ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ: ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΠΛΗΡΩΣΕΙ, ΠΟΣΟ ΚΑΙ ΠΟΤΕ;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση υπολογίζει σε 100 δισεκατομμύρια ευρώ την βοήθεια που θα πρέπει να παράσχει κάθε χρόνο στις αναπτυσσόμενες χώρες μέχρι το 2020, εκτίμηση που δίχασε ακόμα περισσότερο υποστηρικτές και επικριτές της πολιτικής της στο ζήτημα της κλιματικής αλλαγής.
          Κάποιοι, εκ των οποίων και Ευρωπαίοι ηγέτες κάνουν λόγο για ένα μεγάλο βήμα προς τα εμπρός, ενώ κάποιοι άλλοι για την απροθυμία της ανάληψης ευθυνών και των θυσιών που θα απαιτηθούν για την επίτευξη συμφωνίας στη Διάσκεψη της Κοπεγχάγης.

Με τους περισσότερους Ευρωπαίους ηγέτες να ανησυχούν περισσότερο για τη νέα διαφαινόμενη ρήξη στις ρωσο-ουκρανικές σχέσεις με τις συνεπακόλουθες επιπτώσεις στην απρόσκοπτη ροή φυσικού αερίου, η συνάντηση στις Βρυξέλλες έδειξε -ανεξαρτήτως των διαφορετικών οπτικών πρισμάτων από τα οποία τώρα κρίνεται- ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να είναι αποφασισμένη και ιδιαίτερα «δυναμική» σε οικονομικές και επιχειρηματικές αποφάσεις όχι όμως και στα περιβαλλοντικά ζητήματα. Εξάλλου και αυτά τα τελευταία τα εντάσσει πάντα στα οικονομικά πλαίσια.

          Όμως μια αποτυχία στην Κοπεγχάγη μοιάζει πια πολύ πιθανή: «Είναι ρεαλιστικό πια να συζητάμε το ενδεχόμενο μη επίτευξης συμφωνίας» δήλωσε χαρακτηριστικά η Γερμανίδα καγκελάριος Άγγελα Μέρκελ.
        Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά τους υποστηρικτές τους έκαναν το πρώτο βήμα, αφού υποσχέθηκαν ξεκάθαρα ποσά προς επίλυση των προβλημάτων. Κατά τους επικριτές τους όμως, -οι οποίοι αποτελούν και την πλειοψηφία εντός και εκτός Ε.Ε.-  η συνάντηση κατέστησε σαφές ότι η Ευρώπη θα προβεί σε γενναίες παραχωρήσεις μόνο στην περίπτωση που και οι άλλοι μεγάλοι «παίκτες» πράξουν το ίδιο.

         Το διπλωματικό παιχνίδι που έχει εδώ και μήνες ξεκινήσει από όλα τα συμμετέχοντα στην Διάσκεψη της Κοπεγχάγης (7-18 Δεκ.) μέρη, κορυφώνεται ένα σχεδόν μήνα πριν την έναρξή της. Στόχος η καλύτερη δυνατή διαπραγματευτική θέση κατά την έναρξη της Συνόδου με τις παλινωδίες να διαδέχονται η μία την άλλη: πρόσφατα το Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ μας πληροφορούσε ότι οι ΗΠΑ έχουν αύξηση των ρύπων τους κατά μόλις 5,5% αντί ποσοστού 47% της Ινδίας και 92% της Κίνας το ίδιο διάστημα[1].
        Οι Αμερικάνοι επιλεκτικά ξεχνούν ότι ως ο με διαφορά μεγαλύτερος επί δεκαετίες μολυντής του πλανήτη, όχι μόνο δεν επικύρωσαν ποτέ τη Συνθήκη του Κιότο, αλλά επανειλημμένα την τορπίλισαν. Τώρα, ήταν οι πρώτοι που ξεκίνησαν το «γαϊτανάκι» των ευθυνών με κύριο στόχο τους την Κίνα και σκοπό τους να πάνε στην Κοπεγχάγη παραχωρώντας όσο το δυνατόν λιγότερα. Από την άλλη πλευρά βεβαίως η Κίνα δεν είναι άμοιρη ευθυνών, καθώς κρυμμένη πίσω από τις ιστορικές ευθύνες της Δύσης συνεχίζει την ανάπτυξη του ιδιότυπου καπιταλισμού της εις βάρος κάθε έννοιας περιβαλλοντικής προστασίας.

         Επιπλέον τα σχέδια των Ευρωπαίων ηγετών προϋποθέτουν ότι το αμφιλεγόμενο από επιστήμονες και περιβαλλοντολόγους σύστημα εμπορίας άνθρακα θα λειτουργήσει άψογα ενώ το εκτιμηθέν από την Ευρωπαϊκή Ένωση ποσό πολύ απέχει από τις απαιτήσεις των αναπτυσσόμενων χωρών.
        Οι διαφορές εντός της Ένωσης ήταν έντονες. Με ηγέτη την Πολωνία αρκετά ανατολικά κράτη προσπάθησαν να διασφαλίσουν τις οικονομίες τους από τις ενδεχόμενες παροχές προς τον αναπτυσσόμενο κόσμο.
         Ο Νοτιοαφρικάνος κληρικός Ντέσμοντ Τούτου σε γράμμα του προς την Ευρωπαϊκή Ένωση επικρίνει την πολωνική στάση.  Η Πολωνία που τόσο έχει ωφεληθεί στο παρελθόν από χρηματοδοτήσεις, αναφέρει ο βραβευμένος με Νόμπελ κληρικός, και έχει κατά κεφαλήν εισόδημα 3 φορές μεγαλύτερο της Κίνας και 20 της Μοζαμβίκης, αρνείται να βοηθήσει τον ανεπτυγμένο κόσμο[2]. Η Πολωνία η οποία εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό από τον άνθρακα ήταν και ο ηγέτης των κρατών που αρνούνται την θέσπιση κριτηρίων ρύπανσης εντός της Ε.Ε.
       Ο κ. Τούτου επί της ουσίας εκφράζει με κομψό τρόπο την αγανάκτηση που επικρατεί στον Τρίτο Κόσμο και κυρίως στην Αφρική από την ουσιαστική απροθυμία των μεγάλων βιομηχανικών κρατών (ΗΠΑ, Ε.Ε., Ιαπωνία) να πληρώσουν τις ευθύνες που τους αναλογούν για την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις της.
       Όπως αναφέρει σε άρθρο του ο Independent τα προκαλούνται ίλιγγο χρηματικά ποσά τα οποία θα παιχτούν στην Κοπεγχάγη θα είναι το επίκεντρο της Διάσκεψης και όχι η μείωση των εκπομπών ρύπων[3]. Ποιος, πόσο και πότε θα πληρώσει;

        Προς το παρόν, η Ευρωπαϊκή Ένωση πιστεύει ότι σήμερα μπαίνει με αναβαθμισμένη θέση στον τελευταίο πριν την Κοπεγχάγη 5ήμερο προπαρασκευαστικό γύρο ομιλιών της Βαρκελώνης (2-6 Νοεμβρίου). Την άποψη αυτή συμπυκνώνει και η δήλωση του –πάντοτε αισιόδοξου- Βρετανού πρωθυπουργού Γκόρντον Μπρόουν ό οποίος υπενθύμισε με νόημα ότι η Ευρώπη θα πληρώσει ότι είναι δίκαιο να πληρώσει προσθέτοντας ότι η υπόσχεση της Ευρωπαϊκής Συνόδου «είναι η σημαντική εξέλιξη που μας πάει στην Κοπεγχάγη».

---

[1] Last round of climate talks open before Copenhagen, Arthur Max, 1 Νοεμβρίου, AP
[2] EU agrees final stance for Copenhagen climate talks, Πιτ Χάρισον, Τζον Ο’Ντόνελ, 30 Οκτωβρίου
[3] Money is the key to the success of Copenhagen, 2 Νοεμβρίου, The Independent

2 Nοεμβρίου 2009

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
aris@solon.org.gr

Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΟΗΕ ΓΙΑ ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ & ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

Η παγκόσμια ανάγκη για διατήρηση της βιοποικιλότητας συνήθως μας παραπέμπει στην αγωνιώδη έκκληση για προστασία των εξαφανισμένων ζωικών ειδών, πολλά από τα οποία καθημερινά χάνονται από τον πλανήτη. Όμως, το ίδιο σημαντική είναι και η διατήρηση των φυτικών ειδών και φυσικά περισσότερο των καλλιεργούμενων στη γεωργία φυτικών τροφίμων, απ’ όπου κρίνονται ανθρώπινες ζωές και εθνικές οικονομίες πιο άμεσα.
Μια πρόσφατη αναφορά – έρευνα από τον ΟΗΕ και τον ειδικό σε θέματα δικαιωμάτων στην τροφή, Olivier de Schutter, (με τίτλο «Πολιτική σπόρων και δικαίωμα στην τροφή») επισημαίνει τον κίνδυνο για την βιοποικιλότητα αλλά και για την οικονομική βιωσιμότητα των φτωχότερων αγροτών στον κόσμο, εξαιτίας της μονομερούς και κερδοσκοπικής ανάπτυξης της βιοτεχνολογίας στη φυτική παραγωγή.

Στη γεωργία οι συνηθισμένες πρακτικές για την απόκτηση των απαραίτητων σπόρων που θα καλλιεργηθούν για την παραγωγή σοδιών είναι είτε η διαφύλαξη σπόρων από την προηγούμενη χρονιά και η ανταλλαγή τους σε τοπικό επίπεδο, ή η αγορά πιστοποιημένων «βελτιωμένων» (μέσω της βιοτεχνολογίας) σπόρων από μεγάλες εταιρείες. Οι πανίσχυρες αυτές εταιρείες - που είναι μόνο δέκα παγκοσμίως, ανάμεσά τους οι Monsanto, Basf, Dupont, Syngenta κλπ - διαφυλάσσοντας τα εμπορικά τους συμφέροντα (και υπό την προστασία οργανισμών όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου) επικαλούνται νόμους προστασίας πνευματικών δικαιωμάτων και πατέντας για τους σπόρους που δημιούργησαν στο εργαστήριο, μονοπωλώντας έτσι τους μηχανισμούς και τους νόμους της βιολογίας και της ίδιας της ζωής.

Αυτό έχει τη μεγαλύτερη επίδραση στους αγρότες φτωχών και αναπτυσσόμενων χωρών, λόγω μεγάλου κόστους των γενετικά μεταλλαγμένων σπόρων, ώστε αυτοί να γίνονται τελικά δέσμιοι χρεών προς τις μεγαλοεταιρείες για να επωφεληθούν από τις ενισχυμένες ιδιότητες των σπόρων αυτών.

Παράλληλα συμβάλλει στη μείωση της βιοποικιλότητας με την απώλεια ντόπιων ποικιλιών. Στην αναφορά του ΟΗΕ υπολογίζεται ότι το 75% των φυτικών γενετικών ποικιλιών έχει ήδη χαθεί λόγω της αποδυνάμωσης του συστήματος παραδοσιακής ανταλλαγής ντόπιων σπόρων. Η τραγική αυτή πραγματικότητα σπρώχνει τις νότιες χώρες που είναι κατεξοχήν αγροτικές οικονομίες αλλά φτωχές, να γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης από τις βόρειες πλούσιες χώρες που ελέγχουν τη βιοτεχνολογία.

Οι λύσεις που προτείνονται είναι η στήριξη του νομικού και οικονομικού καθεστώτος των αγροτικών τους πολιτικών από τις κυβερνήσεις των αναπτυσσομένων χωρών και η ενδυνάμωση του παραδοσιακού συστήματος σποράς, με την ίδρυση τραπεζών ντόπιων σπόρων και ποικιλιών, που μπορεί να συνδυαστεί με τη χρήση των νέων βιοτεχνολογιών για να αντιμετωπίσει τις ασθένειες, την ξηρασία ή τη χαμηλή παραγωγή.

Μια συνθήκη του ΟΗΕ του 1992 προέβλεπε και εξασφάλιζε τη συντήρηση της βιοποικιλότητας και ταυτόχρονα το δίκαιο μερισμό των ωφελειών από τη χρήση των γενετικών πόρων. Σήμερα η βιοτεχνολογία, που παράγει γενετικά μεταλλαγμένα είδη καλλιεργούμενων φυτών, χρηματοδοτείται από ιδρύματα όπως το ίδρυμα Μπιλ και Μελίντα Γκέητς με σκοπό την αντιμετώπιση της πείνας και την αύξηση της ποσότητας διαθέσιμων τροφίμων στον κόσμο. Σε συνεργασία με τη Monsanto το ίδρυμα έχει ξοδέψει περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο δολάρια για τη μεθόδευση της λεγόμενης «Πράσινης Επανάστασης» στην Αφρική.

Η προσπάθεια αυτή επικρίνεται με το επιχείρημα ότι μπορεί μεν να αυξάνει την παραγωγή για κάποιο διάστημα αλλά δε λύνει τα προβλήματα της πείνας στις φτωχότερες χώρες, που βασίζονται περισσότερο στη διανομή της τροφής παρά στην παραγωγή της. Επίσης, μέρος των κεφαλαίων που ξοδεύονται αφορούν στη νομική εξασφάλιση των πνευματικών δικαιωμάτων για τη χρήση των σπόρων, ώστε να μην έχουν διαφυγόντα κέρδη οι κολοσσοί της βιοτεχνολογίας. Αν είχαν την πρόθεση να βοηθήσουν συνολικά την ανάπτυξη της γεωργίας στις αναπτυσσόμενες χώρες θα χρηματοδοτούνταν και τεχνολογίες συγκομιδής των σοδιών, η δασοπονία και άλλες οικολογικές στρατηγικές παράλληλα και όχι μόνο αυτά που αφορούν στη μεγαλύτερη δέσμευση με την καλλιέργεια μεταλλαγμένων.

Πηγές: IPS, Food First, a U.S.-based policy think tank


Σαρηνάκης Δημήτρης, Μέλος της ΜΚΟ Σόλων
ds@solon.org.gr

ΟΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Το ζήτημα της βελτίωσης της σχέσης μας με το περιβάλλον περνάει μέσα από την εσωτερική μας στάση και συνεπώς μέσα από τις εσωτερικές μας αξίες. Οι εσωτερικές αξίες για το περιβάλλον διαμορφώνονται σε δυο επίπεδα.

Το πρώτο επίπεδο διαμόρφωσης των εσωτερικών αξιών είναι μέσα από την πρωτογενή μας αισθαντικότητα που αναδεικνύει εμάς και το περιβάλλον ως αλληλένδετους συντελεστές και αδιάσπαστα μέρη μιας ολότητας.

Στο πεδίο αυτό περιλαμβάνεται εκείνη η αισθαντικότητα που ξεκινάει από τη βρεφική και νηπιακή ηλικία και συνεχίζει ύστερα στη ζωή και τη συνείδηση του παιδιού και του έφηβου. Είναι εκείνη η αισθαντικότητα που γεννάει τον θαυμασμό, την έκσταση και την αναζήτηση της κατανόησης και που τελικά με τη βοήθεια της λογικής δένει τους κρίκους της αλυσίδας της ενότητας. Αυτό είναι το πρώτο πεδίο διαμόρφωσης εσωτερικών αξιών.

Το δεύτερο πεδίο διαμόρφωσης αξιών βρίσκεται στα κοινωνικά πρότυπα, τα πρότυπα του ανταγωνισμού της οικονομικής ανάπτυξης, του κέρδους αλλά και τα πρότυπα των καθημερινών διαχειριστικών αξιών, όπως για παράδειγμα το κατά πόσο μπορούμε και τιμολογούμε τον αέρα και το νερό, σαν συντελεστές της ζωής μας. Υπάρχουν διαχειριστικά προβλήματα, προβλήματα μετατροπής των ζωτικών αξιών σε οικονομικές αξίες και επίσης μετατροπής των πολιτιστικών αξιών σε οικονομικές αξίες.

Υπάρχουν επίσης προβλήματα για τη δημιουργία εργαλείων προσαρμογής και πολιτικής εξυπηρέτησης των αναγκών σε σχέση με τα φυσικά και οικολογικά αγαθά. Σ’ αυτό το τομέα σημαντικό ρόλο έχει να παίξει η εκπαίδευση, για τη διαμόρφωση νέων τάσεων εσωτερικών αξιών, καθώς η καθημερινή μας οικονομική πρακτική με τη συμμετοχή μας στην παραγωγή και την κατανάλωση, με τα πρότυπα που δεχόμαστε από άλλους παίζει καθοριστικό ρόλο.

Οι εσωτερικές αξίες για το περιβάλλον διαμορφώνονται από την αισθαντικότητα και τον λόγο με την πρωτογενή τους εσωτερική δυναμική, αλλά ακόμα περισσότερο διαμορφώνονται μέσα από τα κοινωνικά πρότυπα και τον διαχειριστικό κύκλο του συστήματος μέσα στην καθημερινότητά μας.
Η δική μας επιλογή βρίσκεται στο αν θα θυμηθούμε βαθύτερα μέσα μας τις αξίες μας για το περιβάλλον, τη φύση και τη ζωή, και αν θα τις αναστήσουμε για να αναζητήσουμε μετά και μια άλλη καλύτερη πλαισίωση αυτών των εσωτερικών αξιών σε επίπεδο κοινωνίας και διαχείρισης. Είδαμε εδώ ότι οι εσωτερικές αξίες βρίσκονται σε έναν ενιαίο κύκλο διαμόρφωσης των αξιών καθώς επιδρούν μέσα μας και καθώς δέχονται επιδράσεις από το περιβάλλον, από τα κοινωνικά πρότυπα και την καθημερινή διαχείριση.
Το αξιακό μοντέλο της διαχείρισης έχει καθοριστικές επιδράσεις στον εσωτερικό μας κόσμο και στον προσανατολισμό των σχέσεών μας με τη φύση.

Παράλληλα όμως, το αξιακό μοντέλο διαχείρισης είναι πάμφτωχο σε Υπαρξιακές Αξίες, σε Βάθος Εαυτού όπου δεν μπορεί κανείς να βρει είδωλα πλάνης και επιθυμίες αλλοτρίωσης. Η διακριτική ανάκτηση της Ενότητάς μας με τον κόσμο και η αναγνώριση της καθολικότητας της Ενότητας του Εαυτού ως Είναι μας οδηγεί σε μια πολύ πιο αβλαβή και υπηρετούσα διέλευση στον πλανήτη.



Γιάννης Ζήσης, Συγγραφέας – Δημοσιογράφος
Μέλος της γραμματείας της μκο Σόλων
ioanniszisis@solon.org.gr

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

«Η θετική γνώμη της ανθρωπότητας είναι κάτι σαν το μοχλό του Αρχιμήδη, με το κατάλληλο υπομόχλιο, μπορεί να κινήσει τα πάντα»

Τόμας Τζέφερσον

Το κομβικό σημείο, το πεδίο της δικτύωσης όλων των πολιτισμικών διαστάσεων σε σχέση με το περιβάλλον βρίσκεται στην επικοινωνία και την εκπαίδευση. Μέσα από την εκπαίδευση διαμορφώνονται οι επόμενες γενιές που θα διαχειριστούν καινούργια ζητήματα και προκλήσεις.

Οι γενεές των απογόνων και τα παιδιά μπορούν από την αφετηρία τους να αλλάξουν τη συμπεριφορά της κυρίαρχης μεταβατικά γενεάς, δηλαδή της γενεάς των γονέων. Ένα μικρό παιδί μπορεί να περάσει τα δικά του μηνύματα και ερεθίσματα στην οικογένεια, ευαισθητοποιημένο μέσα από την εκπαίδευση και να φτιάξει ένα νέο τρόπο συμπεριφοράς και ζωής.

Η ζωή μας βρίσκεται επίσης στην επικοινωνία και τον κόσμο της, καθώς αυτή συντονίζει μαζικά τις κοινωνίες. Η επικοινωνία περνάει μηνύματα και μάλιστα με τις τεχνικές του marketing και τη δυναμική της ειδησιογραφίας, διαμορφώνοντας μοντέλα συμπεριφοράς και τρόπου σκέψης.

Είπαμε προηγουμένως ότι ο κόσμος της οθόνης μπορεί να γίνει και ένας νέος κόσμος αποξένωσης του ανθρώπου από τη φύση, από την αμεσότητα της επαφής, ένας κόσμος γκέτο. Από την άλλη όμως, παράλληλα, μπορεί να είναι και ένας κόσμος ευαισθητοποίησης για το περιβάλλον, δικτύωσης για το περιβάλλον και επίσης συντονισμού των δράσεων για την διάσωσή του. Ο κόσμος της επικοινωνίας αρχίζει και διαχέει, στη ζώνη των κοινωνικών μηνυμάτων, μηνύματα των μη κυβερνητικών οργανώσεων για το περιβάλλον. Διαχέει μηνύματα της πολιτείας, οδηγίες ευρωπαϊκές, καλέσματα της αυτοδιοίκησης και ειδήσεις διεθνείς ή τοπικές, συναφείς με το περιβάλλον. Το περιβάλλον, όπως και να ’χει, είναι μέσα στις θεματικές ενότητες των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Είναι στο πλαίσιο αυτό στο οποίο οι επιστημονικές ανακαλύψεις και οι τεχνολογικές εφαρμογές χρεώνονται, στη συνείδηση του κοινού, με συγκεκριμένες επιπτώσεις για αυτό και για τη σχέση του πολιτισμού μαζί του.

Ο κόσμος της επικοινωνίας είναι και ο κόσμος της διαχείρισης του πολιτικού κόστους για την προσαρμογή μας για το περιβάλλον. Το οικονομικό κόστος της μετάβασης από το μοντέλο της «οικονομικής ανάπτυξης» στο μοντέλο της «βιώσιμης ανάπτυξης» και της προστασίας του περιβάλλοντος, απαιτεί μια ειδική προσέγγιση από τους ανθρώπους της επικοινωνίας και τα μέσα της. Τα ελλείμματα της επικοινωνίας έχουν μεγάλες επιπτώσεις στα θέματα της περιβαλλοντικής διαχείρισης.

Τα μοντέλα της συμπεριφοράς μας διαμορφώνονται από τον κόσμο της επικοινωνίας σε μεγάλο βαθμό, περισσότερο ίσως απ’ ότι από την ίδια εκπαιδευτική διαδικασία, καθώς αυτή είναι σε ένα βαθμό αναποτελεσματική και κυριαρχείται από τις εξωτερικότητές της. Είμαστε διαρκώς εκτεθειμένοι στον κόσμο της επικοινωνίας και στα μέσα μαζικότητάς της και έτσι αυτά λειτουργούν ως κυρίαρχοι παράγοντες.


Αν τα μέσα μαζικής επικοινωνίας ενδιαφέρονται κυρίως ή και μόνο για τη τηλεθέαση, αυτό σημαίνει ότι δεν αναλαμβάνουν ρόλο στη διαχείριση του πολιτικού κόστους αλλά αντίθετα το μεγεθύνουν. Είναι φανερό ότι για να σηκωθεί το βάρος της περιβαλλοντικής προσαρμογής της οικονομίας και της κοινωνίας χρειάζεται να συμμετέχουν όλοι.
Το οικονομικό και το πολιτικό κόστος πρέπει να επιμεριστεί για να φτάσουμε σε ένα «οικονομικόσυμβόλαιο για το περιβάλλον».

Αντίθετα όμως, συχνά, τα μέσα μαζικής επικοινωνίας αφήνονται σε προκαταλήψεις και δεισιδαιμονίες που περιγράφουν τις ευαίσθητες οικολογικές συμπεριφορές ως γραφικές ή ως επικίνδυνες. Διαδίδουν σύγχρονους μύθους που κάνουν λόγο για την απελευθέρωση λύκων ή φιδιών στη φύση. Δείχνουν μια εικόνα που περιγράφει τη φύση ως επαίτη απέναντι στην πόλη, σαν να μην έχει δικό της πεδίο ύπαρξης, υπονοούν ότι ο άνθρωπος είναι ο απόλυτος κυρίαρχος, έτσι ότι αν υπάρχει κάτι από τη φύση που περιορίζει τον άνθρωπο, αυτό πρέπει να αφανιστεί.

Στο πλαίσιο αυτό υιοθετούν μια εσφαλμένη νοοτροπία λες και δεν προϋπήρχαν, της δικής μας ύπαρξης, οι μυριάδες μορφές ζωής της βιόσφαιρας της Γής, λες και δεν είναι αναγκαία όλη η αλυσίδα της βιοποικιλότητας για τη συνέχιση της δικής μας ζωής.

Το μορφωτικό έλλειμμα που υπάρχει στον χώρο των μέσων μαζικής ενημέρωσης τόσο ως προς τον τρόπο ως και προς το περιεχόμενο παρουσίασης των περιβαλλοντικών ζητημάτων παίζει καταλυτικό ρόλο γιατί δυστυχώς πολλές φορές διευρύνει τις αρνητικές προκαταλήψεις και περιβάλλει αυτά τα ζητήματα με μια ανορθολογική προσέγγιση.


Η εποικοδομητική συνεισφορά των ΜΜΕ
Ο κόσμος της επικοινωνίας αποτελεί ένα κυρίαρχο συντελεστή στη σχέση πολιτισμού και περιβάλλοντος και λειτουργεί συχνά στον αντίποδα της διανόησης. Εάν ήταν συνθετικός ο χώρος της επικοινωνίας θα μπορούσε να έχει αυτή την εγκυκλοπαιδική δυναμική. Δεν είναι όμως μόνο αρνητικά αυτά που συμβαίνουν στον κόσμο της επικοινωνίας καθώς σε ένα όχι και τόσο ικανοποιητικό βαθμό είναι και θετικά. Οι οπτικοακουστικές παραγωγές, των ντοκιμαντέρ, των θεματικών ζωνών για το περιβάλλον, των συζητήσεων που γίνονται για το περιβάλλον αλλά και τα συνέδρια, αναδεικνύουν ένα πολύ γόνιμο πεδίο διασταύρωσης απόψεων, συνθετικής προσέγγισης και τελικά διαπαιδαγώγησης της κοινωνίας.


"Συμπερασματικά, μια από τις πιο εμφανείς αλλά και πιο επικίνδυνες συγκεντρώσεις μαζικής εξουσίας αφόρά τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, όπου μεγάλοι όμιλοι εταιριών έχουν χρησιμοποιήσει την οικονομική τους επιφάνεια για να αποκτήσουν πολιτική δύναμη και επομένως ακόμα περισσότερα χρήματα...Δεν είναι εύκολο λοιπόν να αποφευχθεί η κατάλυση της κυριαρχίας του ορθού λόγου, από τη στιγμή που μεγάλοι επιχεριηματικοί όμιλοι επιλέγουν τις πληροφορίες και τις ιδέες με τις οποίες θα βομβαρδίστούν οι πολίτες-τηλεθεατές"

Αλ Γκορ-"Προσβολή στη Λογική"


Συχνά η τοπική κοινωνία και η κοινωνία των πολιτών βρίσκεται στο κέντρο των εξελίξεων της επικοινωνίας για τα περιβαλλοντικά θέματα. Η δέσμευση για δημοσιότητα, που έχουν πολλές δράσεις - που εκτελούνται στα πλαίσια ευρωπαϊκών ή εθνικών προγραμμάτων - πηγάζει από την αναγνώριση αυτής της τεράστιας σημασίας της επικοινωνίας για τα ζητήματα του περιβάλλοντος. Αναγνωρίζεται δηλαδή το γεγονός ότι η δημοσιότητα, η μεταφορά των μηνυμάτων στο ευρύ κοινό, έχει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των ζητημάτων του περιβάλλοντος και όχι μόνο η επιστημονική παρακολούθηση των περιβαλλοντικών δεδομένων που απευθύνεται σε ένα ειδικό κοινό.

Όλο και πιο πολύ ο κόσμος της επικοινωνίας, ως κόσμος πολιτισμικής διαμεσολάβησης για το περιβάλλον, γίνεται αντιληπτός στη δυναμική του και στη σημασία του. Οι τεχνικές του marketing ενσωματώνουν την ευαισθησία για το περιβάλλον και που την προωθούν. Σε πολλές διαφημίσεις υπάρχει και μια βοηθητική συνιστώσα περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης, σε πολλά προϊόντα υπάρχει περιβαλλοντική πληροφόρηση, στην ίδια την αγορά επιβάλλεται η περιβαλλοντική πληροφόρηση για τα προϊόντα της και το θέμα του περιβάλλοντος είναι στην ημερήσια διάταξη των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Όλα αυτά αποτελούν ελπίδες και δημιουργικούς ορίζοντες για τη συμμετοχή του κόσμου της επικοινωνίας στη θεμελίωση ενός οικολογικού πολιτισμού. Εδώ πρέπει να προσθέσουμε και την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη για το περιβάλλον παρά τα αμφιλεγόμενά της. Ήδη και στον κόσμο της επικοινωνίας διαμορφώνονται οικονομικά συμφέροντα, που συγκλίνουν στην προστασία του περιβάλλοντος.


Ο κόσμος της επικοινωνίας είναι και ένας κόσμος διαμόρφωσης των τουριστικών αγορών. Οι τουριστικοί προορισμοί όλο και πιο πολύ επιβάλλεται να είναι συνδεδεμένοι με μια περιβαλλοντική ποιότητα και εδώ ο κόσμος της επικοινωνίας αποτελεί μια πυξίδα.

Έτσι λοιπόν βλέπουμε τον κόσμο της επικοινωνίας, καθώς μεσολαβεί στην οικονομική αγορά, να παίζει ένα σημαντικό ρόλο όχι μόνο στον τουρισμό αλλά και στο περιβαλλοντικό προφίλ των βιομηχανικών επιχειρήσεων, ή στα προϊόντα του πρωτογενούς τομέα. Βλέπουμε δηλαδή όλο και πιο πολύ να εκφράζεται η σύγκλιση, μέσα από την επικοινωνία, της περιβαλλοντικής αναγκαιότητας που σταδιακά συνέχει και ανασυγκροτεί την αγορά.


Μια άλλη ιδιαίτερη διάσταση εμπλοκής του κόσμου της επικοινωνίας σε σχέση με το περιβάλλον βρίσκεται στη διαχείριση του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, στη διαχείριση πολιτιστικής κληρονομιάς. Εδώ ο ρόλος των μέσων μαζικής ενημέρωσης είναι μεγάλος και καθοριστικός. Η ευαισθησία που επιδεικνύεται απέναντι στην πολιτιστική κληρονομιά και στη διαχείριση του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος είναι πολύ μεγάλη. Έμμεσα λειτουργεί θετικά και για τη διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος.

Έτσι λοιπόν μπορούμε να πούμε ότι ο κόσμος της επικοινωνίας αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες για τη μετεξέλιξη της σημερινής πραγματικότητας και για την ανάπτυξη μιας άλλης ποιότητας σχέσεων του σύγχρονου πολιτισμού με τη φύση.

Βέβαια όπως σε κάθε δυναμικό κλάδο έτσι και εδώ, υπάρχουν ρίσκα και διακινδυνεύσεις. Δεν πρέπει να ξεχνάμε την συγγένεια του κόσμου της επικοινωνίας και της βιασύνης - που διακατέχει την ενημέρωση και το περιεχόμενο των προγραμμάτων των ΜΜΕ - με τη φουτουριστική βία και αισθητική. Εδώ βλέπουμε ότι υπάρχει μια αλληλένδετη δυναμική αλληλεξάρτησης και γι’ αυτό απαιτείται και μια συνθετική αντιμετώπιση των προβλημάτων.

Δεν μπορούν τα προβλήματα της επικοινωνίας σε σχέση με την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και ενημέρωση να αντιμετωπιστούν απομονωμένα ως προβλήματα του κόσμου της επικοινωνίας αλλά μόνο συνδεδεμένα με το σύνολο του πολιτισμού.



Γιάννης Ζήσης, Δημοσιογράφος - Συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της μκο Σόλων
ioanniszisis@solon.org.gr

Η ΕΞΑΦΑΝΙΣΗ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ ΠΙΟ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΤΟ ΧΡΟΝΟ

Ο στόχος της παγκόσμιας κοινότητας για διατήρηση της βιοποικιλότητας στον πλανήτη έως το 2010, έχει χαθεί. Σύμφωνα με τους επιστήμονες η πορεία αυτή είναι μη αναστρέψιμη έως το 2015 και τα μέτρα που θα πρέπει να ληφθούν θα στοχεύουν στη μείωση των ρυθμών εξαφάνισης ειδών από τότε και μετά.
Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τη Βιολογική Ποικιλία που «μετά βαΐων και κλάδων» είχε υπογραφεί το 2003 από 123 κράτη απέτυχε να μειώσει τους ρυθμούς μείωσης της βιοποικιλότητας παγκοσμίως.

Σύμφωνα με την καθηγήτρια Τζορτζίνα Μέις του Ιμπίριαλ Κόλετζ του Λονδίνου «έχει χαθεί σίγουρα όχι μόνο ο στόχος που είχε τεθεί για το 2010 αλλά και οι αντίστοιχοι στόχοι που είχαν προβλεφθεί για το 2015».

Η κ. Μέις εξέφρασε την άποψη των περισσοτέρων εκ των 600 συνέδρων της Ανοιχτής Επιστημονικής Διάσκεψης για τη Βιοποικιλότητα που διεξάγεται στο Κέιπ Τάουν της Νότιας Αφρικής. Διάφορες επιστημονικές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για εξαφάνιση 12.000 και πλέον ειδών κάθε χρόνο που περνά.

«Είναι δύσκολο να σκεφτείς ότι υπάρχει κάποια σημαντικότερη προτεραιότητα από την προστασία των υπηρεσιών των οικοσυστημάτων τα οποία θεμελιώνονται από τη βιοποικιλότητα» ανέφερε η κ. Μέις, υπεύθυνη για την ανάπτυξη των κριτηρίων ένταξης των απειλούμενων ειδών στην αντίστοιχη Κόκκινη Λίστα.

Στόχος των συνέδρων στο Κέιπ Τάουν είναι η επίβλεψη και βελτίωση της έκθεσης των Ηνωμένων Εθνών για την παγκόσμια βιοποικιλότητα η οποία αναμένεται να δημοσιευθεί το 2010, έτος το οποίο έχει ανακηρυχτεί Διεθνές Έτος Βιοποικιλότητας. Έτσι, το 2010 θα υπάρξει η «πανηγυρική» επιβεβαίωση άλλης μιας σημαντικότατης περιβαλλοντικής αποτυχίας για τον πλανήτη.

Μία επιπλέον «κρίση» που θα τεθεί επί τάπητος στο Κέιπ Τάουν είναι η επονομαζόμενη από τους ίδιους τους επιστήμονες «ήσυχη κρίση» των γλυκών νερών, η οποία έχει καταστήσει ως τα πλέον απειλούμενα κάποια από τα είδη της πανίδας και της χλωρίδας των ποταμών και των λιμνών «Τα συγκεκριμένα είδη εξαφανίζονται 4 με 6 φορές γρηγορότερα από όλα τα υπόλοιπα» ανέφερε σχετικά ο Γερμανός επιστήμονας Κλέμεντ Τόκνερ.
Επιπλέον, δεν λείπουν οι ανησυχίες ότι τα οικοσυστήματα των ποταμών και των λιμνών θα είναι τα πρώτα που ίσως καταστραφούν πλήρως μετά από τουλάχιστον 13.000 χρόνια ύπαρξης. Σύμφωνα με κάποιες εκτιμήσεις για παράδειγμα το 2025 ίσως κανένας κινέζικος ποταμός δεν θα εκβάλλει στις θάλασσες παρά μόνο σε περιόδους πλημμυρών.

Ακόμα και οι συντηρητικότερες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι από το 1992 μία έκταση τροπικού δάσους μεγαλύτερη από την έκταση της Σουηδίας έχει καταστραφεί. Ένα μεγάλο μέρος του εδάφους αυτού προορίζεται για την παραγωγή βιοκαυσίμων, οι συνέπειες των οποίων τώρα έχουν αρχίσει να γίνονται ορατές. Τα βιοκαύσιμα όμως δεν αποτελούν το μόνο «κυβερνητικό λάθος» εναντίον της βιοποικιλότητας.
Πέρα από την αύξηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, τις μονοκαλλιέργειες, τα φυτοφάρμακα, την ανεξέλεγκτη απόθεση αποβλήτων, την υπεραλιεία, την υπερθήρευση και την κατασκευή φραγμάτων σε ολόκληρο τον πλανήτη «ακόμα και όταν εφαρμόζονται πράσινες πολιτικές, εφαρμόζονται χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τους τις επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα» σύμφωνα με την Αν Λαριγκοντερί της διεθνούς οργάνωσης Diversitas.

Απόλυτα σύμφωνη με τα συμπεράσματα της Ανοιχτής Επιστημονικής Διάσκεψης για τη Βιοποικιλότητα του Κέιπ Τάουν είναι και η έρευνα του Πανεπιστημίου της Αδελαίδας της Αυστραλίας, σύμφωνα με την οποία οι πληθυσμοί των υπό εξαφάνιση ειδών που είναι κάτω από 5.000, δεν θα μπορέσουν να ανταπεξέλθουν στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.

Η έρευνα αντίθετα με το διαδεδομένο μέχρι τώρα "κανόνα του 50-500" για την επιβίωση των ειδών (50 τουλάχιστον ενήλικα για αποφυγή ενδογαμιών και πληθυσμός άνω των 500 για να ανταπεξέλθουν στις κλιματολογικές αλλαγές) διαπιστώνει ότι δεν επαρκεί ένας πληθυσμός άνω των 500, αλλά ο δεκαπλάσιος, άνω των 5000 δηλαδή ανά είδος, προκειμένου να μπορέσει να αντιμετωπίσει τις περιβαλλοντικές αλλαγές χωρίς να κινδυνεύει με εξαφάνιση.

_____________________________
Αναφορές:
Environmental News Network,
http://dx.doi.org/10.1016/j.biocon.2009.09.001,
International Press Service News Agency



Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
aris@solon.org.gr

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΙΝΔΥΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η πορεία της ανθρωπότητας έμοιαζε πάντα με μία μάχη απέναντι στην πείνα. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’90 ο άνθρωπος φαινόταν αργά αλλά σταθερά να την κερδίζει. Την τελευταία δεκαετία όμως κάνει τα πάντα για να δυσχεράνει τη θέση του, απόρροια της αλόγιστης ανάπτυξης εις βάρος του περιβάλλοντος και –φυσικά- των συνανθρώπων του.

Μία νέα έρευνα αποδεικνύει πως εικοσιπέντε εκατομμύρια επιπλέον παιδιά θα υποσιτίζονται το 2050 σε σχέση με το 2000, ως συνέπεια του συνδυασμού κλιματικών αλλαγών και των μεθόδων αγροτικών καλλιεργειών που χρησιμοποιούνται στον πλανήτη.

Η έρευνα που διεξήχθη από το ίδρυμα Food Policy Research Institute (IFPRI) για λογαριασμό της Παγκόσμιας Τράπεζας και της Ασιατικής Τράπεζας Ανάπτυξης και δημοσιεύτηκε ενόψει των συνομιλιών του Ο.Η.Ε. για το κλίμα στην Μπανγκόκ της Ταϊλάνδης, είναι η πρώτη που μελετά τις επιπτώσεις που θα έχουν οι κλιματικές αλλαγές σε συνάρτηση με τον τρόπο καλλιέργειας των γαιών παγκοσμίως και τη διατροφική ασφάλεια.

Ο Μπαν Κι Μουν είχε απευθύνει πρόσφατα έκκληση προς τα ανεπτυγμένα έθνη προκειμένου να βοηθήσουν οικονομικά τον Τρίτο και Τέταρτο Κόσμο στις έρευνες και τις νέες εφαρμογές καλλιέργειας σπόρων αλλά και στην ασφάλιση των εδαφών των μικροκαλλιεργητών στις χώρες αυτές. Η διατροφική κρίση παραμένει αφού οι τιμές σταθεροποιήθηκαν, αλλά…σε ύψη απαγορευτικά για δισεκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον πλανήτη. Σύμφωνα μάλιστα με τον επικεφαλή της ερευνητικής ομάδας Τζέραλντ Νέλσον «Αν η κατάσταση εξακολουθήσει να αντιμετωπίζεται όπως σήμερα θα υπάρξουν σχεδόν σίγουρα καταστρεπτικές συνέπειες».

Η έρευνα θεωρεί αναγκαία τη στροφή της οικονομικής βοήθειας (προς τα αναπτυσσόμενα κράτη) στους τομείς των καλλιεργητικών μεθόδων και της αγροτικής υποδομής. Το ύψος αυτής της βοήθειας μάλιστα θα πρέπει σύμφωνα με το IFPR να ξεπερνά τα 7 δις δολάρια. Οι ηγέτες του G-20 στο Πιτσμπουργκ μοίρασαν υποσχέσεις για…δύο.

Οι περιοχές που έχουν ήδη πληγεί από το καταστρεπτικό συνδυασμό κλιματικών αλλαγών, αύξησης στις τιμές βασικών αγαθών και ανεπαρκών καλλιεργητικών μεθόδων βρίσκονται κυρίως στην ανατολική Αφρική (Κένυα, Αιθιοπία, Σομαλία και Ουγκάντα). Την ίδια στιγμή όμως η διεθνής κοινότητα δεν φαίνεται να συγκινείται ιδιαίτερα, ούτε από την τρομακτική ξηρασία που βιώνει η Κένυα αλλά ούτε και από τα τεκταινόμενα στη Σομαλία όπου εκατομμύρια λιμοκτονούν εν μέσω των συνεχιζόμενων εμφύλιων ταραχών: πριν από τρείς ημέρες το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Τροφίμων (WFP) του Ο.Η.Ε. έκλεισε δώδεκα κέντρα διανομής τροφίμων λόγω ανεπάρκειας οικονομικών πόρων!

Πληθυσμοί τεράστιων περιοχών στον πλανήτη θα πληγούν ιδιαίτερα αν δεν αντιμετωπίσουν έγκαιρα τις κλιματικές αλλαγές και τη γεωργική ανεπάρκεια σε μεθόδους και τεχνολογία. Η έρευνα προβλέπει την μεγαλύτερη πτώση σε παραγωγή βασικών τροφίμων στη Βόρειο Αφρική και τη Μέση Ανατολή στις οποίες με το “business-as-usual” σενάριο θα υπάρξει μείωση στην παραγωγή καλαμποκιού κατά 47%, του ρυζιού κατά 30% και των σιτηρών κατά 20%.

Περιοχές που αναμένεται να αντιμετωπίσουν σοβαρές ελλείψεις τροφίμων βρίσκονται κυρίως στην νοτιοανατολική Ασία, ενώ χαρακτηριστικό της σοβαρότητας των συνεπειών είναι ότι σε χώρες παραγωγούς όπως ο Καναδάς και η Ρωσία, δεν αναμένεται αύξηση στην παραγωγή τροφίμων, ακριβώς επειδή οι κλιματικές αλλαγές δεν θα το επιτρέψουν.

Χωρίς μια γενναία πολιτική βούληση προς επίλυση του προβλήματος η έρευνα αναφέρει ότι οι επιπτώσεις του κλίματος όπως η αλλαγή στη συχνότητα και την ποσότητα των βροχοπτώσεων στις περιόδους, ίσως έχουν ως αποτέλεσμα αύξηση στις τιμές βασικών διατροφικών αγαθών οι οποίες θα είναι μοιραίες για μεγάλο ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού και -όπως συνήθως- «θα επιβαρύνουν τους καταναλωτές» σύμφωνα με τον κ. Νέλσον.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις της έρευνας στις οποίες μάλιστα δεν υπολογίζεται
1) η πιθανή απώλεια καλλιεργητικών εδαφών λόγω ανόδου της στάθμης των υδάτων,
2) η αύξηση των εντόμων και
3) οι αρρώστιες των καλλιεργειών (που πολλές φορές είναι αποτέλεσμα ακατάλληλων και εκ των άνωθεν επιβαλλόμενων καλλιεργητικών μεθόδων), οι θερμίδες ανά άτομο το 2050 σε σχέση με τις αντίστοιχες του 2000 θα μειωθούν σε ολόκληρο τον πλανήτη. Πιο αναλυτικά:
-στην υποσαχάρια Αφρική σε μόλις 1924 το 2050 από 2316 το 2000
-στις αναπτυσσόμενες χώρες σε 2410 από 2696 και
-στις ανεπτυγμένες χώρες σε 3200 θερμίδες από τις 3450 του 2000.

Την ίδια στιγμή ένας από τους σημαντικότερους περιβαλλοντολόγους παγκοσμίως ο Λέστερ Μπράουν, πρόεδρος του οργανισμού Earth Policy Institute αναφέρει σε άρθρο του ότι στην Ινδία η επιστημονική κοινότητα θεωρεί ήδη δεδομένο ότι θα ξηραθούν περιοχές που τρέφουν αυτή τη στιγμή περίπου 175 εκατομμύρια άνθρωποι. Αντίστοιχα στην Κίνα θα ξηραθούν περιοχές που τρέφουν 130 εκατομμύρια.
Ο κ. Μπράουν θεωρεί ότι «η διατροφή αποτελεί τον πλέον αδύναμο κρίκο» για την παγκόσμια ανθρωπότητα, θεωρώντας πως η υπεράντληση των υδάτων και το λιώσιμο των πάγων της οροσειράς των Ιμαλάϊων θα επιφέρουν τη νότια και ανατολική Ασία των 3 δισεκατομμυρίων κατοίκων στο επίκεντρο της κρίσης τα αμέσως επόμενα χρόνια.

Ο διάσημος Γερμανός περιβαλλοντολόγος Τζον Σελνούμπερ χαρακτήρισε σε συνέδριο που διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης τους Αμερικανούς ως «αστοιχείωτους» στα ζητήματα που έχουν να κάνουν με το κλίμα. Μήπως όμως είναι ολόκληρη η λειτουργία της αγοράς «αστοιχείωτη» επί του ζητήματος;


_______________________________
http://environmentglobe.com
http://www.guardian.co.uk
http://www.earth-policy.org
Lester R. Brown - Could Food Shortages Bring Down Civilisation? , 29 Σεπτεμβρίου 2009
Americans are 'illiterate' about climate change, claims expert, 28 Σεπτεμβρίου 2009




Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων

Η ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ Η ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

" Της στοργής η θύρα
είναι κοινή προς όλα τα όντα αυτής της γης.
Απρόσωπα απλώνεται και τα σκεπάζει όλα και δεν ρωτάει τη λογική με ποια σειρά να γίνει "

Ιωάννα Μουτσοπούλου,
από την ποιητική συλλογή
«Ψυχές της Φύσης»


Από την αρχή της πρώτης εργαλειακής επανάστασης του ανθρώπου και στη συνέχεια με την γεωργική επανάσταση, ο άνθρωπος και η κοινωνία μπήκαν σε έναν δρόμο παραγωγικοποίησης του περιβάλλοντος και εμπορευματικής αξιοποίησής του.

Στον σύγχρονο κόσμο η παραγωγικοποίηση και η εμπορευματοποίηση του περιβάλλοντος έχουν πάρει καθολικές διαστάσεις. Αγαθά του περιβάλλοντος όπως ο αέρας και το νερό, τείνουν να εμπορευματοποιηθούν και αυτά.

"Γιατί πρέπει να είναι κανείς πλούσιος; Γιατί πρέπει να έχει
άλογα, ωραία ρούχα
ακριβά διαμερίσματα και να συχνάζει σε εστιατόρια και τόπους διασκέδασης;
Μόνο γιατί του λείπει η σκέψη.
Δώστε στο μυαλό του μια καινούρια εικόνα
και αμέσως θα παέι
σ' ένα μοναχικό όριο
ή σε μια σοφίτα για την
απολαύσει και θα είναι
πλουσιότερος μ' αυτό το όνειρο παρά με τα εισοδήματα μιας ολόκληρης χώρας"

R.W. Emerson
"ΑΝΘΡΩΠΟΣ Ο
ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΤΗΣ"


Είναι φανερό ότι στον 21ο αιώνα η εμπορευματοποίηση του νερού θα αποτελέσει ένα από τα μείζονα νέα επικίνδυνα στοιχεία που θα προστεθούν στην ιστορία της ανθρωπότητας και του πλανήτη μέσα από τη στενότητα που εμφανίζει η επάρκεια του αγαθού του νερού τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά, σε συνάρτηση και με τις ιδιαίτερες ανάγκες για τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας.

Έτσι λοιπόν βλέπουμε ότι παρ’ όλες τις προσπάθειες, για μια αειφόρο θεώρηση του περιβάλλοντος, η εμπορευματοποίηση και παραγωγικοποίησή του εισέρχεται στη διαχείρισή του ακόμα και για να στηρίξει την αειφορία με εργαλεία που προέρχονται από την οικονομική αγορά.

Η νοοτροπία και το πολιτισμικό πλαίσιο παραγωγικοποίησης και εμπορευματοποίησης του περιβάλλοντος συνδέθηκε:
α. με την γκεττοποίηση του ανθρώπου απέναντι στη φύση,
β. με τη διαμόρφωση τίτλων κατοχής – ιδιοκτησίας και διαιρετότητας όπως και με την εξέλιξη των τεχνικών και των εργαλείων.

Συνδέθηκε δηλαδή με τις προβληματικές απαρχές του πολιτισμού και έχει διάρκεια και προοπτικές που αγγίζουν και το απώτερο μέλλον.

Εμφανίζεται σαν ένας δρόμος δίχως τέλος και ένα από τα μείζονα προβλήματα του πολιτισμού είναι η ανάκτηση της δωρεάν προσφοράς του αγαθού και της ποιότητας του περιβάλλοντος. Αυτό είναι ένα κρίσιμο ζήτημα, που απαιτεί ορθή διαχείριση η οποία προϋποθέτει μια πολιτιστική επανάσταση μεγάλης κλίμακας.
Το δωρεάν αγαθό ισχύει ακόμα για τον αέρα και για το φως, αλλά δεν ισχύει για το νερό, για το τοπίο και τη σχέση μας με την βιοποικιλότητα.
Η αγορά λειτουργεί και σαν ένας περιορισμός των αυθαιρέτων δράσεων του ανθρώπου. Στο βαθμό που ο άνθρωπος γίνεται άπληστος και αλαζονικός, στο βαθμό που είναι επιθετικός απέναντι στη φύση, στον ίδιο βαθμό αναγκαζόταν να γίνει εξόριστος της φύσης.

Στο μεσαίωνα τα χωριά ήταν αρμονικά ενταγμένα, ως μέρος δασικών συστημάτων και περιοχών που σήμερα ίσως τις ονομάζουμε προστατευόμενες περιοχές.
Ο άνθρωπος και η φύση είχαν μια αρμονικότητα, μια συνύπαρξη σε αντίθεση με τη σημερινή εποχή όπου η δημογραφική ανάπτυξη της ανθρωπότητας αλλά και η καταναλωτική απληστία με την παραγωγική κερδοσκοπία την οδηγούν σε ένα αδιέξοδο.

Η παραγωγικοποίηση και η εμπορευματοποίηση του περιβάλλοντος έχουν και άλλη μια διάσταση. Έχουν τη διάσταση της «πατέντας», των δικαιωμάτων χρήσης στα γονίδια και στις σύγχρονες ανακαλύψεις για τα δομικά συστατικά του περιβάλλοντος. Όμως όπως σωστά είπε ο διαπρεπής σύγχρονος φυσικός Στίβεν Χόκινς: «αν πραγματικά έπρεπε να αναγνωρίσουμε δικαιώματα πατέντας όπως αυτά που αναγνωρίζονται για τα γονίδια σήμερα μέσα από τη βιοτεχνολογία, τότε σε αυτή την περίπτωση θα έπρεπε να πληρώσουν τα μεγαλύτερα ποσά για πνευματικά δικαιώματα όλες οι κοινωνίες και οι εταιρίες σε φυσικούς όπως ο Dirac & o Plank κτλ»

Υπάρχει δηλαδή στο σημείο αυτό ένα ζήτημα για ένα νέο πολιτισμό σχέσεων γύρω από το τι είναι εμπορεύσιμο και τι μπορεί να παραγωγικοποιηθεί και να μπει σε διαδικασία βιομηχανικής διαχείρισης μέσα από τους φυσικούς πόρους. Η ιδιωτικοποίηση και η αποκλειστικότητα πρέπει να υποστούν το βάσανο της περιβαλλοντικής ηθικής και της διαλεκτικής της αδιαίρετης ολότητας τόσο της ανθρώπινης γνώσης, όσο και της φύσης και του πνεύματος.

Πρέπει να εκτιμήσουμε τι είναι διατηρητέο και τι πρέπει να διατηρήσει έναν δωρεάν χαρακτήρα και έναν χαρακτήρα αυθεντικότητας, μέσα στη φύση και στη σχέση μας μαζί της, ακόμη και την πνευματική.

Η παραγωγικοποίηση και εμπορευματοποίηση του περιβάλλοντος δεν είναι πλήρως στερημένη θετικών αξιών και για το περιβάλλον και για τη σχέση του πολιτισμού με αυτό.
Ο ίδιος ο πολιτισμός αναπτύχθηκε και απέκτησε αυτή τη δυναμική του, μια δυναμική που μας έφερε στο στάδιο μιας ζωηρής ευαισθητοποίησης απέναντι στις αξίες του περιβάλλοντος, μέσα από τις αναπτυξιακές διαδικασίες της οικονομίας και της πολιτικής για αυτήν.

Η παραγωγικοποίηση και η εμπορευματοποίηση του περιβάλλοντος από πολλούς ερμηνεύονται ως πολιτισμικές απαξιώσεις, ως απαξίωση για το ίδιο το περιβάλλον το οποίο δεν αποτιμάται στο βαθμό που δεν το εκμεταλλευόμαστε αλλά δυστυχώς μόνο στο βαθμό που το εκμεταλλευόμαστε.

Ίσως εδώ χρειάζεται μια επανάσταση στην λογιστική επιστήμη και στην οικονομία για την οικονομική αξιολόγηση και κοστολόγηση του φυσικού περιβάλλοντος ώστε και το δωρεάν να ανακτήσει την αξία του. Είναι μια νέα προοπτική που ανοίγεται και θα σημάνει έναν νέο οικονομικό και περιβαλλοντικό πολιτισμό.

Η τελευταία φάση παραγωγικοποίησης και εμπορευματοποίησης, η εμπορευματοποίηση των δομικών λίθων του φυσικού περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων, γενετικά και ενεργειακά, είναι ιδιαίτερα κρίσιμη και έχει δημιουργήσει, σαν αντίρροπη τάση, τα ρεύματα της ηθικής και της εταιρικής ευθύνης για το περιβάλλον κτλ.

Εδώ ακριβώς πολλές φορές έχει ενσκήψει η φιλοσοφική, η θρησκευτική και η ανθρωπιστική θεώρηση των ζητημάτων αυτών. Σίγουρα πρέπει να ανοίξουμε νέους δρόμους στο μέλλον για την θεραπεία των παρενεργειών που δημιουργούνται από την εντατικοποίηση και από την εξάντληση στην αξιοποίηση των φυσικών πόρων.


Γιάννης Ζήσης, Δημοσιογράφος - Συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
ioanniszisis@solon.org.gr

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Τα βασικά ρεύματα οικολογικής σκέψης είναι οκτώ:
Η «οικολογία του βάθους», η «ριζοσπαστική οικολογία» η «ήπια οικολογία», η «άγρια οικολογία», το ρεύμα των φιλοζωικών κινήσεων, ο «οικοφασισμός», η «κοινωνική οικολογία» και η διαχειριστική, τρέχουσα και αγοραία οικολογία.

1. Η «οικολογία του βάθους» πιστεύει ότι ο άνθρωπος πρέπει να χάσει τα πολιτισμικά προνόμια και να επανέλθει σε ένα καθεστώς ισότητας μέσα στη φύση, να απολέσει την κυριαρχία του.
Εδώ βέβαια δεν αναγνωρίζονται οι όψεις της προόδου που τελικά μας οδήγησαν στο να υιοθετούμε ακόμα και αυτή τη θέση.
Μπορούμε να την υιοθετήσουμε επειδή ακριβώς περάσαμε από αυτές τις διαδικασίες που μας έκαναν τόσο ευαίσθητους και αμερόληπτους ώστε να καταλαβαίνουμε ότι τα δικαιώματα και οι αξίες διαχέονται σε όλα τα όντα και ότι η πολιτισμική μας φαντασίωση δεν μας δημιουργεί προνόμια. Αυτό είναι μια κατάκτηση της λογικής, του πολιτισμού που είναι συναφής και με την ισχύ του ανθρώπου απέναντι στο φυσικό οικοσύστημα

2. Η «ριζοσπαστική οικολογία» έρχεται να αναγνωρίσει μια δυναμική ανατροπής των σχέσεων του ανθρώπου με τη φύση, σε μια διαφορετική κατεύθυνση από αυτήν της ήπιας οικολογίας όπου η οικολογία και η σχέση του ανθρώπου με τη φύση έχουν άλλες προτεραιότητες. Μακριά από τον ισχυρό ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα, έχει επαναστατικό χαρακτήρα. Αυτός ο επαναστατικός χαρακτήρας συνίσταται στην ολική απελευθέρωση του ανθρώπου από τον καταναλωτισμό και στην αναζήτηση μιας δυναμικής αλλαγής της οικονομίας ώστε να μην υπάρχει αυτή η δυναμική εμπορευματοποίησης των φυσικών πόρων. Ταυτόχρονα έτσι αποβλέπει σε μια αλλαγή των σχέσεων της παραγωγής και της κατανάλωσης στο κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό τοπίο.

Στοχεύει δηλαδή σε έναν διαφορετικό πολιτισμό με ένα τρόπο που έχει πάλι μια ευρύτητα φάσματος, στους στόχους, αλλά, πολύ περισσότερο στα μέσα, και στις διαδικασίες.
Υιοθετούνται μοντέλα όπως:
α. της άμεσης δημοκρατίας,
β.μιας αδιαφορίας απέναντι στα αιτήματα της «ευημερίας» ενώ προσεγγίζεται τελείως διαφορετικά ο ρόλος του ανθρώπου από ότι σε μια πιο ήπια προσέγγιση όπως αυτή που βάζει η αναζήτηση του βιώσιμου πολιτισμού και της ήπιας οικολογικοποίησης.

3. Το τρίτο ρεύμα που, και αυτό έχει μια ευρύτητα φάσματος, είναι το ρεύμα της ήπιας οικολογίας. Είναι το ρεύμα της προσαρμογής στις απαιτήσεις της βιώσιμης ανάπτυξης. Μέσα από αυτή την προσαρμογή ο άνθρωπος θα αρχίζει να μετριάζει τις εκτροπές και τις αρνητικές όψεις του καταναλωτικού και βιομηχανικού πολιτισμού, ενώ ταυτόχρονα θα υιοθετεί πιο φιλικές για το περιβάλλον μορφές ανάπτυξης.

Σε αυτή την περίπτωση η οικολογία δεν προτάσσεται σαν δεσμευτικός, με μονομερή ισχύ, παράγων. Βρίσκεται σε μια απόπειρα συνδιαλλαγής με την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη και διαμορφώνεται στη βάση ενός πραγματισμού στην πολιτική της δυναμική. Ο πολιτιστικός χάρτης για κάθε ένα από αυτά τα ρεύματα είναι διαφορετικός όμως πρέπει από την αρχή να αναγνωρίσουμε τη συνδρομή και τη δυναμική όλων αυτών των ρευμάτων στη διαμόρφωση του πολιτιστικού χάρτη σε σχέση με το περιβάλλον και τη φύση. Ιδιαίτερα δε σήμερα καθώς έχουμε καθυστερήσει στην αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών και καθώς πρόκειται να αντιμετωπίσουμε συνέπειες που εξωθούν τις εξελίξεις σε δυναμικές αλλαγές.

4. Οι διαφοροποιήσεις φτάνουν και στο επίπεδο των σχέσεων του ανθρώπου με τις άλλες μορφές ζωής όπου σε κάποιες περιπτώσεις διαφαίνεται ως τάση αυτών που σκέπτονται με όρους οικοσυστήματος να παραιτηθεί ο άνθρωπος από την προβολή των δικών του αξιών πάνω στη φύση έστω και αν αυτές οι αξίες εξευγενισμού, είναι αξίες αβλάβειας, εξοικείωσης και αμοιβαίας ανάπτυξης σχέσεων μεταξύ ανθρώπου και έμβιων όντων. Θα μπορούσαμε αυτή την τάση να την πούμε «άγρια οικολογία».

5. Ένα ιδιαίτερο ρεύμα που θα πρέπει να αναδείξει κανείς είναι αυτό το ιδιαίτερα μαζικό ρεύμα των φιλοζωικών κινήσεων και οργανώσεων που αναδεικνύουν σαν μέτρο της σχέσης του ανθρώπου με τον πολιτισμό, τη σχέση του ανθρώπου με τα ζώα.Αυτό το ρεύμα έχει πολλές σημαντικές μέχρι τώρα παρακαταθήκες από μεγάλες προσωπικότητες της παγκόσμιας ιστορίας.

Έχει μέσα του σαφείς αντιφάσεις σε ορισμένες συγκεκριμένες περιπτώσεις, μέσα από υπερβολές, και θα λέγαμε ότι οι πιο ακραίες του περιπτώσεις ήταν οι περιπτώσεις σεβασμού της αξίας των ζώων και όχι της αξίας των ανθρώπων.
Ωστόσο το ρεύμα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό καθώς μέσω αυτού αναδεικνύονται τα δικαιώματα των ζώων και προωθούνται οι σχέσεις οικειότητας και υιοθεσίας των ζώων. Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι τόσο τα αναπαραγωγικά όσο και τα άγρια ζώα, τα εργασίας και αναψυχής και τα κατοικίδια πρέπει να ενταχθούν σε εξελισσόμενες σχέσεις με τον άνθρωπο τόσο πολιτισμικές, όσο και νομικές.

6. Ενίοτε υπάρχει και μια δυναμική οικοφασισμού που έχει στην ουσία προσεγγίσει τα ζητήματα με ολοκληρωτισμό τόσο στη μέθοδο όσο και στον στόχο. Η δυναμική αυτή έχει τις ιστορικές της παρακαταθήκες.
Στην νεότερη Ελλάδα, στην περίοδο του Μεταξά είχε υπάρξει μια απόπειρα για μια ανάπτυξη σχέσης υιοθεσίας για κάθε Έλληνα πολίτη με δέντρα σε μια προσπάθεια αναδάσωσης και ανάδειξης του πρασίνου σε όλη την χώρα.

7. Η «κοινωνική οικολογία» επαναφέροντας την ανάγκη για ένα άλλο πρότυπο ζωής με περιβαλλοντικό μέτρο δημιουργικής λιτότητας και απάρνηση μπορεί να αποτελεί μια διαρκή εναλλακτική εφικτή πρόταση υπό τον όρο ότι η παιδεία και η πολιτική θα κάνουν το θαύμα τους και επίσης ότι θα υιοθετήσουμε την ολιστική και υπερβατική και ανθρωπολογική διάσταση της οικολογίας για να βελτιωθούμε σαν άνθρωποι χωρίς να αρκεσθούμε στην διαχειριστική οικολογία. Πρέπει εδώ να επιδιώξουμε μια ολοκληρωμένη συμβιωτική και συμπαθητική ανάπτυξη και ωρίμανση του εαυτού μας και του είδους μας. Η οικολογία του εθελοντισμού, των εθελοντών και των εθελοντικών οργανώσεων είναι ο βασικός μοχλός γι’ αυτό το όραμα.

8. Τέλος η διαχειριστική, τρέχουσα και αγοραία οικολογία σαν αποτέλεσμα θεσμικών πλαισίων, συγκυριακών αναγκών για περιβαλλοντική διακυβέρνηση και ανάλογης γραφειοκρατίας και τεχνοκρατίας συμπληρώνει τα σύγχρονα οικολογικά ρεύματα. Το ρεύμα αυτό αναδεικνύει την ενσωμάτωση και τον δεσπόζοντα τόνο της οικολογικής σκέψης καθώς είναι επιτακτική η ανάγκη λήψης μέτρων.

Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι οι αξίες δεν πρέπει να προσεγγίζονται με το απόλυτο χρώμα που μπορεί να παίρνουν σε εμάς προκειμένου να μας κάνουν να το πραγματοποιήσουμε. Υπάρχει η πρωταρχική αξία του διαλόγου και της διαλεκτικής ώστε να έχουμε ένα πεδίο διασύνδεσης των αξιών και να μην έχουμε μια μονοκαλλιέργεια για τις αξίες.

Το ζήτημα της φτώχειας είναι ένα επίσης μεγάλο ζήτημα για τον σύγχρονο πολιτισμό και δεν θα έπρεπε να αποσυνθεδεί από έναν πολιτικό χάρτη για το περιβάλλον. Αντίστοιχα πρέπει να πούμε ότι η ποιότητα ζωής - υπό τον όρο ότι αυτή λειτουργεί ως εφαλτήριο για την πνευματική δημιουργία αλλά και για την ανάπτυξη ορθών σχέσεων και πρακτικών μεταξύ ανθρώπου, κοινωνίας και φύσης - είναι επίσης ένα αναπόσπαστο μέρος για τον πολιτιστικό χάρτη και το περιβάλλον.

Το οικολογικό κίνημα πέρασε από διάφορες ιστορικές περιόδους διαμαρτυρίας, κριτικής και ανατρεπτικής προσέγγισης. Επίσης πέρασε από περιόδους διαχείρισης και ρεαλιστικής συμμετοχής στην πολιτική και πολιτισμική πραγματικότητα. Έτσι μέσα στον πολιτιστικό χάρτη για το περιβάλλον, υιοθετήθηκε το μοντέλο της ατζέντα 21. Οδηγούμαστε σε μια διαρκή αναζήτηση και ωρίμανση των σχέσεων ανθρώπου κοινωνίας και φύσης, μέσα από κατακτήσεις όπως αυτή που αφορά την αναγνώριση του νερού ως πεδίου ανθρώπινου δικαιώματος.

Εν προκειμένω πρωταρχικά έχουμε ένα πολιτικό και ένα νομικό πολιτισμό για το περιβάλλον και κατά δεύτερον έχουμε έναν πολιτισμό που ανακεφαλαιώνει τους φυσικούς πόρους και το οικοσύστημα, ως αξία και ως παράδοση της πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας.

Μπορούμε να μιλήσουμε για την πολιτισμική αξία του νερού την οποία την βλέπουμε να αναδεικνύεται μέσα από πολιτικές και πολιτιστικές προοπτικές και προσεγγίσεις. Εξάλλου, η ανάπτυξη του ανθρώπινου πολιτισμού ήταν πάντα σε διασύνδεση με την υδρόσφαιρα, τη λιθόσφαιρα και τη βιόσφαιρα, ήταν σε διασύνδεση με το φυσικό περιβάλλον.

Μια σημαντική διάσταση για τον πολιτιστικό χάρτη ξεκινάει από την ενδογενή πολιτική του ανθρώπου για αξίες που πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι δεν είναι ακριβώς φυσικές αλλά αξίες κυρίαρχα ανθρώπινες, είναι αξίες που συνδέονται και αναπτύσσουν τον άνθρωπο σε γραμμές της ηθικής και του πνεύματος.

Αυτές οι αξίες, που συνδέονται με την ευαισθησία του ανθρώπου και με την ηθική του ολοκλήρωση και ωρίμανση τον οδηγούν σε αυτοδέσμευση, σε αμοιβαιότητα και σε συμπαθητική σχέση με το φυσικό περιβάλλον και έτσι δημιουργείται μια δυναμική για μια νέα πολιτιστική σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον.

Μια από τις βασικές εστίες αυτής της νέας σχέσης και του πολιτιστικού χάρτη συνδέεται με την ανάπτυξη του τουρισμού στην κατεύθυνση της βιωσιμότητας και με τις ειδικές εναλλακτικές μορφές τουρισμού που καλλιεργούν τις αξίες, καλλιεργούν σωματικά, ψυχικά και πνευματικά μια άλλη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον. Λειτουργούν σαν πρακτικά εφαλτήρια και για την οικολογική εκπαίδευση. Η θεσμοθέτηση, για παράδειγμα, προστατευόμενων περιοχών και η ανάπτυξη του οικοτουρισμού σε αυτές αποτελεί ένα πλαίσιο για έναν ισχυρό πυρήνα πολιτιστικής προσαρμογής του ανθρώπου με το περιβάλλον.



Γιάννης Ζήσης, Δημοσιογράφος - Συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της μκο Σόλων
ioanniszisis@solon.org.gr

ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ ΚΑΙ Η ΦΘΗΝΕΙΑ ΤΩΝ «ΙΔΕΩΝ»

Σε κάθε εκλογές μας δίνεται η ευκαιρία να παρατηρήσουμε –στο βαθμό βέβαια που θέλουμε ειλικρινά να παρατηρήσουμε- τη χρήση των ιδεών για θεατρική κατανάλωση που μπορεί να βοηθήσει τη φιλοδοξία των ανθρώπων τόσο αυτών που εκλιπαρούν για μία ψήφο όσο και εκείνων που κατά βάθος επιθυμούν να αισθάνονται μέσα από την ανωνυμία τους ότι βρίσκονται υπεράνω των ιδεών και ότι τις ελέγχουν. Ίσως ο Πλάτωνας να γνώριζε από εκείνην, τη μακρινή σχετικά εποχή, τη σπουδαιότητα των ιδεών και να θέλησε με τη θεωρία του να προλάβει αυτή την κατάχρηση και υποβάθμισή τους σε εργαλεία εμφανούς και αφανούς εξουσίας.
Αλήθεια τι είναι μια ιδέα; Πώς υπάρχει; Μήπως υπάρχει επειδή απλώς και μόνον τη σκεφθήκαμε και επομένως με την ίδια ευκολία μπορούμε να την καταργήσουμε; Και ποια είναι η σχέση μας με αυτήν; Το ότι τη σκεφτόμαστε και τη «δεχόμαστε» διανοητικά σημαίνει αληθινή κατανόηση και αποδοχή;

Το φαινόμενο της αναφοράς ιδεών και της ακολουθούσας και θλιβερά επαναλαμβανόμενης από τους αποδέκτες τέτοιων μηνυμάτων επωδού «Καλά, αυτό όλοι το δεχόμαστε!» είναι δείγμα της έλλειψης αληθινής κατανόησης των ιδεών τόσο στη φύση τους όσο και στη λειτουργία τους. Είναι δείγμα μιας προσπάθειας τόσο να αποφύγουμε τη δύναμη των ιδεών όσο και να αισθανθούμε αγέρωχοι απέναντι στους άλλους υποτιμώντας και τις ιδέες και τους ίδιους.

Είναι μάλλον ώρα να αποδεχθούμε την ύπαρξη των πραγμάτων ανεξάρτητα από εμάς, όμως ούτε για να περιπέσουμε σε κατάθλιψη λόγω κάποιας αδυναμίας μας ούτε αντίθετα για να παραμείνουμε μοιρολατρικοί σε σχέση με τη ζωή μας. Ας αφήσουμε τις ιδέες ήσυχες από την υποτιθέμενη σχέση μας μαζί τους και ας κάνουμε με συνέπεια δύο πράγματα:
α) Να προσπαθήσουμε, στο βαθμό που μπορούμε, να κατανοήσουμε βαθύτερα τις έννοιες που μας παρουσιάζονται χωρίς να δεσμευόμαστε από το αυτονόητο. Για παράδειγμα αυτονόητο θεωρείται από την πλειονότητα το περιεχόμενο της έννοιας «πραγματικότητα» που τη συνδέουμε με την καθημερινότητά μας και αυτό που είναι εύκολα και άμεσα αντιληπτό. Όμως αυτό μπορεί να είναι απλώς το περιεχόμενο που εμείς της προσδίδουμε και όχι το περιεχόμενο που ενδεχομένως της προσδίδει ένας στοχαστής ή κάποιος άλλος άνθρωπος. Ακόμη χειρότερα: θα είναι σίγουρα διαφορετικό το περιεχόμενο της έννοιας αυτής στην αληθινότητά της, όποια και να είναι και ανεξάρτητα από τη δική μας κατανόηση.

Φυσικά χρέος μας θα είναι να προσαρμόζουμε την αντίληψή μας για τις ιδέες στην ανάγκη της εποχής μας τόσο, ώστε αυτές να μην είναι γενικολογίες (όπως π.χ. δημοκρατία, ελευθερία, κοινωνικό κράτος, πράσινη ανάπτυξη κ.ά.) και να είναι πραγματικά λειτουργικές, για να μην αποτελεί η αναφορά τους ούτε μία αναστολή αυτών που πρέπει να γίνουν ούτε όμως αναστολή της ελευθερίας μας προς το είναι. Επομένως, για να ξεπεράσουμε αυτήν τη φαινομενική αντίφαση, πρέπει να καταλαβαίνουμε ότι η δική μας «πραγματικότητα» υπολείπεται της αληθινής πραγματικότητας (την οποία συνεχώς ψάχνουμε) και ότι οφείλουμε να εναρμονίζουμε αέναα τις δύο αυτές πραγματικότητες μέσα μας και έξω μας.

Έτσι ερχόμαστε στο δεύτερο σημείο:
β) Να ελέγχουμε την ειλικρίνεια των προθέσεων αυτών που χρησιμοποιούν εξαγγελτικά τις ιδέες και την ικανότητά τους να το πράξουν. Επομένως πρέπει να ελέγχουμε και το αν υπάρχουν αντικειμενικές δυνατότητες για την υλοποίηση των οραμάτων. Αλλά ταυτόχρονα πρέπει να ελέγχουμε και τη δική μας ειλικρίνεια σε σχέση με τις ιδέες και τα οράματα, γιατί είναι εύκολο να σκέπτεται κανείς κάτι, αλλά είναι δύσκολο να το εφαρμόζει. Όμως η εφαρμογή είναι μέρος της αληθινής κατανόησης και αποδοχής. Μάλιστα η απλή σκέψη μπορεί αντίθετα να αποτελεί τη μέγιστη αποξένωση από την ιδέα, γιατί αποτελεί θέατρο αν δεν συνδυάζεται και με την εφαρμογή στην ατομική ζωή. Ο άνθρωπος δεν είναι η σκέψη του αλλά ένα πολύ πιο σύνθετο φαινόμενο πέραν των εμφανώς φαινομένων.

Ας παρατηρήσουμε επιπρόσθετα ότι συνήθως την αντικειμενικότητα των συνθηκών ως περιορισμό των δυνατοτήτων του μέλλοντος επικαλείται η συντηρητική πλευρά των ανθρώπων και τα ιδεολογικά οράματα χωρίς κρίση για τη δυνατότητα υλοποίησής τους η ριζοσπαστική πλευρά. Η συντηρητικότητα λειτουργεί συνήθως όταν κάποιος είναι βολεμένος σε μία κατάσταση και ο ριζοσπαστισμός όταν το ίδιο το άτομο βρίσκεται σε ώρα μεγάλης ανάγκης ή όταν προσκολλάται σε έναν φρούδο ιδεαλισμό από φανατισμό, από αυταπάτη δυνάμεως και αυταπάτη ηθικής υπεροχής. Όμως από το άλλο μέρος δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο στοχασμός καθαυτός δεν είναι ποτέ «ριζοσπαστικός» (με τη συνήθη του έννοια), εφόσον δεν επιχειρείται να επιβληθεί στους άλλους ανθρώπους. Πάντοτε η διατύπωση των οραμάτων γίνεται πολύ πιο πριν από την εποχή κατά την οποία μπορεί να επιδιωχθεί η υλοποίησή τους.

Οι σημερινοί άνθρωποι, σε μια τέτοια εποχή μεγάλης και εξελισσόμενης κρίσης, οφείλουμε να πάψουμε αυτό το θέατρο του ατομισμού και του κρυψίματος πίσω από ιδεολογήματα για να αποφύγουμε την ευθύνη μας να κάνουμε αυτό που έχουμε χρέος να κάνουμε απέναντι στο μέλλον του κόσμου. Το ότι αυτή η κατάργηση του θεάτρου και του ατομισμού θα μας βάλει στις μέγιστες δυσκολίες για να κατανοήσουμε, να διακρίνουμε και να επιλέξουμε δεν πρέπει να αποτελέσει δικαιολογία για να μην κάνουμε τίποτα. Τώρα χρειάζεται κάτι παραπάνω από το να πολεμάει κανείς ενάντια στην πείνα και τη φυλάκιση του σώματος. Καθώς η υλική όψη των πραγμάτων δεν είναι αυτογενής αλλά συνάρτηση της ανθρώπινης συνείδησης, αν και αποτελεί το πεδίο κρίσης για αυτό που πραγματικά ο άνθρωπος είναι, χρειάζεται και κάτι άλλο. Χρειάζεται να πολεμάει παράλληλα για κάτι πιο άυλο: το είναι του. Και αυτό απαιτεί τις ανώτατες των δυνατοτήτων του.


Ιωάννα Μουτσοπούλου, Δικηγόρος
Μέλος της γραμματείας της μκο Σόλων
ioanzisi@otenet.gr

ΠΡΑΣΙΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ

«Πως θα γίνει η σύνδεση της “πράσινης Ανάπτυξης” με την κοινωνική οικονομία & συμμετοχική Δημοκρατία».

Το μήνυμα είναι: πράσινη ανάπτυξη για όλους και τους μη προνομιούχους. Τους φτωχούς αγρότες, τους μικρομεσαίους επιχειρηματίες, τους νέους, τις γυναίκες, τους κοινωνικά αποκλεισμένους, τους ενεργούς πολίτες. Και με τη συμμετοχή όλων των συλλογικών οργανώσεων, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.
Σ’ αυτές τις εκλογές έχεi τεθεί ψηλά στην πολιτική ατζέντα το ζήτημα της «πράσινης ανάπτυξης», υπάρχει πλέον μια προοπτική εναλλακτικής πορείας, γεγονός που αλλάζει ουσιαστικά την πολιτική επιχειρηματολογία για τις προτεραιότητες στην οικονομία και ικανοποιεί τα μέγιστα τις περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι οποίες εκ των πραγμάτων ήταν και είναι προπομπός της πράσινης ανάπτυξης.

Ωστόσο, οι γενικές αναφορές για την πράσινη ανάπτυξη χωρίς θεσμικές προϋποθέσεις συμμετοχής και εμπλοκής της κοινωνίας από τα κάτω είναι ανεπαρκείς για να φέρουν τα επιθυμητά αποτελέσματα.
Ακούγονται ως «πράσινος καπιταλισμός» που μπορεί μεν να μειώνει την περιβαλλοντική υποβάθμιση, δεν μειώνει όμως τις κοινωνικές ανισότητες και δεν αυξάνει την απασχόληση σύμφωνα με τους γενικόλογους ισχυρισμούς όπως έχουν δείξει πρόσφατα σχετικές μελέτες στην Ευρώπη. Τα μεγάλα φωτοβλταϊκά και αιολικά πάρκα για παράδειγμα σίγουρα μειώνουν τους ενεργειακούς ρύπους, αλλά δεν δημιουργούν πρόσθετες θέσεις απασχόλησης σε σχέση μ`αυτές που χάνονται.
Ακούγεται επίσης ως «πράσινος κρατισμός» η πράσινος κενσυανισμός που είναι ευνόητο ότι, δεν μπορεί να εγγυηθεί την αποτελεσματικότητα για όλους, χωρίς την εμπλοκή και την αυτό-οργάνωση της κοινωνίας.

Το έλλειμμα αναφοράς και σύνδεσης της πράσινης οικονομίας με τις προϋποθέσεις της, δηλ, με τους θεσμούς κοινωνικής αλληλέγγυας οικονομίας και τη συμμετοχική δημοκρατία, είναι κομβικής σημασίας. Αναιρεί τον κινηματικό και συμμετοχικό χαρακτήρα που θα μπορούσε να λάβει για όλους τους πολίτες και για του μη προνομιούχους και μοιάζει με το εκσυγχρονιστικό εγχείρημα που κατέληξε μετά από λίγα χρόνια σε άλλοθι του συστήματος.
Το θεσμικό έλλειμμα επίσης εντοπίζεται σε σχέση με τη γνήσια εκπροσώπηση των Μ.Κ.Ο. και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στη διαβούλευση και διακυβέρνηση. Ένα έλλειμμα που κατά ένα μέρος οφείλεται στις ίδιες τις ΜΚΟ και στον κατακερματισμό τους, αλλά και σε μεγάλο βαθμό στον εγκλωβισμό τους στο πελατειακό πολιτικό σύστημα και το πελατειακό κράτος.

Μπορεί αυτά τα θεσμικά ελλείμματα πολιτικής και προϋποθέσεων για τη συμμετοχική Δημοκρατία, να μην επηρεάζουν προς το παρόν επικοινωνιακά την απήχηση του μηνύματος "πράσινης Ανάπτυξης" που λειτουργεί εκτός των άλλων και ως δυτική μόδα.
Λογικά όμως αποδυναμώνουν τους κοινωνικούς πολύτιμους σύμμαχους , στα δύσκολα που έρχονται και θα συναντήσει η νέα προβλεπόμενη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ , στην αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού, της υποβάθμισης του περιβάλλοντος, της απασχόλησης και της κοινωνικής ασφάλισης.
Από την άλλη πλευρά, το έλλειμμα αναφοράς σ’ αυτές τις εκλογές στον τρίτο τομέα, στην κοινωνική οικονομία και τη συμμετοχική δημοκρατία, μειώνει τις προϋποθέσεις στη δυναμική της πράσινης ανάπτυξης «από τα κάτω» της κοινωνίας, και περιορίζει το προσκλητήριο συμμετοχής στους διαρκείς αγώνες που χρειάζονται.

Ασφαλώς ένα φωτεινό παράδειγμα ήταν η σύνδεση με τους κοινωνικούς εταίρους που έκανε ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ, στο Συνέδριο της Πανελλήνιας Ένωσης Νέων Αγροτών. Και θα περιμέναμε αυτή η σύνδεση να συνεχιστεί και με άλλους κοινωνικούς και παραγωγικούς φορείς, αλλά και ιδιαίτερα με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.
Γιατί είναι φανερό ότι η πράσινη ανάπτυξη δεν μπορεί να αλλάξει μοντέλο της οικονομίας και να ευδοκιμήσει εάν περιοριστεί μόνον στο κράτος και τους μεγαλοεπενδυτές της αγοράς.
Επιπλέον, το γνωρίζουν όλοι ότι δεν μπορούμε να έχουμε πράσινη αγροτική ανάπτυξη χωρίς την εμπλοκή των μικροκαλλιεργητών που παράγουν βιολογικά προϊόντα, χωρίς αγρότες να εμπλακούν με τον αγροτουρισμό-οικοτουρισμό, αφού στηριχθούν με τα κατάλληλα κίνητρα και κάνουν τις απαραίτητες μικροεπενδύσεις.

Κι αυτό ισχύει και στους άλλους τομείς της οικονομίας. Δεν μπορούμε, π.χ. να έχουμε πράσινες πόλεις εάν οι πολίτες και τα νοικοκυριά δεν γίνουν όχι μόνον καταναλωτές πράσινων προϊόντων, αλλά και μικροεπενδυτές στα πράσινα επαγγέλματα, στην ανακύκλωση, στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Δεν μπορούμε να έχουμε πράσινες πόλεις εάν, η τοπική Αυτοδιοίκηση δεν εμπλακεί ενεργά σε αυτή τη διαδικασία για πράσινες επενδύσεις και πράσινες προμήθειες σε συνεργασία με τον τομέα του εθελοντισμού και την προώθηση της κοινωνικής οικονομίας προς όφελος όλων των πολιτών.

Για να υπάρξουν επίσης κινητήριες δυνάμεις της Π.Α είναι ανάγκη ο απεγκλωβισμός των μη κυβερνητικών οργανώσεων από το πελατειακό πολιτικό σύστημα και από την ηγεμονία μιας ολιγαρχίας των lobbies, που περιορίζουν το κοινωνικό κεφάλαιο και τα κοινωνικά ωφελήματα του εθελοντισμού με τον σφετερισμό της εκπροσώπησης.
Για όλα αυτά βέβαια χρειάζονται να υπάρξουν ειδικά κίνητρα και πολιτικές. Προϋποθέσεις αυτό-οργάνωσης για την ανάπτυξη συλλογικών θεσμών κοινωνικής οικονομίας και οριζόντιας συνεργασίας του μη κερδοσκοπικού τομέα της οικονομίας σε συνεργασία με την τοπική Αυτοδιοίκηση.
Είναι γεγονός ότι τα κόμματα ως μηχανισμοί δεν παρακολουθούν αυτά τα ζητήματα και δεν έχουν χαράξει θέσεις και παραδείγματα οριζόντιας συνεργασίας μέσα από τα δίκτυα των Μ.Κ.Ο. και τοπικής Αυτοδιοίκησης μολονότι, υπάρχουν πρωτοβουλίες από τα κάτω για αυτή την υπόθεση.

Είναι ανάγκη έτσι, να ιδωθεί το έλλειμμα και η σύγχυση που επικρατεί στον κομματικό τομέα εθελοντισμού του ΠΑΣΟΚ, ο οποίος πόρρω απέχει από τις διακηρυγμένες θέσεις και ομιλίες του προέδρου. Να ξεκαθαρίσει η σύγχυση μεταξύ κομματικού εθελοντισμού, θεσμών αλληλεγγύης και εθελοντισμού για το περιβάλλον.
Γιατί εκεί στο κόμμα οι υπεύθυνοι του εθελοντισμού καμία σχέση δεν είχαν μέχρι τώρα με τους θεσμούς του εθελοντικού κινήματος και τις οργανώσεις τους. Τα θεσμικά ζητήματα που απασχολούν τις ΜΚΟ σε σχέση με το κράτος και την εκπροσώπησή τους, τις μεταρρυθμίσεις που χρειάζονται για να αξιοποιηθεί το κοινωνικό κεφάλαιο του εθελοντισμού.
Όταν προέκυπτε κάποιο σχετικό θέμα καλούσαν τις μεγάλες πολυεθνικές οικολογικές οργανώσεις να μιλήσουν εκ μέρους τους-πέρα από κάθε έννοια συμμετοχικότητας της ίδιας της κοινωνίας.

Συμβαίνει επίσης να καλούν τους εθελοντές των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων και τους μιλούν για τον κομματικό εθελοντισμό και την κομματική ιστορία, που είναι εντελώς άλλο θέμα από τα ζητούμενα της κοινωνίας των πολιτών. Αγνοώντας φυσικά ότι αυθεντικός εθελοντισμός της ΚτΠ. έχει πρακτικό αντίκρισμα την άμεση προσφορά στην κοινωνία και τον συνάνθρωπο και για αυτό έχει και ουσιαστική κοινωνική επιρροή.
Η Νέα κυβέρνηση που θα αναλάβει τα ηνία, έχει ανάγκη τις κινητήριες δυνάμεις της ΚτΠ. και πράσινης ανάπτυξης μέσα από την τη διαδικασία της συλλογικής διαβούλευσης και διακυβέρνησης. Εξάλλου αυτό έχει ειπωθεί σε μια άλλη φάση για τη συμμετοχική Δημοκρατία.
Η πραγμάτωση της συμμετοχικής Δημοκρατίας στο πιο προωθημένο και δυναμικό θεσμό, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, έχει στόχο την αξιοποίηση του κοινωνικού κεφαλαίου του εθελοντισμού που λειτουργεί ως προστιθέμενη αξία στην οικονομία μειώνοντας το κόστος ανταλλαγών και τον κοινωνικό και πολιτικό αποκλεισμό.

Η συμμετοχική Δημοκρατία δεν είναι μόνον ζήτημα σεβασμού στη βούληση όλων των πολιτών αλλά και οικονομικής αποτελεσματικότητας ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μεγάλες μεταρρυθμίσεις.
Η βεβαιότητα της εκλογικής νίκης στις 4 Οκτώβρη δεν αναιρεί τη χρησιμότητα των κοινωνικών συμμαχιών αλλά και την καθοριστική συμμετοχή και συμβολή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στα δύσκολα που έρχονται για την αναδιάρθρωση της ελληνικής οικονομίας, της κοινωνικής ασφάλισης και της δημιουργίας νέων θέσεων απασχόλησης.
Ο τόπος δεν αντέχει άλλες χαμένες ευκαιρίες από τον εγκλωβισμό της οικονομίας από την οικονομική ολιγαρχία… Και θα χαθούν κι άλλες ευκαιρίες εάν δεν αξιοποιηθεί με τον καλύτερο τρόπο το νέο κοινωνικό κεφάλαιο που συγκροτείται μέσα από τους θεσμούς των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

Η πράσινη ανάπτυξη για όλους δεν είναι μόνον ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης για την διανομή των ωφελημάτων των νέων πράσινων τεχνολογιών, αλλά και και προϋπόθεση κινητήριας δύμαμης για να πετύχει το όλο εγχείρημα της πράσινης ανάπτυξης.


ο Βασίλης Τακτικός, διευθυντής της oikopress & υπεύθυνος του «Συντονιστικού κέντρου ΜΚΟ».