.gr

ΥΠΑΡΧΕΙ ΛΥΣΗ ΣΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΚΑΙ ΠΟΙΑ; ('Ε Μέρος)

2011-12-29T17:02:00.002+02:00

Μπορούμε λοιπόν να επιλύσουμε ορθά τη σημερινή οικονομική κρίση;

Η απάντηση είναι όχι όσο προσπαθούμε με οικονομικούς όρους και οικονομικά μέτρα να αντιμετωπίσουμε κάτι του οποίου η πραγματική αιτία δεν είναι οικονομική αλλά βρίσκεται μέσα σε μια υιοθετημένη στάση ζωής. Είναι ζήτημα αντίληψης της ζωής και αξιακών επιλογών.

Όσο αυτό δε συνειδητοποιείται, τόσο η κρίση θα εντείνεται. Χωρίς συνειδητοποίηση των αναγκαίων αλλαγών όμως, δε μπορούμε να επικαλεστούμε ως κοινωνία αυτό που φέρνει τη λύση.

Υπεκφεύγουμε της αναφοράς στην πραγματική λύση που όλοι τη γνωρίζουμε κατά βάθος. Υπεκφεύγουμε ατομικά αλλά και συλλογικά (ως τοπική, ελληνική, ευρωπαϊκή ή παγκόσμια κοινωνία). Υπεκφεύγουμε είτε ως επιστήμονες οικονομολόγοι, είτε ως πολιτικοί, είτε ως διανοούμενοι, είτε ως θιγόμενοι, είτε ακόμη περισσότερο ως θύτες. Υπεκφεύγουμε να την εκφράσουμε με καθαρότητα μέσα μας αλλά και έξω από εμάς. Και έτσι υπεκφεύγουμε και να την επικαλεστούμε.

Είναι μια υπεκφυγή του νοήματος στην ουσία. Είναι μια υπεκφυγή του στοιχειώδη συνειδησιακού μόχθου. Είναι η υπεκφυγή της αλλαγής. Αλλαγής ατομικής και κοινωνικής. Και αυτό υποδηλώνει πρόθεση. Πρόθεση ατομική και συλλογική.

Η αγωνία για την κρίση, είναι αγωνία όσο αναφέρεται σε μας ή πρόκειται να θίξει και μας. Εμάς ατομικά ή ως οικογένεια. Αν η κρίση αφορά άλλους αδιαφορούμε. Όπως άλλωστε αδιαφορήσαμε και στην περίοδο των «παχέων αγελάδων» για τη μόνιμη οικονομική κρίση του Τρίτου Κόσμου.

Επικαλούμαστε την αλληλεγγύη των ευρωπαίων εταίρων μας επειδή εμείς την έχουμε ανάγκη. Κακά τα ψέματα. Αν τα κίνητρά μας ήταν ανιδιοτελή θα την επικαλούμασταν (ακόμη και σήμερα) και για άλλους που βρίσκονται σε χρόνια εξαθλίωση και χωρίς καμία προοπτική ή ελπίδα, σε κάποιες υποσαχάριες περιοχές όχι μόνο του πλανήτη αλλά και της καρδιάς μας.

Το αίσθημα της αλληλεγγύης, το αίσθημα της κοινωνικότητας που είναι η ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης και της ψυχικής υγείας του ανθρώπου είναι αυτό που πρέπει να επικαλεστούμε διανοητικά, συγκινησιακά αλλά και στην πράξη. Το αίσθημα της ομαδικότητας, της κοινής πορείας και συνεργασίας, το αίσθημα της ζεστασιάς και του ενδιαφέροντός μας για τον άλλο (τον άλλο ως άνθρωπος, ζώο, φυτό, φυσικό περιβάλλον) δεν αγγίζει τους ψυχρούς μας αναλυτικούς νόες που με στόμφο μιας διανοητικής υπεροχής, διυλίζουν τον κώνωπα και καταπίνουν την καμήλα.

Η ματεριαλιστική, η ιδιοτελής στάση απέναντι στη ζωή,( ας σκεφτούμε πως ζούσαμε, τι επιθυμούσαμε λίγα μόλις χρόνια πριν) η έμφαση σ’ αυτό που έχουμε και επιδεικνύουμε και όχι σ’ αυτό που είμαστε, πρέπει να φωτισθεί και να αποκαλυφθεί πλήρως στη συνείδησή μας. Αυτά καταστρέφουν την ομορφιά των ανθρωπίνων σχέσεων, καταθλίβουν τις ζωές μας και διαστρέφουν τον ανθρώπινο πολιτισμό. Είναι υπεύθυνα για την αγριότητα και τον τρόμο, την εγκληματικότητα και την εξαθλίωση, την καταστροφή του περιβάλλοντος και τη σημερινή οικονομική κρίση ασφαλώς.

Αποφεύγουμε την αλλαγή γιατί η ιδιώτευση κρύβει στην ουσία της ραθυμία. Ραθυμία συγκινησιακή και διανοητική. Ραθυμία κυρίως αυτογνωσιακή.

Υπάρχει λοιπόν λύση στο οικονομικό πρόβλημα και ποια. Ασφαλώς ναι, και αυτή βρίσκεται στο βαθμό που θα αντιληφθούμε τη δική μας συμβολή στη γενεσιουργό αιτία της αλλά και στην δική μας αδράνεια και επιθυμία για ριζική αλλαγή αυτής της στάσης. Γιατί αυτό που είμαστε μέσα μας αργά η γρήγορα κατασταλάζει προς τα έξω. Δεν υπάρχουν από μηχανής θεοί, ούτε κάποιος Θεός τιμωρός. Εμείς οι ίδιοι, ατομικά και συλλογικά, διαμορφώνουμε το μέλλον μας με βάση αυτό που θέλουμε ή επιθυμούμε. Και η σημερινή κρίση σε όλους του τομείς, είναι το αποτέλεσμα των δικών μας επιλογών ή της αδράνειας που επιδείξαμε στο παρελθόν. Και αυτό που θα έρθει θα είναι αποτέλεσμα των δικών μας επιλογών ή της αδράνειας που σήμερα επιδεικνύουμε.

Διαβάστε σχετικά:
-'Α Μέρος
-'Β Μέρος
-'Γ Μέρος
-'Δ Μέρος

Γιώργος Μαυρουλέας
Πολιτικός Επιστήμονας
Μέλος της Μ.Κ.Ο. Σόλων

ΜΕΤΑΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΗ ΔΥΣΗ & ΑΝΑΔΙΑΝΟΜΗ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

2011-12-27T10:25:00.004+02:00

Η κρίση της Δύσης είναι μια κρίση «στενότητας» δυνάμεως. Αυτή η στενότητα θα φέρει στην επιφάνεια κοινωνικές ζυμώσεις οι οποίες είχαν απενεργοποιηθεί. Τις τελευταίες δεκαετίες η Δύση βίωσε μια περίοδο απενεργοποίησης του ανθρώπινου παράγοντα -της συναισθηματικής, ψυχολογικής ή διανοητικής δυναμικής του- μέσα από μια πορεία θεσμικής ομαλοποίησης και οικονομικής ευημερίας. Η ευημερία αυτή λειτουργούσε και τροφοδοτικά δυαδικά:

i) από τον ιθαγενή κύκλο της αγοράς και της δημοσιονομικής δυναμικής

ii) από τον εξωγενή κύκλο της αγοράς που μέχρι σχετικά πρόσφατα είχε στοιχεία ενός αποικιοκρατικού ιμπεριαλισμού ή μιας στρέβλωσης των κανόνων της ελεύθερης αγοράς από τη διαπραγματευτική δυναμική των πολυεθνικών εταιρειών

H δυναμική της Δύσης που βασίστηκε τόσο στον οικονομικό ιμπεριαλισμό όσο και στην ενδογενή στήριξη της αγοράς ως ζήτηση και στο πεδίο της δημοσιονομικής επάρκειας φθίνει.

Ποιες είναι οι συνέπειες αυτής της παρακμής;

1.Απορύθμιση του κύκλου της επιθυμίας

Ο κύκλος της επιθυμίας έχει διεγερθεί από τους δημιουργούς συναίνεσης και έχει στραφεί στην κατανάλωση. Το σημερινό κοινωνικό πρότυπο είναι καθαρά καταναλωτικό. Ο κύκλος της επιθυμίας δεν είναι μόνο οικονομικός αλλά εκτονώνεται κυρίως στην οικονομία. Η οικονομική στενότητα θα προκαλέσει κρίση στο καταναλωτικό πρότυπο ζωής και θα φέρει στην επιφάνεια την αναγνώριση του γεγονότος της υποβάθμισης του προσώπου και του ψυχισμού του.

2.Αναδιανομή της εξουσίας για την ελευθερία

Η απορύθμιση του σημερινού καταναλωτικού κύκλου της επιθυμίας έρχεται ταυτόχρονα με μια τροχιά αλλαγής του συστήματος στοχεύοντας στην αναδιανομή της εξουσίας, στη χάραξη μιας πορείας βημάτων απελευθέρωσης και ανάπτυξης μιας νέας εσωτερικής ποιότητας στον άνθρωπο. Η ελπίδα είναι ότι σταδιακά η προσπάθεια θα εστιάζεται στη λύση των προβλημάτων διαμέσου της εσωτερικής ποιότητας του ανθρώπου και από κει να ανατροφοδοτείται η συστημική δυναμική κατ’ αντιστροφήν της διαδικασίας που μέχρι τώρα λειτούργησε στο πρότυπο ανάπτυξης και ισχύος της Δύσης.

Το οικονομικό σύστημα θέλει να κρατήσει μέσα του όλη τη δυναμική της ρύθμισης της κρίσης. Θέλει να κρατήσει μέσα του τις μεγάλες μαζικές ιδέες που προσπαθούν να απορροφήσουν τις διαρροές της επιθυμίας και της ζωτικότητας σε ένα πεδίο μαζικότητας και αγοράς. Όμως, όλο και πιο πολύ στη Δύση θα γίνεται δυσχερής η ικανότητα της να κρατάει τον κύκλο της επιθυμίας μέσα στο αγοραίο οικονομικό πεδίο και στο πεδίο των μαζικών ιδεών.

Η δυναμική του προσώπου θα πρέπει να αναδειχθεί -και θα αναδειχθεί εκ των πραγμάτων- μέσα από την κρίση. Η κρίση αυτή θα πρέπει να μας οδηγήσει στην αναζήτηση μιας νέας εσωτερικής ποιότητας παράλληλα με μια νέα ποιότητα ελευθερίας που θα συνδυαστεί με αλλαγές του συστήματος, με τη αναδιανομή της εξουσίας και με τη συστημική επαναρρύθμιση.

Τελικά η πορεία της Δύσης προς τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, τον Ψυχρό πόλεμο και την μεταψυχροπολεμική εποχή έως σήμερα θα μπορούσε να ειδωθεί μέσα από το διλληματικού χαρακτήρα απόσπασμα της ομιλίας του φιλόσοφου Έντμουντ Χούσσερλ, που έδωσε το 1935 στη Βιέννη και το οποίο παραμένει επίκαιρο και σχεδόν προφητικό:

«Η κρίση της ευρωπαϊκής ύπαρξης έχει μόνο δύο διεξόδους:

είτε την έκπτωση της Ευρώπης και την αποξένωσή της μακριά από το οικείο της ορθολογικό νόημα της ζωής, δηλαδή την κατάπτωσή της σε εχθρότητα απέναντι στο πνεύμα και σε βαρβαρότητα,

είτε την αναγέννηση της Ευρώπης μέσα από τη φιλοσοφία και χάρη σε έναν ηρωισμό του λόγου που θα υπερβεί οριστικά τον νατουραλισμό» [1]

Συνοψίζοντας

Η κρίση που βιώνει η Δύση -στο πεδίο της εξουσίας, της ισχύος, της πολιτικής και της οικονομίας- θα επιφέρει με τη σειρά της μια βαθιά κρίση στη ρύθμιση του κύκλου της επιθυμίας και αυτό θα οδηγήσει σε μια ανθρωπολογική ανασυγκρότηση. Αυτό είναι ένα βασικό στοιχείο το οποίο θα λειτουργήσει καταλυτικά στη διαμόρφωση της Δύσης του αύριο.

Αναφορές
[1] Έντμουντ Χούσερλ, "Η κρίση του ευρωπαίου ανθρώπου", εκδόσεις Έρασμος, 1991, σελ63

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας

Το παρόν άρθρο αποτελεί μέρος του Δοκιμίου "Η κρίσιμη μετεξέλιξη και επανιστορικοποίηση της Ελλάδας"

Φωτό: wikimedia

ΥΠΑΡΧΕΙ ΛΥΣΗ ΣΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΚΑΙ ΠΟΙΑ; ('Δ ΜΕΡΟΣ)

2011-12-23T17:30:00.002+02:00

Πώς μπορούμε να απαντησούμε ορθά σ' αυτή την οικονομική κρίση;

Κατ’ αρχήν ας δούμε τα προφανή αυτής της κρίσης:

Η κρίση αυτή είναι κρίση ελλειμμάτων και χρέους. Ας αφήσουμε το πώς δημιουργήθηκαν αυτά τα ελλείμματα και ας εντοπίσουμε μόνο, πως όταν αναφερόμαστε στο χρέος δε λαμβάνουμε υπόψη μας και το ιδιωτικό χρέος. Έχουμε την τάση να αναφερόμαστε μόνο στα χρέη των κρατών. Είναι σημαντικό να εστιαζόμαστε και στο ιδιωτικό χρέος γιατί σε περίπτωση ισχυρής κρίσης τα ιδιωτικά χρέη που θα βρεθούν σε αδυναμία εξόφλησης (που είναι και τα μεγαλύτερα) μπορούν να αποδειχθούν το ίδιο καταστροφικά με τα κρατικά, αν όχι περισσότερο.
Υπάρχει πρόβλημα ρευστότητας. Η έλλειψη ρευστότητας οδηγεί σε black out το σημερινό καπιταλιστικό σύστημα που στηρίζεται κυρίως στην κατανάλωση και στη συνεχή μεγέθυνση των επιχειρήσεων, τη βελτίωση των προϊόντων και των υπηρεσιών που επιβάλει ο ανταγωνισμός, και συνεπώς στο δανεισμό τους για την επίτευξη των παραπάνω.
Ισχυρότερο όλων είναι το έλλειμμα πολιτικής βούλησης, ικανοτήτων, τόλμης και συμφωνίας. Οι πολιτικοί σε παγκόσμιο επίπεδο (με ελάχιστες εξαιρέσεις) προέρχονται από τις οικονομικές ελίτ των χωρών τους. Αντιπροσωπεύουν μία κοινωνική τάξη που ηγήθηκε και ηγείται κάτω από ένα σύστημα που η ίδια έχει διαμορφώσει, έχει επενδύσει τα συμφέροντά της και δυστυχώς έχει συνηθίσει ως τρόπο ζωής. Είναι σαν να ζητούσαμε από τους φεουδάρχες να άλλαζαν το φεουδαρχικό σύστημα. Παράλληλα με αυτό, το έλλειμμα παιδείας και ενός ζωντανού οράματος για έναν καλύτερο κόσμο είναι τόσο εκκωφαντικά ανύπαρκτα, ώστε ο πολιτικός λόγος πλέον να έχει καταλήξει εντελώς ξύλινος. Πύρινος λόγος για κάτι καινούριο, για το μέλλον, έχει καιρό να ακουστεί. Ένας μεγάλος ηγέτης οραματιστής, ριζοσπάστης έχει καιρό να εμφανισθεί.

Ας δούμε τώρα και τα πιο ουσιώδη της κρίσης:

Το χρηματοπιστωτικό σύστημα έχει εξοκείλει σε «τζογαδόρο» αλλά και μεγάλο ρυθμιστή της παγκόσμιας οικονομίας. Έχει διαθέσει ένα τεράστιο κεφάλαιο 650 τρισεκατομμυρίων ευρώ (όσο δηλαδή και το παγκόσμιο χρέος που είναι 700 τρις) σε παράγωγα, στερώντας το από την πραγματική παραγωγική οικονομία. Το γεγονός αυτό έχει προκαλέσει το τεράστιο έλλειμμα ρευστότητας και συνάμα και την αύξηση της ανεργίας. Προκαλεί παράλληλα μια τεράστια φούσκα που μπορεί όταν σπάσει, να διαλύσει κυριολεκτικά την παγκόσμια οικονομία.
Η συνεχής ανάπτυξη που απαιτεί το καπιταλιστικό σύστημα στηρίζεται στην αύξηση της κατανάλωσης. Αυτός είναι βασικός κανόνας που όμως δεν μπορεί να επιτευχθεί όταν το κεφάλαιο συγκεντρώνεται όλο και περισσότερο, σε όλο και λιγότερους μεγιστάνες, ούτε όταν αυξάνεται η ανεργία. Αυτή είναι μια θεμελιώδης αντίφαση.
Πάλι με βάση τον προαναφερθέντα κανόνα, η διαρκής μεγέθυνση της κατανάλωσης οδηγεί σε σπατάλη πόρων, οδηγώντας με μαθηματική ακρίβεια σε κρίση πρώτου μεγέθους. Αυτό σημαίνει ότι τα βασικά αγαθά γίνονται πιο ακριβά, μειώνοντας την αγοραστική δύναμη για αγορά προϊόντων λιγότερο απαραίτητων. Έτσι όλη αυτή η τεράστια επιχειρηματικότητα γύρω από λιγότερο απαραίτητα προϊόντα και υπηρεσίες, βαίνει μειούμενη σταδιακά, μεγεθύνοντας την ανεργία.
Η έλλειψη οικονομικής και συνεπώς κοινωνικής δικαιοσύνης, η απαξίωση της ανθρώπινης ζωής ως προς αυτό που είναι και η αξιολόγησή της με βάση αυτά που έχει, αυξάνουν την εγκληματικότητα και τη διαφθορά. Κατασταλάζουν μια ματεριαλιστική αντίληψη για τη ζωή και καταστρέφουν την κοινωνικότητα, επιτείνοντας έτσι την αδυναμία συλλογικών και ορθών κυρίως απαντήσεων στην κρίση. Αφαιμάζεται έτσι η δημιουργικότητα, η επινοητικότητα και η παραγωγική εργασία, υποβιβαζόμενη σε αναγκαστική δουλειά. Το κόστος αυτής της αφαίμαξης των δημιουργικών δυνάμεων είναι θηριώδες και ασφαλώς δεν είναι εύκολα μετρήσιμο (αφού είναι δυναμικό) και ίσως γιατί κανείς δε σκέφτηκε να κάτσει να το μετρήσει.
Η δράση ορισμένων μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών που καταστρέφει τοπικές κοινωνίες και επιχειρήσεις αλλά και προκαλεί κρυφά κόστη όχι μόνο στο κράτος που τις φιλοξενεί. Για παράδειγμα η καταστροφή τοπικών οικοσυστημάτων, η αναγκαστική μετανάστευση, η εξαθλίωση που επέρχεται, οι πολιτικές στήριξης των μεταναστών, κλπ.
Η έμφαση στις μεγάλες επιχειρήσεις και επενδύσεις αντί στη διασπορά του κεφαλαίου σε πολλές μικρές που αποδίδει πολλαπλάσια αποτελέσματα σε βάθος χρόνου.

Όλα θυμίζουν κάτι από την αρχαία Αθήνα της εποχής του Σόλωνα. Σήμερα απαιτείται μια «Νέα Σεισάχθεια» (μια ιδέα που εδώ και χρόνια έχει αναφέρει ο Γιάννης Ζήσης). Μια νέα απαλλαγή από τα χρέη και ένας νέος οικονομικός μερισμός. Αλλά από μόνη της μια απαλλαγή από τα χρέη δεν μπορεί να δώσει λύση στην κρίση. Πρέπει να συνοδεύεται από μια νέα παγκόσμια οικονομική δημοκρατία, από μια αποσύνδεση της οικονομίας από το ματεριαλιστικό της χαρακτήρα, από τη δημιουργία νέων θεσμών που θα αποτρέπουν στο μέλλον την αποθησαύριση. Από την επίκληση σε νέες δυνάμεις και δυνατότητες οργάνωσης της κοινωνίας, δίνοντας έμφαση στην κοινωνικότητα, τη δικαιοσύνη και τη δημιουργικότητα.

Κατά την άποψή μου θα ‘πρεπε άμεσα να συγκληθεί Παγκόσμια Συνδιάσκεψη για την Κρίση, με θέμα τα βαθύτερα αίτιά της και τις πολιτικές που πρέπει να προκριθούν. Όπως για παράδειγμα έγινε και γίνεται η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη για την Κλιματική Αλλαγή. Η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη πρέπει να γίνει σε επίπεδο κατ’ αρχήν οικονομολογικών επιτροπών και Κοινωνίας των Πολιτών και κατόπιν σε επίπεδο πολιτικών παραγόντων.

Μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση με αποφάσεις σε επίπεδο ΟΗΕ ή και εθνικό επίπεδο:

Κατάργηση όλης της δευτερογενούς αγοράς.
Εθνικοποίηση όλων των τραπεζών και διαγραφή όλων των χρεών ή μεγάλου τουλάχιστον τμήματός τους.
Αν παραμείνει ένα ποσοστό των χρεών να μπορεί να εξοφληθεί με προϊόντα και όχι με χρήμα που στερεί τη ρευστότητα, από τις ασθενέστερες οικονομικά χώρες.
Αλλαγή του ρόλου των τραπεζών και βελτίωση των όρων χρηματοδότησης για τις μικρές επιχειρήσεις και με υιοθέτηση ελάχιστου κεφαλαίου-δανείου έναρξης επιχείρησης (με κάποιες προδιαγραφές ασφαλώς) για κάθε πολίτη, ασχέτου αν διαθέτει ή όχι ίδια κεφάλαια. Το δάνειο πρέπει να είναι χαμηλότοκο με μακρά διάρκεια αποπληρωμής.
Θεσμοθέτηση της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Από κάποια κέρδη και πάνω οποιαδήποτε επιχείρηση θα πρέπει είτε να φορολογείται ανηλεώς είτε να επιστρέφει υπό τη μορφή χορηγιών στην κοινωνία κέρδη της, αφορολόγητα, όπως η ίδια θα κρίνει.
Θεσμοθέτηση της ανταλλακτικής οικονομίας και δημιουργία δικτύων ανταλλαγής προϊόντων και υπηρεσιών.
Άμεση εφαρμογή του πειράματος Worgl σε περιοχές με έντονη ανεργία και οικονομική καθυστέρηση, μέχρι τουλάχιστον την εξισορρόπησή τους. Επιτέλους πρέπει να αναγνωριστεί ότι η ανθρώπινη εργασία παράγει οικονομική αξία και όχι το κεφάλαιο από μόνο του. [βλ. μελέτη του Μαρξ γύρω από το κεφάλαιο και την αξία.]. Αν λοιπόν δεν έχεις χρήμα να πληρώσεις ανθρώπινη εργασία, μπορείς να τη χρηματοποιήσεις. Η ανεργία κοστίζει και μάλιστα πολύ ακριβά.
Επιβολή ορίου στο πλεόνασμα του εμπορικού ισοζυγίου μεταξύ των κρατών. Το επιπλέον πλεόνασμα πρέπει να επιστρέφεται.
Διάθεση κεφαλαίων και ανθρώπινης εργασίας στη βελτίωση του περιβάλλοντος.
Δημιουργία Παγκόσμιου Διακρατικού Παρατηρητηρίου Πόρων με αποφασιστικές αρμοδιότητες κλπ.

Ασφαλώς τα μέτρα που μπορεί να ληφθούν είναι πολύ περισσότερα και πολύ πιο ριζοσπαστικά ή και πιο σωστά από αυτά που προτείνονται σ’ αυτό το άρθρο. Το μεγάλο όμως πρόβλημα είναι η ανυπαρξία πολιτικής βούλησης που εντείνεται από την κοινωνική αδράνεια και το φόβο.

Διαβάστε σχετικά:
-'Α Μέρος
-'Β Μέρος
-'Γ Μέρος

Γιώργος Μαυρουλέας
Πολιτικός Επιστήμονας
Μέλος της ΜΚΟ Σόλων

Φωτό: wikimedia

ΟΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ

2011-12-22T02:38:00.002+02:00

Περισσότερο από το 40% των περιοχών του πλανήτη θα αλλάξουν δραματικά σύσταση έως το 2100 εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, επιφέροντας μη αναστρέψιμες αλλαγές στο φυσικό περιβάλλον και τα οικολογικά οικοσυστήματα, τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι αλλαγές αυτές συμβαίνουν τόσο γρήγορα, που άνθρωποι, ζώα και φυτά δεν προλαβαίνουν να προσαρμοστούν και να δράσουν κατάλληλα προκειμένου να τις αφομοιώσουν.

Η νέα έρευνα της Αμερικανικής Υπηρεσίας Διαστήματος (NASA) και του συνεργαζόμενου με αυτήν Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καλιφόρνια (Caltech) διαπιστώνει ότι οι κλιματικές αλλαγές θα έχουν δραματικές επιπτώσεις στη συμπεριφορά και εν τέλει τη δυνατότητα επιβίωσης φυτών και ζώων, καθώς αυτά θα προσπαθούν να μεταβάλλουν τη συμπεριφορά τους προκειμένου να επιβιώσουν στις νέες συνθήκες που θα δημιουργήσει η ολοένα και μικρότερη δυνατότητα ανταπόκρισης του φυσικού περιβάλλοντος στις αλλαγές που συντελούντσι.

Η έρευνα η οποία δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση Climatic Change, εκτιμά ότι θα διαρραγεί η υπάρχουσα οικολογική ισορροπία μεταξύ αλληλεξαρτώμενων οικολογικών κοινοτήτων, με αποτέλεσμα μεγάλες αλλαγές στη βιοποικιλότητα τεράστιων περιοχών του πλανήτη.

«Η μελέτη μας εισάγει μια νέα οπτική επί της κλιματικής αλλαγής, εξερευνώντας τις οικολογικές συνέπειες που θα συνεπάγεται η αύξηση [της μέσης θερμοκρασίας] ελάχιστων βαθμών. Ενώ οι προειδοποιήσεις για το λιώσιμο των παγετώνων, της ανόδου της στάθμης των υδάτων και των περιβαλλοντικών αλλαγών είναι ενδεικτικές και σημαντικές, είναι τελικά οι οικολογικές συνέπειες που έχουν μεγαλύτερη σημασία», αναφέρει σχετικά ο Τζον Μπέργκενγκρεν του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καλιφόρνια.

Με βάση τα υπάρχοντα σενάρια για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, το 40% των παγκοσμίων οικοσυστημάτων τα οποία δεν ανήκουν στους πόλους ή σε ερήμους πρόκειται να υποστούν αλλαγή στη σύστασή τους, αλλαγή η οποία θα υπερβαίνει το 30%. Μεγάλες εκτάσεις οι οποίες καλύπτονται από δάση θα μετατραπούν σε τούντρες, χορτολιβαδικές εκτάσεις και τούντρες σε ερήμους, κτλ. Οι αλλαγές θα μεταβάλλουν δραματικά τις ανάγκες των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών στην προσπάθειά τους για επιβίωση, δεδομένο ήδη υπαρκτό, αν λάβουμε υπόψη τα αυξανόμενα εκατομμύρια μετανάστευσης ανθρώπων και ζώων εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής τα τελευταία χρόνια.

Όλο και περισσότερα είδη ζώων θα μεταναστεύουν προκειμένου να επιβιώσουν σε περιοχές άλλων ειδών, με αποτέλεσμα μία καταστροφική μάχη για επιβίωση. Η διαμάχη αυτή θα επηρεάσει δραστικά τον τρόπο ζωής των ειδών αλλά και την πανίδα των εν λόγω περιοχών, θα οδηγήσει σε εκ νέου μεταναστεύσεις ή εξαφανίσεις ειδών και σε διάσπαση της διατροφικής αλυσίδας τοπικών οικοσυστημάτων. Ένα παράδειγμα αυτής της σύγκρουσης που ήδη λαμβάνει χώρα είναι οι πολικές αρκούδες και οι αρκούδες γκρίζλι στις Η.Π.Α. και τον Καναδά.

Καθώς όμως επέρχονται σημαντικές και βαθιές αλλαγές στο φυσικό περιβάλλον τεράστιων σε έκταση περιοχών, τα ζώα και τα φυτά δεν έχουν τη δυνατότητα να προσαρμοστούν στις μεταβολές των κλιματικών αλλαγών καθώς αυτές γίνονται με ρυθμούς πολύ γρηγορότερους των αντίστοιχων βιορυθμών των οργανισμών.

Οι περιοχές που η έρευνα εκτιμά ότι θα υποστούν τις μεγαλύτερες αλλαγές, είναι η Βόρεια Αμερική (δυτική ακτή Καναδά έως Αλάσκα, κεντρικός Καναδάς, κεντρικές και κεντροδυτικές Πολιτείες των Η.Π.Α), η Μεσόγειος, η υποσαχάρια Αφρική, ιδίως στις περιοχές του ισημερινού, η Μαγαδασκάρη, η περιοχή των Ιμαλαίων και το Οροπέδιο του Θιβέτ καθώς και μία τεράστια έκταση της κεντρικής και ανατολικής Σιβηρίας. (Δείτε εδώ το σχετικό χάρτη της έρευνας)

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι πολλά από τα σημεία που θα κινδυνεύσουν δεν είναι, έως τώρα τουλάχιστον, ευάλωτα από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, καθώς δεν έχουν υποστεί συνέπειες αντίστοιχες άλλων περιοχών (ιδίως στην Αφρική και την Ασία).

Τα συμπεράσματα των ερευνητών προέκυψαν από υπολογιστικό μοντέλο προσομοίωσης το οποίο προβλέπει τι επίπτωση θα έχουν οι κλιματικές αλλαγές σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη, ανάλογα με το φυσικό περιβάλλον το οποίο φιλοξενούν.

Οι προσομοιώσεις της έρευνας έγιναν με βάση τις προβλέψεις της Διακυβερνητικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (ΙPCC), οι οποίες προβλέπουν διπλασιασμό των εκπομπών ρύπων έως το 2100 και αύξηση της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας από 2 έως και 4 βαθμούς κελσίου.

(Πηγές: Science Daily, NASA, Environmental News Network)
Φωτό: wikipedia

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της Μ.Κ.Ο. Σόλων
aris@solon.org.gr

ΕΛΛΑΔΑ: ΕΝΑ ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΟ ΠΕΔΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ

2011-12-21T10:11:00.002+02:00

«Η ανθρωπότητα πρέπει πρώτα να δει αν θέλει να ζει. Αυτή πρέπει κατόπιν, να αναρωτηθεί αν θέλει μόνο να ζει ή εκτός απ’ αυτό, να καταβάλει την αναγκαία προσπάθεια για να συντελεστεί, μέχρι στον απρόσβλητο πλανήτη μας, η ουσιαστική λειτουργία του σύμπαντος, που είναι μια μηχανή δημιουργίας θεών»[1].
Ο χώρος της Ελλάδας από μια άποψη είναι προνομιακός για τη δρομολόγηση αλλαγών σε όλη τη Δύση προς μια πραγματικά νέα κατεύθυνση. Η Δύση ακολουθεί ένα μη βιώσιμο μοντέλο. Οφείλει να προσανατολιστεί σε ένα βαθύτερο ανθρωπισμό και σε μια βαθύτερη πνευματικότητα η οποία να ξεδιπλώνεται κοινωνικά και πολιτισμικά και να αναδεικνύει τον ρόλο του ανθρώπου στην πλανητική αρμονία, στον πλανητικό λόγο.

Τα αξονικά ρεύματα του παρελθόντος επέδρασαν στην Ελλάδα καταλυτικά. Μερικά ήταν γενεσιουργικά και δυναμικά μεταστατικά.

Στην πολιτική ένα τέτοιο αξονικό ρεύμα αποτελεί η δημοκρατική θέσμιση παρά τις όποιες εγγενείς ή λόγω εσφαλμένης μεταφοράς στρεβλώσεις τους. Η αναζήτηση στην Δύση της συμμετοχικότητας και της δημοκρατικής αμεσότητας συμπληρώνει αυτή την προοπτική.

Η πρόοδος των κοινωνικών επιστημών κάνει πλέον εφικτή -σε πολύ ευρύτερο αριθμό από ότι ήταν στο παρελθόν- την κατανόηση του γεγονότος ότι τα ζητήματα της δημοκρατικής εξέλιξης είναι θέματα κλίμακας, ψυχολογικής καταλυτικότητας, πολιτισμικής επικοινωνίας, ποιότητας κλπ.

Στο θρησκευτικό πεδίο το αξονικό ρεύμα που λειτούργησε στον Ελλαδικό χώρο έχει και Παλαμικές και Βαρλαμικές συνιστώσες. Έχει παράλληλα ησυχαστικές και ρασιοναλιστικές, εκστατικές και φιλοσοφικές, μοναχικές και κοινοτικές συνιστώσες. Έχει επίσης δεχθεί την όσμωση της συνύπαρξης και της οικουμενικότητας.

Υπό την έννοια της ευρύτερης αναζήτησης του διαφορετικού -όπως έλεγε και ο Αθανάσιος Κανελλόπουλος- και της αναζήτησης και του όντος στο διαφορετικό -όπως αυτό λειτουργεί σε σύγχρονο οικουμενικό πεδίο από την Ιαπωνία, την Κίνα και την Ινδία ως τη Λατινική Αμερική- η Ελλάδα μπορεί να είναι ένας γόνιμος βιωματικός παρατηρητής από τον Βορρά ως τον Νότο. Η Ελλάδα μπορεί να γίνει ένας παράγοντας σύνθεσης όπως και η σύνθεση που ξεκίνησε με τον Ιουστίνο, τον Κλήμη τον Αλεξανδρέα και τον Ωριγένη.

Η ελληνική τονικότητα στην κλασική και προκλασική ενάργεια εμπεριέχει μέσα της ένα βάθος χρόνου που μπορεί να επικαιροποιηθεί μυσταγωγικά μυητικά και μυστηριακά. Από τον Πυθαγόρα και τον Πλάτωνα [2] έως τον Πλούταρχο, τον Πλωτίνο και τον Πρόκλο ο Ελλαδικός χώρος έχει μια αρχέγονη ακεραιότητα και πνευματική ολοκλήρωση. Είναι αυτή η ολοκλήρωση που επέτρεψε στον Χριστιανισμό να βρει ένα νοητικό σώμα με το Πατερικό μέτρο και που επέτρεψε στο Βυζάντιο -από τον Λέοντα ως τους πρώτους αναγεννησιακούς στοχαστές της παρακμής του Βυζαντίου- να αναδείξουν μαθηματικά τον ολισμό και την αισθητική σε μια νέα οικουμενική προοπτική.

Στην Ελλάδα αναδείχθηκαν ιδιαίτερα γόνιμα το Αμφικτιονικό πνεύμα, ο Αμφικτιονικός λόγος, το Αμφικτιονικό ήθος σε συνεκτικό ιστό. Αργότερα έγινε πρότυπο συνεκτικότητας και φεντεραλισμού σε όλο τον κόσμο.

Είναι το ίδιο όραμα που θα μεταλαμπαδεύτηκε στον αβά ντε Σαιν Πιέρ [3], στον Ζαν Ζακ Ρουσσώ, στον Εμμανουήλ Καντ και που μετά από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο -και τον Πανευρωπαϊκό ταυτόχρονα- έγινε ένα οικουμενικό όραμα. Πρωτοβουλίες ύστερες όπως αυτές της Δελφικής ιδέας του Σικελιανού ή της «Διεθνούς του Πνεύματος» του Καζαντζάκη [4] αναμένουν τη συνέχεια και την εκπλήρωση τους.

Ο ποιητικός λόγος έχει τιμηθεί σε αυτή τη χώρα και η χώρα αυτή αποτελεί ένα αισθητικό και πνευματικό ανάγλυφο ικανό να εμπνεύσει τη σχόλη και τον ελεύθερο χρόνο με δημιουργικούς και κοινωνικά απελευθερωτικούς ορίζοντες.

Η Ελλάδα είναι μια χώρα που ανέδειξε τόσο το Προμηθεϊκό όσο και το Ορφικό πρότυπο, δηλαδή τόσο το τεχνοκρατικό όσο και το ολιστικό μοντέλο ζωής. [5]

Σήμερα στην εποχή της κατάκτησης της κοινωνίας της γνώσης αλλά και της διαπίστωσης της ανεπάρκειάς της πρέπει να κάνουμε το επόμενο βήμα και να μετατρέψουμε την κοινωνία της γνώσης σε κοινωνία της σοφίας, της ενορατικής δυναμικής ή καινοτομίας και της ομαδικής συνεργατικότητας και καλής θέλησης.

Η Ελλάδα -τόσο λόγω του παρελθόντος όσο του παρόντος- μπορεί να λειτουργήσει ως ένας αξιόπιστος ειρηνευτικός παράγοντας. Ο ρόλος του ειρηνοποιού είναι ένας μείζον ρόλος. Στο πλαίσιο αυτό η Ελλάδα θα μπορούσε να φιλοξενήσει ίσως ένα από τα πρώτα «πλανητικά χωριά ειρήνης και διαβούλευσης» [6] ή δεύτερης τροχιάς. Σε αυτούς τους χώρους θα λειτουργεί οικουμενικοποιημένα η δυναμική για τη μετεξέλιξη των αξονικών ρευμάτων και για την ανασύνθεση ή τη σύνθεση σε όλους τους τομείς. Κυρίως θα λειτουργεί στα σημεία μείζονος ζήτησης για διαπραγμάτευση και διαιτησία όπως είναι οι σχέσεις των εθνών, των κρατών των θρησκειών, οι οικονομικές υποθέσεις κλπ.

Υπό μια έννοια η Ελλάδα αποτελεί ένα πεδίο συζυγές και στο πεδίο αυτό συναντιέται η Ανατολή και η Δύση.

Αναφορές:
[1] Henri Bergson, «Οι δυο πηγές της ηθικής και της θρησκείας», σελ.246
[2] Βλ. ΠΛΑΤΩΝΑΣ: ΠΑΤΕΡΑΣ ΚΑΘΕ ΓΝΗΣΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (του Έντμουντ Χούσσερλ)
[3] Για τον αβά ντε Σαιν Πιερ και την ιδέα να συσταθεί ένας υπερεθνικός οργανισμός με την αποστολή να λειτουργεί ανασχετικά στις πολεμικές συγκρούσεις μπορείτε να δείτε εδώ: http://www.istoria.gr/mar03/ohe.htm
[4] Για τη «Διεθνή του Πνεύματος» του Νίκου Καζαντζάκη, kathimerini.gr
[5] Μάμφορντ Λιούις, Τέχνη και τεχνική, 1997, εκδόσεις ΝΗΣΙΔΕΣ, σελ 41
«ο πρώτος δάσκαλος και ευεργέτης του ανθρώπου ήταν ο Ορφέας και όχι ο Προμηθέας. Ότι ο άνθρωπος έγινε ανθρώπινος όχι επειδή έκαμε υπηρέτη του την φωτιά, αλλά επειδή κατόρθωσε, με τα σύμβολά του, να εκφράσει συντροφικότητα και αγάπη, να εμπλουτίσει την παρούσα του ζωή του με ζωηρές αναμνήσεις του παρελθόντος και διαπλαστικές ενορμήσεις προς το μέλλον, να επεκτείνει και να ενισχύσει εκείνες τις στιγμές της ζωής, που είχαν γι’ αυτόν αξία και νόημα»,
[6] Γιάννης Ζήσης, Α .ΠΛΑΝΗΤΚΟ ή ΑΜΦΙΚΤΙΟΝΙΚΟ ΧΩΡΙΟ - Εισαγωγή στην ιδέα

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας

Το παρόν άρθρο αποτελεί μέρος του Δοκιμίου "Η κρίσιμη μετεξέλιξη και επανιστορικοποίηση της Ελλάδας"

Φωτό: wikimedia

ΕΛΛΑΔΑ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗΣ

2011-12-19T10:29:00.001+02:00

Η οικονομική κρίση αποτελεί μια πτυχή της Ελληνικής και της παγκόσμιας πραγματικότητας. Έχει θεμελιώδη σημασία για την επιλογή ενός βιώσιμου μοντέλου μετεξέλιξης της Ελλάδας η κατανόηση των ερχόμενων εξελίξεων. Τέσσερα είναι τα βασικά σημεία που προσδιορίζουν τους άξονες ενός νέου βιώσιμου μοντέλου:

-η παρακμή της Δύσης.
-η απαξίωση του σημερινού μοντέλου πολιτισμού,
-η παρακμή του ατομικιστικού απολίτικου μοντέλου,
-η ανάγκη σύνθεσης των αξονικών ρευμάτων του παρελθόντος.

Παρόλο το κακό χάλι της σημερινής οικονομικής πραγματικότητας μπορούμε να πούμε πως η Ελλάδα έχει πεδία συγκριτικού πλεονεκτήματος. Δυστυχώς αυτά τα πλεονεκτήματα είναι απαξιωμένα τόσο από την πολιτική ηγεσία όσο και από τον ιδιωτικό τομέα ο οποίος τόσα χρόνια κινούνταν με διαδικασίες διαπλοκής, διαφθοράς και αντιπαραγωγικότητας και γι’ αυτό το λόγο δεν αντέχει σε διεθνή ανταγωνιστικότητα. Αυτά τα λανθάνοντα πεδία συγκριτικού πλεονεκτήματος πρέπει να αναδειχθούν σε βάθος χρόνου. Η ανάδειξή τους δεν μπορεί να γίνει σπασμωδικά, ούτε κάτω από τις επιταγές της Τρόικας, ούτε από στελέχη που είναι γέννημα θρέμμα της νοοτροπίας που μας οδήγησε στη χρεοκοπία. Η ανάγκη για νέα πρόσωπα είναι πολύ μεγάλη.

Το βασικό πρόβλημα που αφορά την μετεξέλιξη της Ελλάδας, στην μετά την κρίση εποχή, πρέπει να εντοπιστεί σε άλλα πεδία. Δεν θα σταθούμε λοιπόν στα οικονομικά και στα συγκριτικά πλεονεκτήματα που δεν έχουν αναδειχθεί ούτε στις αναδιαρθώσεις που πρέπει να γίνουν για να υπάρξει μια υγιής ανταγωνιστικότητα, ούτε στην αποκατάσταση της κοινωνικής δικαιοσύνης που είναι αναγκαία. Θα σταθούμε στο παγκόσμιο πεδίο προκλήσεων το οποίο πρέπει να αντιμετωπίσουμε επιτέλους υπεύθυνα ως κοινωνία ανασυγκροτώντας βέβαια ένα εσωτερικό ιστό αξιών και έναν ιστό λόγου στο διεθνές πεδίο:

Ο πρώτος άξονας: η παρακμή της Δύσης
Ο πρώτος άξονας προσαρμογής και ανασυγκρότησης της Ελλάδας συνδέεται με το γεγονός ότι η Δύση δύει. Αυτό αναδεικνύεται και ως προς τις ίδιες τις ΗΠΑ αλλά ακόμη και ως προς χώρες όπως είναι η Ιαπωνία που αποτελούν την εσχατιά της πολιτικής ομογενοποίησης των αναπτυγμένων κοινωνιών ή της Δύσης στην Άπω Ανατολή. Το ότι η Δύση δύει είναι φανερό σε οικονομικό επίπεδο καθώς η ανταγωνιστικότητα εμφανίζεται πλέον ως μπούμερανγκ εναντίον της κυρίως εκ μέρους της Κίνας. Το μη αξιόχρεο της Δύσης και η ενδογενής μετακύλιση της πρόσφατης οικονομικής κρίσης που την μαστίζει είναι άλλα δύο στοιχεία που καταδεικνύουν ότι η Δύση δύει. Η ίδια πορεία εξασθένισης είναι φανερή και στον τομέα των διεθνών σχέσεων και καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη πορεία διαδραμάτισε η βάναυση αποικιακή πολιτική στους χώρους της Λατινικής Αμερικής, της Αφρικής και της Ασίας.

Στην νέα αυτή διαμορφωνόμενη κατάσταση η Δύση θα αναγκαστεί να αλλάξει πλέον την στρατηγική της και να πάψει να συμπεριφέρεται ως αδιαφιλονίκητη ηγεσία επί μακρόν. Το μήκος του χρόνου σχεδιασμού της πρέπει να αλλάξει η ποιότητα του και η εκτίμηση των διακυβευμάτων της επίσης πρέπει να αλλάξουν και γενικότερα πρέπει να αλλάξει ο πολιτισμός της σε σχέση με το περιβάλλον και με τον ανθρώπινο παράγοντα και την πνευματική του διάσταση.

Ο δεύτερος άξονας: η απαξίωση του σημερινού μοντέλου πολιτισμού
Στην δύση της Δύσης ενσκήπτει μια περιβαλλοντική και μια μεγάλη γεωοικονομική κρίση που θα εξελιχθεί σε μεγάλη πολιτισμική κρίση. Έχουμε έτσι τον δεύτερο άξονα με βάση τον οποίο θα πρέπει η Ελλάδα να χαράξει το δρόμο προς το μέλλον. Η επερχόμενη πολιτισμική κρίση πυροδοτείται σταδιακά από:

1.την παρακμή του σημερινού μοντέλου πολιτισμού, που είναι πρωταρχικά οικονομικό, κάνοντας όμως όλα όσα υπονομεύουν την βιωσιμότητα

2. την αναζωπύρωση του ολοκληρωτισμού. Ο ολοκληρωτισμός στις διάφορες μορφές του θεμελιωδώς αναδείχθηκε στο πλαίσιο της νεωτερικότητας. Έγινε οξύτερος και πιο καταλυτικός στον Μεσοπόλεμο και κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Η σύγχρονη μορφή του προβάλει με την αναζωπύρωση της δυναμικής του φονταμενταλισμού, του ρατσισμού, της πολιτικής των κλειστών συνόρων μετά από την 11^η /9 κλπ.

Μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι η παρακμή του σημερινού «οικονομικού πολιτισμικού μοντέλου» πρέπει να θεωρείται σίγουρη δεδομένου:

της πίεσης που θα δεχτεί από την κλιμακούμενη περιβαλλοντική κρίση και
των στρεβλώσεών του που τον κάνουν ανακόλουθο στην δογματική διακήρυξη του ότι μπορεί να καλύψει την ανάγκη των κοινωνιών, της φύσης και του ανθρώπινου πνεύματος.

Το ίδιο ισχύει και για τους ολοκληρωτισμούς παρά το γεγονός ότι λειτουργούν και θα εξακολουθήσουν μα λειτουργούν ως χώροι στρατηγικής διακύβευσης και ισχύος και στις αναδυόμενες οικονομίες και εν γένει σε συνθήκες κρίσης-πόλωσης των διεθνών σχέσεων.

Ο τρίτος άξονας: η παρακμή του ατομικιστικού απολίτικου μοντέλου
Το τρίτο στοιχείο αλλαγής που μας αφορά είναι ότι οδηγούμαστε σε μια παρακμή έχοντας αποθεώσει τον ατομικισμό, την ιδιοτέλεια και την αίσθηση του αμέριμνου νοητικά όντος που τα ζητήματα του τα λύνει η «αυτορυθμιζόμενη αγορά» και η δημόσια «τεχνοκρατική» πολιτική χωρίς την δική του ευθύνη. Πλέον οδηγούμαστε στο τέλος αυτού του ατομικισμού και στο τέλος της κοινωνίας της άγνοιας που συνοδεύτηκε από την ακμή της κοινωνίας του θεάματος, του καταναλωτισμού, της πατερναλιστικής διαφήμισης και του εικονικού μας εαυτού που οικοδομείται από τα ΜΜΕ, τις σύγχρονες τεχνολογίες και το τεχνολογικό μέρισμα.

Η στενότητα στην οποία μπαίνουμε και η ζώνη ευθύνης η οποία αναδεικνύεται θέτει τέλος σε αυτή την κοινωνία της άγνοιας και στον ατομικισμό. Η Ελλάδα έχει μια ιδιαίτερη επίδοση σε αυτά τα δύο προβληματικά στοιχεία: στον ατομικισμό και στην κοινωνία της άγνοιας παρά το γεγονός ότι θα μπορούσε να έχει ένα ιδιαίτερο ταλέντο ανθρώπινων σχέσεων και συνεπώς ομαδικότητας και ένα ιδιαίτερο ταλέντο γνώσης λόγω μιας ευφυΐας που όμως επενδύθηκε ως αλαζονεία, ως έπαρση, ως ατομικισμός και ως ναρκισσισμός.

Εδώ πλέον ερχόμαστε στο να θυμηθούμε ότι από την Ελλάδα ξεκίνησε ουσιαστικά ο Δυτικός Πολιτισμός που σήμερα είναι οικουμενικός σε πολλά στοιχεία του ως μοντέλο θεσμικό και πολιτισμικό. Τελικά θα πρέπει εδώ σε αυτή την χώρα να επικαιροποιήσουμε τις αφετηρίες του Δυτικού Πολιτισμού με έναν τρόπο ενθαλπικό με έναν τρόπο μιας νέας γονιμοποιού ποιότητας.

Ο τέταρτος άξονας: η ανάγκη σύνθεσης των αξονικών ρευμάτων του παρελθόντος
Ο τέταρτος άξονας συγκροτείται από την προοπτική μετεξέλιξης των αξονικών ρευμάτων και της ανασύνθεσής τους. Χρησιμοποιούμε τον όρο «αξονικά ρεύματα» με την έννοια που του έδινε ο Γερμανός φιλόσοφος Κάρλ Γιάσπερς και στην συνέχεια μετεξέλιξε ο Αμερικανός φιλόσοφος Λιούις Μάμφορντ. Στο πεδίο αυτό μετεξέλιξης και σύνθεσης των αξονικών ρευμάτων του παρελθόντος η Ελλάδα θα μπορούσε να συνεισφέρει αξιοποιώντας ένα σημαντικό συγκριτικό της πλεονέκτημα.

Γιάννης Ζήσης, Συγγραφέας

Το παρόν άρθρο αποτελεί μέρος του Δοκιμίου "Η κρίσιμη μετεξέλιξη και επανιστορικοποίηση της Ελλάδας"

Φωτό: wikimedia

SCRIPTA MANENT - ΤΑ ΓΡΑΠΤΑ ΜΕΝΟΥΝ (5/12/11--11/12/11)

2011-12-15T12:59:00.004+02:00

(Από δημοσιεύσεις της 2ης εβδομάδας του Δεκεμβρίου)

Ιστορική ομολογία για την μετα το ευρώ εποχή
«Στην τελική επίθεση περνά σήμερα το Βερολίνο που, επικουρούμενο δυστυχώς και από μία Γαλλία σε παραζάλη, επιχειρεί την πλήρη ηγεμόνευση της Ευρώπης. Η προσπάθεια της Γερμανίας στηρίχθηκε στην έντεχνη παρακώλυση κάθε πολιτικής που θα μπορούσε να ανασχέσει την κρίση και στην επιβολή κάθε πολιτικής που θα ήταν δυνατό να τη βαθύνει. Σταδιακά, όχι μόνον η Ελλάδα, αλλά ολόκληρη η ευρωζώνη, έγινε τραγικά ευάλωτη, με τη Γερμανία να τα έχει πλέον όλα στα πόδια της: ο εκβιασμός φτάνει, με αυτή τη Σύνοδο Κορυφής, στην έσχατη και τελική του φάση.

Παρά το γεγονός ότι η γερμανική πολιτική κινείται εδώ και δύο περίπου χρόνια συστηματικά και χωρίς παρεκκλίσεις προς αυτή την κατεύθυνση, μόλις τις λίγες τελευταίες εβδομάδες είναι που έχει πλέον λάβει διαστάσεις καθολικής επίθεσης τύπου Blitzkrieg, του κεραυνοβόλου πολέμου – α, και αν σπεύσει κανείς να στηλιτεύσει αυτή την αναφορά, ας κάνει πρώτα τον κόπο να διαβάσει τι είπε μόλις προχθές ο ιστορικός ηγέτης της Γερμανίας Χέλμουτ Σμιτ, μιλώντας στο συνέδριο του SPD... «Δεν ήθελε να την αντιμετωπίσει, γιατί κέρδιζε πολλαπλά από αυτή». Όμως, οι αντιδράσεις και οι νέες συσσωματώσεις δυνάμεων που θα γεννήσει αυτός ο Blitzkrieg, θα είναι τέτοιες, που σύντομα, εκείνοι που τον καλλιέργησαν και τελικά τον εξαπέλυσαν, θα μετανιώσουν πικρά».

Γιώργος Μαλούχος, “Η Ευρώπη κατά των λαών της”, Το Βήμα, 8/12/2011

***

Το περιβάλλον είναι πάντα παρόν
«Ένα άκρως ανησυχητικό φαινόμενο εξελίσσεται τις τελευταίες ημέρες στην Κέρκυρα.
Μαζικοί εκβρασμοί φαλαινών παρατηρούνται στις ακτές του νησιού, προκαλώντας αναστάτωση τόσο στην τοπική κοινωνία όσο και στους επιστήμονες, οι οποίοι έχουν λάβει ιστολογικά δείγματα για να διερευνήσουν την αιτία θανάτου των θηλαστικών. Το θέμα δεν έχει μόνο σοβαρές περιβαλλοντικές διαστάσεις, αλλά άπτεται και της Δημόσιας Υγείας, αφού, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, μέχρι να εντοπιστεί η ακριβής αιτία που σκοτώνει τις φάλαινες δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να απειλείται και η ανθρώπινη υγεία.

Το γεγονός ότι οι φάλαινες εκβράζονται μαζικά, φανερώνει πως κάποια σοβαρή αιτία τις σπρώχνει προς την Κέρκυρα, όπου και πεθαίνουν. Την υπόθεση έχει αναλάβει το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος».

Κατερίνα Ροββά, “Μυστηριώδεις θάνατοι θηλαστικών στην Κέρκυρα”, Έθνος 8/12/2011

***

Η αραβική άνοιξη απο δυτική ματιά
«Δεν θα πρέπει να αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η Μουσουλμανική Αδελφότητα και το ακόμη πιο φονταμενταλιστικό σαλαφιστικό Κόμμα Νουρ συγκέντρωσαν το 65% των ψήφων στον πρώτο γύρο των πρώτων ελεύθερων κοινοβουλευτικών εκλογών της Αιγύπτου. Δεδομένου του τρόπου με τον οποίο τα στρατιωτικά καθεστώτα στον Αραβικό κόσμο αποδεκάτισαν κάθε ανεξάρτητο κοσμικό πολιτικό κόμμα τα τελευταία 50 χρόνια, οι πιθανότητες να περάσει μία αραβική χώρα από τον Χόσνι Μουμπάρακ στον Τόμας Τζέφερσον χωρίς να περάσει από έναν Αγιατολάχ Χομεϊνί είναι ελάχιστές. Oμως παραμένει να δούμε αν αυτό είναι το τέλος της αιγυπτιακής εξέγερσης για δημοκρατία, απλώς μια φάση της, μια αναπόφευκτη θρησκευτικο-πολιτική έκφραση που θα πρέπει να συνυπάρξει με το στρατό και τα προγράμματα λαϊκών μεταρρυθμίσεων. Οι νόμοι της βαρύτητας, πολιτικής και οικονομικής θα δείξουν ποιος θα ηγηθεί στην Αίγυπτο, γεγονός που αποτελεί το λόγο που σήμερα έχω περισσότερες ερωτήσεις παρά απαντήσεις».

Tόμας Φρίντμαν, “Αίγυπτος: Η αρχή ή το τέλος της επανάστασης η άνοδος των ισλαμιστών;” Το Βήμα, 8/12/2011

***

Χαρτογραφώντας τον οικονομικό ολοκληρωτισμό
«Η έρευνα του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Ζυρίχης με τίτλο “The Network of Global Corporate Control” αποκαλύπτει τον τρόπο σύνδεσης 37 εκατομμυρίων επιχειρήσεων και επενδυτών με 43.060 πολυεθνικές εταιρίες. Επί της ουσίας πρόκειται για μία χαρτογράφηση των εταιρικών διασυνδέσεων ανά τον κόσμο (συνολικά 194 κράτη). Σύμφωνα με τους υπευθύνους της, Stefania Vitali, James B. Glattfelder και Stefano Battiston, πρόκειται για μία καταγραφή της “αρχιτεκτονικής του διεθνούς δικτύου” εταιρικών συνδέσεων. Στον πυρήνα του χάρτη αυτού, βρίσκονται 1318 εταιρίες το ιδιοκτησιακό καθεστώς των οποίων σχετίζεται άμεσα με δύο ή περισσότερες εταιρίες. Ο μέσος όρος αλληλεξαρτώμενων διασυνδέσεων κάθε μίας εκ των 1.318 αυτών εταιριών, είναι 20 άλλες εταιρίες.
Οι 26.000 και πλέον εταιρίες που σχηματίζονται από αυτό το πλέγμα, συγκεντρώνουν σύμφωνα με τα δεδομένα της έκθεσης το 60% και πλέον των παγκοσμίων κερδών, ενώ οι 737 μεγαλύτερες κατέχουν το 80% της παγκόσμιας αξίας των πολυεθνικών εταιριών.

Το μεγαλύτερο μέρος των εταιριών αυτών βρίσκονται πίσω από μία βασική μεγάλη εταιρία, μία “υπέρ-οντότητα” (“super-entity”), συνήθως τράπεζα ή χρηματοπιστωτικό οργανισμό, ο οποίος ελέγχει τη λειτουργία και καρπώνεται τα μερίσματα. Οι super-entities υπολογίστηκαν από την έρευνα σε 147 (βλ. λίστα παρακάτω). Αυτές οι 147 οντότητες ελέγχουν (μαζί και μέσω και των υπόλοιπων εταιριών τους) το παγκόσμιο εταιρικό δίκτυο σε ποσοστό μεγαλύτερο του 40%, αν και δεν αποτελούν ούτε το 1% των εταιριών σε παγκόσμιο επίπεδο».

Άρης Καπαράκης “Η Χαρτογράφηση του οικονομικού ολοκληρωτισμού”, 7/12/2011

Επιμέλεια: Αλέξανδρος Μπέλεσης
Μέλος της Μ.Κ.Ο. Σόλων
info@solon.org.gr